ಉಂಡು

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   verb

   to wear (a dhoti or a sari) round the waist.

2. 2.
   noun

   the tree Albizzia lebbeck of Mimosae family; Indian walnut.

3. 3.
   noun

   a harmless, moderate-sized, tropical lizard, Iguana tuberculata, of Iguanidae family, that feeds on insects or vegetation and have a row of spines from neck to tail, which is known for its grip and is used in scaling forts; the common iguana.

4. 4.
   noun

   any of the luminous celestial objects seen as points of light in the sky; esp., any self-luminous, celestial body having continuous nuclear reactions which send heat, light, etc. in all directions; a star.

5. 5.
   noun

   the short stumps of grain, corn, etc., collectively, left standing after harvesting; stubble.

6. 6.
   independent clause

   = ಉಂಟು2.

7. 7.
   noun

   ಉಡುವಿನ ಹಿಡಿತ uḍuvina hiḍita a very firm grip; ತುಂಬಿದ ಮನೆಗೆ ಉಡು ಸೇರಿದ ಹಾಗೆ tumbida manege uḍu sērida hāge (a proverbial simile) an inauspicious element to enter into one's house (that would bring misfortune).

8. 8.
   verb

   ಉಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲೆ ಹೊರಡು uṭṭa baṭṭeyalle horaḍu to start from a place to another without any pre-plan or preparation; ಉಡಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲದವನು ಮೈಲಿಗೆಗೆ ಹೇಸ, ಉಂಬೋಕಿಲ್ಲದವನು ಎಂಜಲಿಗೆ ಹೇಸ uḍalikkilladavanu mailigege hēsa, umbōkilladavanu eñjalige hēsa a hungry dog will eat dung.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   (ಪಂಚೆ, ಸೀರೆ ಮುಂತಾದುವನ್ನು) ಧರಿಸು.

2. 2.

   1. ಉಡ.
   2. ಶಿರೀಷ ಪುಷ್ಪ.
   3. ನಕ್ಷತ್ರ.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   vt.

   (wear)｟(uṭṭ-)｠to put around the waist and fasten there by tucking in or by a knot, to wind or wrap round the waist, to wear, to put on 《a sari or dhoti》

2. 2.
   n.

   (reptile) a kind of large lizard, Lacerta monitor [Ka. D592] = ಗೋಧ (gōdʰa)

3. 3.
   n.

   (body) waist (Kitt.)

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   to wind or wrap round the waist, to put round the waist and fasten there by tucking in (or by a knot), as the sīre, the lower dōtra, and aprons of leaves or of feathers [ಮಾಳದೊಳ್ ಮೋದದಿನ್ನುಡುವ ಸೀರೆಗಮ್ Kr. 1, 128; Pb. 2, 39 va.; Ap. 4, 36]. (ವಸ್ತ್ರ ಪ್ರವೇಷ್ಟನ Śmd. Dh.; ವಸ್ತ್ರವೇಷ್ಟನ Śm. 94; C.; T.). P. p. ಉಟ್ಟು [ಅನ್ತೆಗೆಯ್ವೆನೆನ್ದು ತೀರ್ಥಜಲಂಗಳಂ ಮಿನ್ದು ದಳಿಮ್ಬವನುಟ್ಟು ಮುತ್ತಿನ ತೊಡಿಗೆಗಳಂ ತೊಟ್ಟು ಸರ್ಭಶಯನದೊಳಿರ್ದು Pb. 1, 118 va.]; (Śmd. 282). ಉಟ್ಟುದು (ಉಪದಂವ್ಯಾನ, ಪರಿಧಾನ, ಅನ್ತರೀಯ, ನಿವಸನ Hlā.). ಒಳಗುಡುವ ಸೀರೆ (ಅನ್ತರ Mr. 531). ನವಿಲ ಗ/?/ಯನ್ ಉಟ್ಟು ಉಹನು (ಕಿರಾತನು); ಎಲೆಯನ್ ಉಟ್ಟು ಇಹವನು (ಶಬರನು); ವರಯುವತಿಯರು ಅರ್ಧ ತೊಡೆಪರಿಯನ್ತರ ಉಡುವನ್ಥಾ ಸೀರೆ (ಚಣ್ಡಾತಕ); ಅವಳೋರ್ವಳು ಒಪ್ಪಚ್ಚಿ ಮುದುಕಿಯಾಗಿ ಕಾವಿಯ ಸೀರೆಯನ್ ಉಟ್ಟವಳು ಅಥವಾ ಗಣ್ಡನ್ ಇಲ್ಲದವಳು (ಕಾತ್ಯಾಯನಿ); ಉಡುವ ಹುಟ್ಟಿಗೆ (ಸ್ಥೂಲಶಾಟಕ); ಉಡುವ ಸೀರೆ (ಪರಿಧಾನ etc. Nr.). ಉಡುವ ದೋತ್ರ ಮುನ್ತಾದದು (ವಸ್ತ್ರ etc. Si. 223). ಉಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆ (ಅನ್ತರ 453). ನವುಲುಗ/?/ ಉಟ್ಟ ಬೇಡನು (ಕಿರಾತ); ಸೊಪ್ಪನ್ ಉಟ್ಟ ಬೇಡನು (ಶಬರ 341). ಗಣ್ಡುಡಿಗೆಯುಟ್ಟು, ಬಿಟ್ಟು ಹಿಣಿಲಂ (Śmd. 282). ಉಡುವಂ (260). ಉಡಲ್ವೇ/?/ or ಉಡವೇ/?/ (278). [ಉಟ್ಟುದ that which is wrapped, a clothe. ತಲೆವ/?/ದುಟ್ಟುದಿಕ್ಕಿ ಸುರಲೋಕ ಸುಖಂಗಳನುಣ್ಟೆವೆಮ್ಬ ಬತ್ತಲೆಗರ ಮಾತು ಕೇಳದಿರ್ Ap. 2, 9]. see Bp. 5, 36; 11, 23; 25, 8; 38, 53; 57, 25; 59, 10; Bh. 1, 8, 10; J. 3, 22; 8, 46; 10, 42; 11, 41; 16, 4; 30, 16. 17; 33, 22; B. 3, 101. ಉಟ್ಟದ್ದು ಹ/?/ಯದಿದ್ದರೆ ನಷ್ಟವೇನು? -ಉಡಕ್ಕಿಲ್ಲದವ ಮೆಯ್ಲಿಗೆಗೆ ಹೇಸ, ಉಮ್ಬಕ್ಕಿಲ್ಲದವ ತಂಗಳಿಗೆ ಹೇಸ (Prvs.). [ಉಡಲಿಕ್ಕು. -ಇಕ್ಕು to give presents usually in the shape of clothes. ಉಡಲೆನ್ದಧಿಕ ವಿಳಾಸದಿನುಡಲಿಕ್ಕಿ ನೆ/?/ಯೆ ಬಿಯಮಂ ಮೆ/?/ದಂ Pb. 3, 44; 14, 17 va.].

2. 2.
   2.

   a mutilated form of ಉಡಿಸಿ of ಉಡಿಸು 2. ಉಡು ತೊಡಿಸು to cause to put on two kinds of raiment (S. Mhr.; B. 5, 283).

3. 3.
   3.

   = ಉಡಿ 6, q. v. ಉಡುಗ/?/. -ಕ/?/. = ಉಡುಗೊ/?/ etc. (J. 18, 38; My.; Te.). ಉಡುಗು/?/. -ಕು/?/. = ಉಡುಗೊ/?/ etc. (ತೆಲ್ಲಟು G.; B. 5, 291). ಉಡುಗು/?/ ಮಾಡು (ತೆರಣ್ಟು G.). ಉಡುಗೆ/?/. -ಕೆ/?/. = ಉಡುಗೊ/?/ etc. (My.). ಉಡುಗೊ/?/. -ಕೊ/?/ (Śmd. 204). a present of certain clothes (sīre, etc.) given to the bride and bridegroom by relations and friends that are present at the time of the celebration of marriage (ಪಸಾಯ Śs.; ಪಾವಡ Bhn. 21; C.); such a present given on any auspicious occasion (C.; Bh. 1, 7, 13; 2, 13, 12; Tu. ಉಡಿಗೆರೆ, ಉಡುಗೆರೆ, ಉಡ್ಸುರೆ a gift). ಉಡು ತೊಡುಗೆ dupl. two kinds of raiment (B. 5, 291. 296). ಉಡುಸೀರೆ a sīre to be wrapped round the waist (ಕಚ್ಚೆ Śm. 86).

4. 4.
   4.

   = ಉಡಿ 5, etc. the waist. ಉಡುದಾರ = ಉಡದಾರ etc. (My.; ನೇವಳ, ಶೃಂಖಲ G.; Tu. ಉಡದಾರ, ಉಡುದಾರ a gold or silver girdle). ದರ್ಭೆಯಿನ್ದ ಮಾಡಿದ ಉಡುದಾರ (ಮೌಂಜಿ G.).

5. 5.
   5.

   = ಉಡ 1, q. v. an iguana, Lacerta monitor (ಮೃಗವಿಶೇಷ Śmd. Dh.; ಮೃಗಭೇದ Śm. 94; ಗೋಧೆ, ಮುಶಲಿಕೆ Nr., Mr. 163; Tu. ಉಡು, ಒಡು, ಒಡ್ಡು Te. ಉಡುಮು T. M. ಉಡುಮ್ಬು). [ಕುದುರೆ ನಾಯೊಟ್ಟೆಯುಮುಡುವುಂ ಪಾವುಮಿಲಿಯುಂ...ಮೊದಲಾಗೊಡೆಯ ಸ್ಥಲಚರಂಗುಗಳಂ Vr. 97, 5; ಉಡುವಿನ ಭಾವದಲಿ ಹಡೆದರೆಮ್ಮವರು Bv. 292]. ಉಡುವಿನ ಮ/?/ (ಗೌಧಾರ, ಗೌಧೇರ Nr.). see ನೀರುಡು, ಬಯ್ಲುಡು, ಮ/?/ಯುಡು [ಮನೆಯೊಳಗೆ ಉಡುಹೊಕ್ಕ ಹಾಗೆ (Prv.). this is quoted when inauspicious things happen after the entry of a person into the house]. Prv. s. ತುಮ್ಬು 1. ಉಡುತಡಿ N. of a place (Bp. 40, 28). ಉಡುವಿನ ತುಪ್ಪ iguana's ghee (Bp. 17, 18). ಉಡುವೊರ್ N. of a place. ಉಡುವೊರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ (Bp. 18, 1).

6. 6.

   a star. 2, water. (My.).

7. 7.

   P. p. of ಉಣ್, ಉಣ್ಣು.

8. 8.
   1.

   = ಉಣ್ (C.). P. p. ಉಣ್ಡು (C.). ಉಣ್ಣಲಾ/?/ದವ ಇಕ್ಕಲಾ/?/ನು. -ಉಣ್ಣಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲದವ ಬಣ್ಣಾ ಬಯಸಿದ. -ಉಣ್ಡದ್ದು ಉಣ್ಡ ಹಾಗೆ ಹೋದರೆ ವೈದ್ಯನ ಹಂಗು ಏನು? -ಉಣ್ಡದ್ದೆಲ್ಲಾ ಕುಣ್ಡೇಲೇಹೋಯ್ತು. -ಉಣ್ಡದ್ದೇ ಯುಗಾದಿ, ಮಿನ್ದದ್ದೇ ದೀವಾಳಿಗೆ. -ಉಣ್ಡವನಿಗೆ ಹಸಿವಿಲ್ಲ, ಮಿಣಡಗಾ/?/ನಿಗೆ ನಾಚಿಕೆ ಇಲ್ಲ. -ಉಣ್ಡವರಿಗೆ ಊಟ ಬೇಡ, ಗುಣ್ಡುಕಲ್ಲಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಬೇಡ. -ಉಣ್ಡವ ಹರಸ ಬೇಡ, ನೊನ್ದವ ಬಯ್ಯಬೇಡ. -ಉಣ್ಡಿ, ಏನೋ, ಗುಣ್ಡ ಭಟ್ಟ? ಹೌದು, ಕಾಣೆ, ರಣ್ಡೆ ಮುಣ್ಡೆ? -ಉಣ್ಡಿ, ಏನೋ, ಗುಣ್ಡಾ? ಅನ್ದರೆ ಮುಣ್ಡಾಸು ಮೂವತ್ತು ಮೊ/?/ ಅಂದ (Prvs.). [ಉಣ್ಡಪಡಿಸು to cause to make oneself starve; ಎನ್ನನಾತ ನುಣ್ಣಪಡಿಸು ಕೊನ್ದನೆನ್ದು Vr. 153, 7. ಉಣ್ಡಪಡು starving by want of food Ap. 14, 68. @ here ಉಣ್ಣ seems to have acquired negative meaning on account of the negative suffix ಅ5].