ಆಂಡು

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   verb

   to move oneself to and fro.

2. 2.
   noun

   the act or an instance of playing; a play.

3. 3.
   noun

   any of a genus (Capra) of wild or domesticated bovid ruminants with hollow horns; a goat.

4. 4.
   noun

   any of a genus (Capra) of wild or domesticated bovid ruminants with hollow horns; a goat (of either gender); ಆಡಿನ ಕೊರಳಿನ ಮೊಲೆ āḍina koraḷina mole a nipple-like protuberance pending from the neck of some goats; 2. (fig.) any useless thing; ಆಡು ಬೆಳೆದರೆ ಆನೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ? āḍu beḷedare āneyāguttdeyē? an ant-hill, however big it is, cannot become the Everest; ಆಡು ಮುಟ್ಟದ ಸೊಪ್ಪು ಇಲ್ಲ āḍumuṭṭada soppu illa (said of a versatile person) he/she has actively involved in all aspects (in a particular field, as in art, literature, public service, etc.).

5. 5.
   noun

   rhythmic movement of the body and feet, to music; dance; dancing.

6. 6.
   verb

   to dance; to act (as in a play).

7. 7.
   verb

   to jump up in joy.

8. 8.
   verb

   to play; to excite mirth in.

9. 9.
   verb

   to engage or indulge oneself in playing dice, chess, etc.

10. 10.
    verb

    to say; to tell; to utter; to speak.

11. 11.
    verb

    to make a promise; to promise.

12. 12.
    verb

    to deal with; to engage in a business.

13. 13.
    verb

    to blame; to accuse; to abuse.

14. 14.
    verb

    (in gen. used as a suffix to denote) to do; to be engaged in etc.(as in ಉಸಿರಾಡು, ಮಾತನಾಡು, ಕೈಯಾಡು, etc.);

15. 15.
    verb

    ಆಡಗೊಡು āḍagoḍu to allow, permit, to play; ಆಡಿಕೊಳ್ಳು āḍikoḷḷu to play oneself; 2. to say to oneself; 23. to speak low of; to jeer; to deride; ಆಡಿಕೊಳ್ಳುವವರ ಮುಂದೆ ಎಡವಿಬೀಳು āḍikoḷḷuvavara munde eḍavi bīḷu to commit a blunder in presence of mean critics who are eager to jeer at ; ಆಡಿ ಉಂಡ ಮೈ, ಅಟ್ಟು ಉಂಡೀತೆ? āḍi uṇḍa mai, aṭṭu uṇḍīte? one who is used to easy-life, never toils; ಆಡಿ ತಪ್ಪಬೇಡ, ಓಡಿಸಿಕ್ಕಬೇಡ āḍi tappa bēḍa, ōḍi sikka bēḍa be slow to promise and quick to perform; ಆಡಿದ ಕಾಲೂ, ಹಾಡಿದ ಬಾಯೂ ಸುಮ್ಮನೆ ಇರವು āḍida kālū, hāḍida bāyū summane iravu one is driven by the deep rooted habits; ಆಡಿದ ಮಾತು, ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣ, ಎರಡೂ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರವು āḍida mātu, biṭṭa bāṇa, eraḍū hindakke baravu words once spoken, an arrow once shot, never come back (hence, think before you speak); ಆಡಿದರೆ ಅರಗಿಣಿ, ಕಾಡಿದರೆ ನಾಗರಹಾವು (ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ) āḍidare a ragiṇi, kāḍidare nāgarahāvu (kāḷiŋga sarpa) (a person) is good to others when in good mood, and a terror when wild; ಆಡಿದ್ದೆ ಮಾತು, ಹೋದದ್ದೆ ದಾರಿ āḍiddē mātu, hōdaddē dāri the tendency of acting arrogantly without listening to the advice of others; ಆಡಿದ್ದೆ ಆಟ, ಮಾಡಿದ್ದೆ ಮಾಟ āḍiddē āṭa, māḍidde māṭa unrestrained words and action; ಆಡಿಬಂದ ಕತ್ತೆ ದುಡಿದುಬಂದ ಕತ್ತೆಯನ್ನು ಓಡಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಒದೆಯಿತು āḍi banda katte, duḍidu banda katteyannu ōḍāḍisikoṇḍu odeyitu he who loiters his time, humiliates the hard and sincere worker; ಆಡಿ ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸು āḍi tōrisuvudakkinta māḍi tōrisu action speaks louder than words; ಆಡುತ್ತಾ ಆಡುತ್ತಾ ಭಾಷೆ, ಹಾಡುತ್ತಾ ಹಾಡುತ್ತಾ ರಾಗ āḍuttāāḍuttā bhāṣe, hāḍuttā hāḍuttā rāga practice makes perfect; ಆಡುವವರ ಮಕ್ಕಳು ಆಡಬೇಕು, ಬೇಡುವವರ ಮಕ್ಕಳು ಬೇಡಬೇಕು āḍuvavara makkaḷu āḍabēku, bēḍuvavra makkaḷu bēḍabēku every man to his trade, quoth the boy to the bishop; ಆಡುವುದು ಮಡಿ, ಉಂಬುವುದು ಮೈಲಿಗೆ āḍuvudu maḍi, umbuvudu mailige they talk like angels but live like men; many talk like philosophers and live like fools; ಕೆಟ್ಟು ಆಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ನೇತಾಡಿದ್ದೇ ಸಾಕ್ಷಿ keṭṭu āḍiddakke nētāḍiddē sākṣi (prov.) he who commits a crime or sin has to have its fruits; as you sow, so you reap; ಮಾಡಿದವರ ಪಾಪ ಆಡಿದವರ ಬಾಯಲ್ಲಿ māḍidavara pāpa āḍidavara bāyalli he who indulges in talking about the sin of a sinner, shall share his sin for himself.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಅಲುಗು.
   2. ಕುಣಿ.
   3. ಕ್ರೀಡಿಸು.
   4. ಪಗಡೆ, ಜೂಜು, ಬೇಟೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗು.
   5. ನುಡಿ.
   6. ಮಾತುಕೊಡು.
   7. ವರ್ತಿಸು.
   8. ತೆಗಳು.

2. 2.

   ಮೇಕೆ.

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   = ಆಟು 1. to be in motion, to move about, to wag, to wave, to swing, to shake, etc. (C.; T., M., Te., Tu.; T. also ಆಲು). [ನಿಶ್ಚಳಿತಂ ತಾನಿರ್ದು ಮ/?/ದು ಕೆನ್ದಿದ ಮೀನಂ ತಳ್ತಾಡದಿರ್ದ ಮಾಡುವಂ ಪೋಲ್ತಂ Pb. 8, 13]. ವಾಹಕರ ಅಟ್ಟೆಯುಂ ತುರಗದ ಅಟ್ಟೆಯುಮ್ ಆಡಿದುವು ಅಜಿರಂಗದೊಳ್ (Abh. P. 13, 65). ತನುಗಿಡಿಯ ದಳ್ಳುರಿಯ ನಾಲಿಗೆ ಕೊನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದವು (Bh. 1, 20, 26). 2, to play, to sport. [ಒನ್ದು ದಿವಸಂ ತೋಪಿನ ಬೇಣ್ಟೆಯನಾಡಲ/?/ಯಿಂ ಪೋಗಿ Pb. 1, 110 va.]. ತರುವಲಿಗಳೊಡನೆ ಆಡದಿರು, ತಾಯೆ (Bp. 14, 2). ಬಾಲಕರೊಡನೆ ಆಡುತಿಹನೋ (24, 33). ಅಂಚೆವಿಣ್ಡು ಆಡದ ಕೊಳಂ (J. 3, 3). ಬಾಲಕರ ಕೂಡೆ ಮನೆಮನೆಗಳೊಳ್ ಆಡುತಿಹಂ (28, 22). ಕೆಳೆಯರೊಳ್ ಆಡುತಿರ್ದ ಶಿಶು (28, 26). ಅವರ ಕೂಡ ಆಡಲಿಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಾರದು (B. 1, 13). ಆಡುವ ಮಕ್ಕಳು ಆಡಬೇಕು, ಬೇಡುವ ಮಕ್ಕಳು ಬೇಡಬೇಕು. -ಆಡುವ ಮಗುವಿನ ಕೆಯ್ಯಲ್ಲಿ ಕಾಡುವ ಮಗುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನ್ತೆ. -ಆಡಿ ಬನ್ದ ಕತ್ತೆ ಅಡಿಕೆ ತನ್ದ ಕತ್ತೆಯನ್ನು ಓಡ್ಯಾಡಿಸಿ ಒದ್ದಿತನ್ತೆ (Prvs.). ಆಡುವ ಚಣ್ಡು (ಕನ್ತುಕ etc. Si. 231). 3, to dance, to perform on the stage, to play, to act (ನರ್ತನ Śmd. Dh.; ಕೊಲ್ಲಣಿಗೆ Śm. 61, ನರ್ತನ 94; J. 15, 39). [ನರಪತಿಯುಂ ನೃಪಾಂಗನೆಯರುಂ ನೆರದ/?/ಯಿನಾಡಿ ಪೋದರ್ Kr. 1, 121; Pb. 1, 132; Ap. 2, 65 va.]. ಪಾತ್ರವಾಡೆ ವಾದಕಂ ಬಾಜಿಸಿದಂ (Śmd. 296). ಆಡಿದ ಪೊಲಂ (201). ಪಾತ್ರವನ್ ಆಡುವವಳು (ನರ್ತಕಿ etc. Nr.). ಆಡುವ ಠಾವು (ರಂಗ Hlā.). ಹಸ್ತಾಂಗದೃಷ್ಟಿಗತಿಯೊಳ್ ಆಡೆ ನಾಟಕಮ್ ಎನಿಕ್ಕುಂ (Mr. 83). ಆಡಿ ಬದುಕುವವನು (ಪಂಚಜನೀನ 238). ಗ/?/ ಗೂಸಾಡುವರ್ (Śmd. 78). ಗ/?/ಯೆನ್ದು, ಕೊಲ್ಲಟಿಗರ್ ಆಡುವುದು (Śmd. I). ಧುರದೊಳ್ ಪ/?/ಮ/?/ಯಾಡುವ ತೆ/?/ದಿನ್ದೆ ಉ/?/ದೆ ಇ/?/ದಂ (28). ಗ/?/ವಿಡಿದು ಆಡು (240). 4, to play (any game). ಜೂಜು ಆಡುವವನು (ಧೂರ್ತ Si. 348). ನೆತ್ತ ವಾಡುವ ಹಲಿಗೆ (ಆಷ್ಟಾಪದ etc. 349). ಆಡೆ, ಆಡಿದರೆ ಸೋಲೆ, ಸೋತರೆ ಕೊಡೆ, ಕೊಟ್ಟರೆ ಎಡವಟ್ಟು (Prv.). see Bh. 2, 13, 34. 35. 5, to perform, to make, to do. ಆಲೆವರದು ಆಡುವಂ (Śmd. 240). ನಿಬ್ಬರದಿ ಬೇಟೆಯನ್ ಆಡಲೆನ್ದು ನಡೆತಹ ಕಿರಾತರ್ (Rāghc. 17, 64). ಬೇಣ್ಟೆಯಾಡುತ್ತ ಇರ್ದರು (17, 67). 6, to speak; to utter; [ಇಳಾಧರ ನೀನದರ್ಕೆ ಮಾತೆರಡಣ ಮಾಡಲಾಗದಿದು ಸೈಪಿನೊಳಲ್ಲದೆ ಕೂಡಿ ಬರ್ಕುಮೇ Pb. 5, 73]. ಆಡಲು (Bp. 52, 31). ಆಡಿದೊಡೆ (52, 32). ಕರ್ಣನ್ ಆಡಿದುದು ಅಹುದು (Bh. 1, 8, 11). ಆಡಿ ತೋ/?/ಸಿದನು (B. 5, 194). ಮಚ್ಚರದ ನುಡಿಗಳನ್ ಆಡ ಬಹುದು (Bp. 25, 15). ಶರಣನ್ ಆಡಿದ ವಾರ್ತೆ (29, 19). ಅಂಗಡಿಯೊಳ್ ಆಡುವ ನುಡಿಗಳ್ (54, 78). ಆಡಿ ಕೋ ಇದನು (58, 30). ಕೆಟ್ಟ ನುಡಿಗಳನ್ ಆಡದೆ ಇರಿ (58, 39). ಕೂಡೆ ಕೂಡೆ ಮಾತಾಡುವದು (ಸಂಕಥೆ etc. Hlā.). ಜನಂಗಳ್ ಆಡುವ ಮಾತು (ವಾರ್ತೆ Nr.). ಅಕ್ಷರವ ನುಂಗಿ ಆಡುವ ನುಡಿ (ಗ್ರಸ್ತ etc. Nr.). ಮುನ್ದಿವರಿದು ಮಾತನ್ ಆಡುವವನು (ದುರ್ಮುಖ etc. Nr.). ದೋಷಯುಕ್ತಮ್ ಆಗಿ ಬಹಳ ಮಾತುಗಳ ಆಡುವವನು (ಜಲ್ಪಾಕ etc. Si. 362). ಎರಡನೆಯವರ ದೋಷವನ್ನು ಆಡಿ ಕೊಳ್ಳುವವ (ಕುವಾದ G.). ಆಡೆನ್ದರೆ ಆಡದು ಅದು, ಆಡ ಮರನ್ ಏ/?/ವದು, ಕೂಡದೆ (o. r. ಕೋಡದೆ) ಕೊಂಕಿ ನಡೆಯುವದು, ಕಡಿದರೆ ಅದು ಬಾಡದು; ಅದ ಪೇ/?/ (a guitar-string, Sp.). ಆಡಲ್ ಅನುಗೆಯ್ದ ಪದಹತಿ ಚಚ್ಚಕಾರಮ್ ಅಕ್ಕುಂ (Mr. 81). see J. 4, 2; 12, 46; 13, 39; 18, 52. 54. 7, to abuse, to calumniate. ಭಕ್ತರನ್ ಆಡಲ್ ಎನ್ತಹುದು (Bp. 57, 30). see e. g. ಅಲ್ಲಾಡು, ಅ/?/ಡು, ಈಡಾಡು, ಈಸಾಡು, ಎಚ್ಚಾಡು, ಎಡೆಯಾಡು, ಏಸಾಡು, ಒಡನಾಡು, ಒಲೆದಾಡು, ಓಲಾಡು, ಕುಣಿದಾಡು, ಕೊಟ್ಟಾಡು, ಕೊಣ್ಡಾಡು, ಕೊ/?/ಚಾಡು, ಚುನ್ನವಾಡು, ಜೋಲಾಡು, ತಿರಿಗಾಡು, ತುಳಕಾಡು, ನಲಿದಾಡು, ನೇತಾಡು, ಬೀಸಾಡು, ಮಿಳಿರ್ದಾಡು, ಮುಣ್ಡಿಡು, ಹಾ/?/ಡು, ಹಿನ್ದೆಯಾಡು, ಹೊರಳಾಡು, ಹೋಗಾಡು, ಹೋರಾಡು,. -ಅಡಗ?ೊಡು. -ಕೊಡು to allow to play (B. 3, 32). ಆಡು ಆಡು rep. (Bp. 43, 9; B. 3, 7. 82).

2. 2.
   2.

   = ಆಟು 2, etc. motion; playing; etc. ಆಡುನೊಲ್ದೆ. -ಂ-ತೊಲೆ (Śmd. 204). an oscillating or swinging beam, a beam in motion. ಎತ್ತುವ ಏತದ ಆಡುನೊಲ್ದೆಯನ್ತೆ ಕಣ್ಗೆ ಎಸೆದುದು ಏ/?/ದ ಇಭಂ ಕದನತ್ರಿಣೇತ್ರನಾ (204). ಆಡುಮ್ಬೊಲ. -ಂ-ಪೊಲ (Śmd. 204). a play-field (as for beasts), a place of resort or refuge (ಇಕ್ಕೆ, ಹಕ್ಕೆ etc., ಆಶ್ರಯ Kk. 64; Śm. 58). see Grj. 2, 84; Bh. 3, 13, 15; J. 28, 43. (Rām. 2, 2, 36; Cpr. 2, 79).

3. 3.
   3.

   (My.; T., M.; Tu. ಏದ್). a he-goat (ಅಜ Śmd. Dh.; Śm. 94; Te. ಏಟ a ram); a she-goat (ಅಜೆ, ಛಾಗಿ Nr.; B. 5, 23). ಆಡಿನ ಹಿಕ್ಕೆ (Bp. 9, 12). ಆಡಿನ ಮ/?/ಗಳಂ ಕಂಕು/?/ನೊಳ್ ಅವಚಿ (20, 13. 14). ಆಡಿಂ ಬದುಂಕುವವನು (ಅಜೆಜೀವ etc. Hlā.). ಆಡಿನ ಕೊರಳ ಮೊಲೆ (ಛಾಗಗಲಸ್ತನ Nn. 67). ಆಡುಗಳ ಹಿಣ್ಡು (ಆಜಕ Si. 324). ಆಡು ಹಾಗ, ಕೂಲಿ ಮಾಪ್ಪಾಗ. -ಮೂಢಗೆ ಹೇ/?/ದ ಬುದ್ಧಿ, ಅಡಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಮೇವು (Prvs.). ಆಡ ನೆಲ್ಲಿಗಿಡ a herb, Phyllanthus madraspatensis Lin. (Z.). ಆಡಲಬು. -ಅಲಬು an undershrub, Taphrosia tinctoria Pers. (Z.). ಆಡು ಮುಟ್ಟಿದ ಗಿಡ a shrub, Justicia adhatoda Lin. (ವೈದ್ಯಮಾತೃ, ಸಿಹಿ, ವಾಸಿಕೆ, ವೃಷ, ಅಟರೂಷ etc. Si. 147). 2, a creeper, said to be an antidote to snakebites, Aristolochia bracteata Retz. (St. and pl.; My.). 3, Euphorbia rothiana Spr. (Z.).

4. 4.
   4.

   = ಹಾಡು 1. to sing (My.).

5. 5.
   5.

   = ಹಾಡು 2. a song (My.).

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   vi.

   (move) 1 to be in motion, to move, to wag, to wave, to swing, to shake 2 (play) to play, to sport 3 (play) to dance 4 (do) to perform on the stage, to play, to act 5 (prom.) to promise, to give one’s word ű ಆಡಿದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. One should do as he has promised. 6 (play) to gamble vt. (play) 1 to play《a game, sport, drama, dance, etc.》 ű ನೀನು ಹೊರಗೆ ಆಟ ಆಡು ! Play outside! 2 (speech) to abuse, to calumniate ű ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಡಬಾರದು. You should not abuse the devotees.

2. 2.
   n.

   (mammal) goat