ಉರಿ

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   verb

   (of fire, a furnace, etc.) to be in the state of activity characteristic of fire; to be in combustion.

2. 2.
   noun

   a kind of tree.

3. 3.
   noun

   (dial.) the brown or red hymenopteran insects, Formica indica, of a widespread family (Formicidae) of generally wingless, that live in colonies with a complex division of labor by castes, including workers, males, and a queen; red ant.

4. 4.
   noun

   flame - a) the burning gas or vapour of a fire, seen as a flickering light of various colours; blaze; b) a tongue of light rising from a fire.

5. 5.
   noun

   very great mental pain; mental torture; suffering; agony.

6. 6.
   verb

   to be on fire; to be consumed by flames; to undergo combustion.

7. 7.
   noun

   (dial.) a state of increased body temperature caused by infections or any disorderly condition in the body; fever.

8. 8.
   verb

   (fig.) to be consumed with emotion, longing, rage, agony or envy.

9. 9.
   verb

   to be or become very hot; to feel a sensation of heat; to be inflamed.

10. 10.
    noun

    ಉರಿಹತ್ತು uri hattu (fire) to catch or seize an object.

11. 11.
    verb

    to give light by combustion or heat; to glow, shine, appear as if on fire.

12. 12.
    verb

    to act in overbearing, arrogant manner.

13. 13.
    verb

    to be irritated from the effects of pepper or chillies.

14. 14.
    verb

    ಉರಿದುಬೀಳು uridu bīḷu (fig.) to be in great rage; to be intensely angry; to burst out; to explode; 2.to have strong aversion to; ಉರಿದುಹೋಗು uriudu hōgu to be consumed completely by fire; 2.to be consumed with rage, agony or envy; ಉರಿದೇಳು uridēḷu to become very angry and react sharply; to retaliate angrily; ಉರಿದೇೞ್ uridēł = ಉರಿದೇಳು; ಉರಿಯುವವನು uriyuvavanu he who is burning; the sun; ಉರಿಯುವ ಕೊಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ತುರಿಸಿಕೊ uriyuva koḷḷiyalli tale turisiko (prov.) to solve a minor problem, invite a bigger one; ಉರಿಯುವ ಕೆಂಡವನ್ನು ಸೆರಗಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊ uriyuva keṇḍavannu seraginalli kaṭṭiko (prov.) to keep a dangerous person, plan or thing that would destroy or damage oneself; ಉರಿಯುವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿದದ್ದೇ ಲಾಭ uriyuva maneyalli hiridaddē lābha (prov.) to take all possible advantages in another's distress; 'let us warm ourselves, while the neighbour's house is on fire; ಉರಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಉಪ್ಪು ಹಾಕು uriyuvudakke uppu hāku to cause to increase another's pain, agony or sufferings; to add insult to injury.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಜ್ವಲಿಸು.
   2. ಸುಡು.
   3. ತಾಪ ಉಂಟಾಗು.
   4. ಸಂತಾಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗು.
   5. ಗರ್ವದಿಂದ ಬೀಗು.
   6. ರೇಗು.
   7. ಕರುಬು.

2. 2.

   1. ಬೆಂಕಿಯ ನಾಲಗೆ.
   2. ತಾಪನ.
   3. ಸಂಕಟ.
   4. ಜ್ವರ.
   5. ಒಂದು ಬಗೆಯ ಗಿಡ.

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   to burn; to blaze; to glow; to be hot; to burn with a fever; to burn from rage, wantonness, or envy; to burn or smart as itch, a wound, etc.; to burn from the effects of pepper, etc. (ದಹನ Smd. Dh.; C.; T., M., Te., Tu. ಎರಿ). [ಉರಿವೆರ್ದೆಯಾ/?/ ಚಿನ್ತಿಪ ಮನಂಗುಡಿಗಟ್ಟೆಮರಲ್ದು ನೋಡುವಚ್ಚರಿಯೊಳೆ ಬೆಚ್ಚ ಕಣ್ಮಲರ್ಗೆ ಸನ್ತ ಸದಾಗರಮಾಗೆ Pb. 5, 14; Ap. 2, 12]. P. ps. ಉರದು, ಉರಿದು, ಉರ್ದು see Bp. 18, 52; 50, 28. 36; 56, 33; 57, 48; 61, 39; Rśv. 5, 37. 43. 46; Bh. 1, 8, 84. 88; 1, 20, 57; J. 2, 14; 7, 29; 9, 32; 11, 31; 14, 11; 17, 20; 26, 13. ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೇ ಹೊಯ್ದ (Prv.). ಉರಿಉರಿ rep. ಉರಿವುರಿವೆಣ್ಟೆ oil made very hot, blazing oil (Rśv. 6, 116, o. r. ಉರಿವರಿವೆಣ್ಟೆ) ಉರಿವೆಣ್ಟೆ. ಉರಿವ ಎಣ್ಣೆ. = ಉರಿಯೆಣ್ಣೆ q. v. s. ಉರಿ 2.

2. 2.
   2.

   = ಉರ 3, ಉರು 2. burning; flame, blaze, etc. (C.; ಜ್ವಾಲೆ Śm. 11; ತ್ವಿಷ್, ಕರ, ಜ್ವಾಲೆ, ಶಿಖೆ Si. 408, 409; Tu.; T., M. ಎರಿ). [ಅದನುರಿಯೆಮ್ಬ ಸಂಕೆಯಿಂ ಪೊರ್ದದಿರ್ದುವೀ ಮತ್ಸ್ಯಂಗಳ್ Ap. 12, 122; ಉರಿಯಿಲ್ಲದ ಅಗ್ನಿ ದಹಿಸಬಹುದೆ Cv. 901]. ಆಸ್ಯದಿನ್ ಒಗುವ ರಕ್ತಮ್ ಉರಿ ಎನೆ (Śmd. 91). see Bp. 16, 20; 18, 55; 31, 15; 45, 2; 50, 28; 57, 18; 61, 17; Bh. 1, 20, 26. 53; Rśv. 5, 34; J. 3, 41; 5, 32; 15, 4; Dp. 172, 2. ಇನ್ದುವಿನೊಳ್ ಉರಿ ಉಣ್ಟೇ (Sp.). see ಕಡಲುರಿ, ಕಣ್ಣುರಿ, ಕೇಸುರಿ. -ಉರಿಕಜ್ಜಿ a burning itch (C.). ಉರಿಕಾಸು. ಉರಿ ಕಾಸಿ ಕೊಳ್ಳು to warm oneself (C.). ಉರಿಕಿಡಿ a glowing spark (C.). ಉರಿಕೆಣ್ಡ a burning coal (C.). ಉರಿಗಣ್. -ಕಣ್ a flaming eye (Śśv. 2, 9). ಪುರಹರನ ಉರಿಗಣ್ಣನ್ನನ್ ಈ ನಾರಸಿಂಹಂ (Śmd. 192). ಉರಿಗಣ್ಣ. -ಅ 3. who has a flaming eye: Śiva (Bp. 18, 68). ಉರಿಗಣ್ಣು. -ಕಣ್ಣು. = ಉರಿಗಣ್ (C. Bp. 47, 24). ಉರಿಗಾಳಿ a hot wind (C.). ಉರಿಗಿಚ್ಚು. -ಕಿಚ್ಚು a flaming fire (C.; Bp. 16, 2; J. 8, 41). ಉರಿಗೆದ/?/. -ಕೆದ/?/ to spread about or dart fiames. (ಸಿಂಹಂ) ಎ/?/, ಉರಿಗೆದರ್ವ ಕಣ್ಗಳಿಂ ನುಂಗುವನ್ತೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ (Rśv. 5, 120 va.). ಉರಿಗೆಯ್ಯ. -ಕೆಯ್ಯ who has a fiery hand: the giant Bhasmāsura (C.). [ಉರಿಗೇಸ. -ಕೇಸ hair resembling fire. ಮಿಳಿರ್ವುರಿಗೇಸಂ ಪೇರೊಡಲೆಸೆದಿರೆ ಪುಟ್ಟಿದಂ Pb. 3, 20]. ಉರಿಗೊಳ್. -ಕೊಳ್ to catch fire, to begin to flame. ರಥ ರಥಾಂಗ ತ್ರಿವೇಣುಕ ಯುಗಾಕ್ಷಂಗಳ್ ಉರಿಗೊಳೆ ಪಾಣ್ಡುಪುತ್ರಸೇನೆಯೊಳ್ ಎಲ್ಲರುಂ ಬೆದ/?/ದರ್ (J. 8, 38). see Rām. 5, 8, 54; J. 11, 37. ಉರಿಗೊಳಿಸು. -ಕೊಳಿಸು to cause to catch flame, to inflame, etc. (Rām. 5, 8, 31. 47). ಪಿರಿದು ಉರಿಗೊಳಿಸೆ (Bp. 18, 28). ಅನಲನನ್ ಉರಿಗೊಳಿಸಿ (44, 18). ಉರಿಗೊಳ್ಳಿ. -ಕೊಳ್ಳಿ. = ಉರಗೊಳ್ಳಿ (My.). ಉರಿಚೇ/?/ a reddish, very bad kind of scorpion (C.). ಉರಿನಂಜು morbid humors of the body arisen from ಉರಿಶೀತ q. v. (My.). ಉರಿನಾಲಗೆ a fiery tongue; a flame (Rām. 5, 8, 80). ಉರಿನಾಲಗೆಯ ಗರವೊಟ್ಟಗೆಯ ತೊ/?/ಲಿಕೆ (Bh. 1, 20, 56). also ಉರಿಯ ನಾಲಗೆ (ಅರ್ಚಿಸ್, ಕೀಲೆ etc. Hlā.). ಉರಿಬಳ್ಳಿ a twining plant growing in hedges, Pentatropis microphylla W. & A. (Z.; cf. ಉರಿ 3 ?). ಉರಿಬೆಂಕಿ = ಉರಿಗಿಚ್ಚು (C.). ಉರಿಮಣ್ಡಲ = ಉರುಮಣ್ಡಲ accumulation of burning or heat in the abdomen, as from fever (C.). 2, the snake urumaṇḍala (C.). ಉರಿಮಾರಿ the furious Durgā (C.). 2, a furious or passionate woman (My.). ಉರಿಮೂತ್ರ morbidly heated urine (C.). 2, strangury, stone or gravel (ಅಶ್ಮರಿ G.). ಉರಿಯುಚ್ಚೆ. -ಉಚ್ಚೆ. = ಉರಿಮೂತ್ರ No. 1. (S. Mhr.). ಉರಿಯೆಣ್ಣೆ. -ಎಣ್ಣೆ. = ಉರಿವೆಣ್ಣೆ (s. ಉರಿ 1). blazing oil; heated oil, [a kind of medicated oil]. (ಅಗ್ಗಿವಳದೆಣ್ಣೆ Kk. 77, o. r. ಉರಿವೆಣ್ಣೆ Abh. P. 7, 94; 10, 57). ಉರಿವತ್ತಿ. -ಬತ್ತಿ a burning wick (ಪಾವಕ Mr. 526). ಉರಿವನೆ. -ಮನೆ an easily inflammable or combustible house (Bh. 1, 8, 71). ಉರಿವರಿ. -ಪರಿ blaze to run or flow (like a river, Abh. P. 7, 89). [ಒನ್ದಿಬಾರದನುಮಂಕದ ಕರ್ಣನೆಬೀರ ಮಾತನಿನ್ದುರಿವರಿದತ್ತು ಚಾಗಮವನಿನ್ದೆಸೆದತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಧಾತ್ರಿಯೊಳ್ Pb. 9, 61]. ಉರಿವಾತು. -ಮಾತು a burning, sharp word (Bh. 1, 4, 19). ಉರಿವಿಸಿಲ್. -ಬಿಸಿಲ್ a burning sun-shine (Bp. 2, 13). [ಉರಿವುರಿ. -ಪುರಿ rope of fire. ಆತನ ತೇಜದ ಬೀ/?/ಲನನುಕರಿಪುವಾದುವೊಗೆದುರಿವುರಿಗಳ್ Pb. 1, 35]. ಉರಿವೆಳಗು. -ಬೆಳಗು blazing shine (V. 10, 12). ಉರಿವೊಗು. -ಪೊಗು to enter flames (J. 27, 13). ಉರಿಶೀತ a sudden cooling of a high temperature of the body (My.) ಉರಿಶೀತವಾಗಿ ನರಿ ಸತ್ತಿತು (Prv.). ಉರಿಸಿಂಗಿ a species of Amphisbaena (ರಾಜಿಲ, ಡುಣ್ಡುಭ, ಎರಡು ತಲೆಗಳುಳ್ಳ ಶಿಖಣ್ಡಿ, ಎರಡು ತಲೇ ಉರಿ ಸಿಂಗಿ Si. 77; cf. ಇರ್ತಲೆಹಾವು, ಒಳ್ಳೆ 2). 2, a fabulous very dangerous viper (My.). 3, a furious, passionate person (My.). ಉರಿಹತ್ತು fire to touch, to begin to burn, to be inflamed. ನಾರಸಿಂಹನ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯುಮ್ ಉರಿ ಹತ್ತಿತು (Bp. 56, 34; C.). often ಅದಕ್ಕೆ ಉರಿ ಹತ್ತಿತು it caught fire, it began to burn (C.). ಉರಿ ಹಚ್ಚು (also ಹತ್ತಿಸು). to put fire to; to kindle a fire (B. 3, 46; 4, 55. 203); to kindle, e. g. ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಉರೀ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ (3, 64; C.). ದೀಪವನ್ನು ಉರಿ ಹಚ್ಚು (My.).

3. 3.
   3.

   a kind of tree (ತರುವಿಶೇಷ Śmd. Dh.). ಉರಿಯ ಮರ (ಮೇಧಸಿ Mr. 118, o. r. ಮೇಣಸಿ).

4. 4.
   4.

   = ಹುರಿ 3. twine, etc. (My.).

5. 5.
   5.

   = ಹುರಿ 1. to parch, etc. (My.).

6. 6.
   6.

   = ಹುರಿ 2. parching. ಉರಿಗಾ/?/. = ಹುರಿಗಾ/?/ parched corn or pulse mixed with salt. (My.).

7. 7.

   = ಉರರಿ see ಉರೀಕೃತ.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   n.

   (fire) 1 flame, blaze 2 þfig.ß agony, torture caused by grudge, jealousy, separation, etc. ű ಸೊಸೆಯ ಏಳ್ಗೆ ಕಂಡು ಅತ್ತೆಗೆ ಉರಿ. The mother-in-law is jealous of her daughter-in-law’s prosperity. vi. (fire) 1 to burn, to blaze, to glow 2 to burn or smart (as a wound, as mouth from pepper) 3 to be angry, to be agonized, to be tortured (with grudge, jealousy, etc.) ű ಶಕುಂತಳೆ ವಿರಹದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದಳು. Shakuntala was suffering from agony of separation. 4 to swell with pride, to be arrogant, to be insolent ű ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ಜಯದಿಂದ ಅವನು ಉರಿದ. He became swollen by the success in the election.