ಎ

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   n.

   (script) phoneme /e/ or letter representing it in Kannada and other Indian languages [Ka.] ಎ- e- [e] pron.morph. (gram.) what?, which? (a morpheme of interrogation) ű ಎಷ್ಟು how many or much [Ka. D5151] *

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   the eleventh letter of the alphabet (Śmd. 15 seq.). colloquially as an initial it is pronounced as ಯೆ or ಯ and written accordingly. in S. Mhr. its pronunciation as ಯೆ is retained also in sandhi, e. g. ಹನ್ಯೆರಡು(= ಹನ್ನೆರಡು) in the Abhś. we find e. g. ಮೂ/?/ಸಳ್ (= ಮೂ/?/ಸಳ್) and even ತ್ಯೆಗೆ (= ತೆಗೆ), ನ್ಯೆಲ (= ನೆಲ) remark: in the formation of some verbal nouns ಎ is elided, e. g. ಮ/?/ವೆ, ತಿ/?/ವೆ (Śmd. 247); this elision takes place also in forming the present and the past participle, e. g. ನಡವ, ಹೊಳವ; ನಡದು, ಹೊಳದು (C.). cf. ಅಡೆ 15, & Tbhs. like ಎತಿ, ಎಮ etc. about its arising from ಇ see Śmd. 282. 284. 285.

2. 2.
   2.

   the final 1, of nouns (cf. remark ಇ2), e. g. ಎ/?/ಕೆ (Śmd. 48), ಎಡೆ, ಆನೆ (68), ಕೆ/?/ (80), ಪೆ/?/, ಬಲೆ (81), ಮೊನೆ, ಮನೆ, ಪ/?/ (82), ಅಗ/?/ (247), ಉಡುಗೆ (248), ತಡೆ (250); 2, of verbs (cf. remark ಇ2), e. g. ತೆಗೆ (307), ಪಡೆ, ಅಣೆ (314), ಒದೆ (315), ತೆ/?/ (328), ತೊಳೆ (332). 3, and of so called adverbs or particles, e. g. ಎಲೆ (68), ಮೆಲ್ಲನೆ (109), ಮಿಗೆ (110), ಮತ್ತೆ (112), ಒಳಗೆ, ಮುನ್ತೆ, ಮೇಗೆ, ಮೇಲೆ, ಪೊ/?/ಗೆ (145. 146), ಒಡೆ (297), ಬ/?/ದೆ (397), ನಾಳೆ (400). see also 151. 153. 272.

3. 3.
   3.

   = ಅ 13, ಇ 13, ಏ 2. a particle of emphasis. (Śmd. 68. 394), e. g. ನಾಲ್ಕೆ (44). ಒರ್ವನೆ (57). ಆತನಯೆ ತೋರದೊಡೆಗಳ್ ಇವು (64). ತನ್ನಯೆ ವಧುವಿಲ್ಲದ ಲೀಲೆ (67). ಸುರಸಿನ್ಧುವೆ (67). ಆತನೆ ಇನ್ದ್ರಂ (68). ಇನ್ದೆ ಕೋಣ್ಟೆಧೂಳಿಪಟಂ (69). ನಲ್ಲಳೆ (155). ತಳಿರೆ! ತಾವರೆಯೆ! (155). ಅವನ್ ಅಧಿಕಪುಣ್ಯನ್, ಅವನೆ ಸೇವ್ಯಂ (174). ಅಮ್ಮ ಆಳ್ದನ ಎಡ/?/ನ್ ಆಮೆ ತಿರ್ದುವೆಂ (268). ಎಲ್ಲಮಂ ನೆ/?/ಯೆ ಕಲ್ತು (272). ಒಡನೊಡನಯೆ (272). ತಾನೆ ಲೋಕದೊಳ್ ಲಾಕ್ಷಣಿಕಂ (407). ಬುಧರ್ ಆದರಿಪರ್, ಮೆಚ್ಚು ಎನ್ದೆ, ಶಬ್ದ ಮಣಿದರ್ಪಣಮಂ (408). ಮಿಡುಕುತವೆ (Bp. 24, 56). ಎನುತವೆ (24, 59). ಹೇ/?/ರೆ (28, 42; 45, 42. 48). ಆರೋಗಿಸಿರೆ, ದೇವ (33, 5). ಕರೆಯಿರೆ! ವಿಚಾರಿಸಿರೆ (35, 44. 45). ಕೇಳಿರೆ (51, 29). ಕೊಳ್ಳಿರೆ (58, 38). ದಿಗುಬಲಿಯನ್ ಈಯಲೆ ನೋಡುವಂ (45, 28). ಚಲ್ಲಲೆ ನೋಡುವಂ (45, 31). ತಾನಾಗಿಯೆ (39, 23). ಶ್ರುತಿಬಾಹ್ಯರಾಗಿಯೆ (50, 47). ಜಿನಮಾರ್ಗರಾಗಿಯೆ (52, 1). ನಮ್ಬಿಸಿಯೆ ತಿಮ್ಬವ (Kk. 36). ತೋರ್ಪೆನ್ ಅನ್ನಯೆ ಬಲವಂ (Rśv. 5, 129). see ಲೆ 2, a vocative particle (particularly in its long form) it is used for calling, or calling to, people, e. g. ಎ, ಅಪ್ಪ! ಎ, ಅವ್ವ! ಎ, ಅಕ್ಕ! ಎ, ದೇವ! ಎ, ರಾಮ! ಎ, ಕಾಳಿ etc., etc. (C.). it is to be remarked that this ಎ or ಏ when final, is often used with regard to females in My. & S. Mhr. (and ಒ with regard to males). ಏನೆ, ಅವ್ವಾ (B. 2, 45). see Prv. s. ಜಗಳ & s. ತಾರ್.

4. 4.
   4.

   = ಏ 3. a particle used 1, in questions connected with doubt (ವಿಶಂಕೆ Śmd. 68. 396), to which an answer in the negative is expected, e. g. ಇನಿಯನೆ? ಬೆಲ್ಲದಿನ್ದೆ ಇನಿದನ್ ಈವನೆ? ಅಃ, ಪಿರಿದೀವನ್ ಇತ್ತುದಂ ನೆನೆವನೆ? ಚಿಃ, ಅದಂ ನೆನೆಯಂ (Śmd. 68). ಗುರುವಿಲ್ಲ, ಕರ್ಣನ್ ಇಲ್ಲ, ಗುರುವಿನ ಮಗನ್ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಿರೆ? ಎನ್ನೆನ್! ಇನಿಯಂ ಕವಿ ರಾಜಕುಂಜರಂ! (68). ಇನ್ದ್ರಂಗೆ ಕೇಡಾಯ್ತೆ (69). ಉ/?/ಮೆ? ಅಂಜೆಮೆ? ಬೆರ್ಚೆಮೆ? ಬೆಸಕೆ ಎ/?/ಗೆಮೆದೇವ (177). ತಳಿರೆ, ತಾವರೆಯೆ,...ಮತ್ತಕೋಕಿಲಮೆ! ಸೀತೆಯಂ ಕಣ್ಡಿರೆ (155). ಕುಳಿನ್ದಂಗೆ ಸೂನು ಜನಿಸಿ ಇರ್ದಪನೆ (J. 29, 23). ಬಸವನಂ...ಕಣ್ಡಿರೆ (Bp. 10, 15). ಮುಟ್ಟಿದನೆ? ಪಾಲ್ ಮೂಸಿ ನೋಡಿದನೆ (14, 30). ತಾಯಿ ಇರೆ ಜೆಡೆಗಟ್ಟುವುದೆ ತಲೆ?...ತಾಯಿ ಉಡಲ್ ಈಸುವಳೆ ತೊಗಲಂ (15, 3). ತಾಯಿ ಮಗನಂ ತಿರಿಯಲ್ ಈವಳೆ (15, 4). ಸುಕರಹರ್ಷಾಶ್ರುಗಳ್ ಇವು ಎಮ್ಬೆನೆ (18, 64). ಕೇಳಿದಿರೆ ಇನ್ತಪ್ಪ ವಿಕ್ರಮಲೋಲಸದ್ಭಕ್ತಿಯನ್? ಅವನಿಯೊಳ್ ಹೇ/?/ಲ್ ಇನ್ತಹ ಭಕ್ತಿಫಲಮಂ ಕಾಣ್ಬಿರೇ ನೀವು (39, 58). ನೀನ್ ಇಲ್ಲದೆ, ಇವು ಎಲ್ಲಮ್ ಒಳವೆ, ಭಾನುತನುಜಾ (Śmd. 155). ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಂ ನುಡಿದು ಆರ್ತನೆ (177). ಸೊಗಯಿಸುಗುಮೆ ಪಲ್ಲಿಲಿವಾಯ್ (221). ಕೇಶವಂಗೆ ಇದಿರ್ ಉಣ್ಟೆ (407). ಕೆಟ್ಟ ಹಾವು ಕಚ್ಚಿದ ಗಾಯ ಹ/?/ ಬಟ್ಟೆಯಲಿ ಒರಸಲು, ವಿಷ ಹೋದೀತೆ (Dp. 84). ಕೋಣ ಬಲ್ಲುದೆ ವೇದವನ್ ಓದಿ ಪಠಿಸಲಿಕೆ (Dp. 87). see also Bp. 53, 35; 5, 48; 18, 109; 49, 23; 50, 3. 51. 2, in questions connected with censure or irony (ಅಕ್ಷೇಪಕ Śmd. 396), e. g. ಕುಡದನಿಮಗಮ್ ಈ ಎಡ/?/ಯ್ತೆ (125). see Bp. 55, 52. 3, in questions to which an answer in the affirmative is expected, e. g. ಒರ್ವನೆ ಗಣ್ಡನ್ ಅಲ್ತೆ ಜಗತೀತಲದೊಳ್ (Śmd. 57; see similar instances s. ಅಲ್ತೆ). ಧರಣಿಯೊಳು ಕೆಲವೂರ್ಗಳ್ ಇಲ್ಲವೆ (Bp. 44, 39; cf. 10, 35; 45, 17). ಪುಷ್ಪಮ್ ಒನ್ದು ಬ/?/ಲಲ್, ಭೃಂಗಕ್ಕೆ ಪೂವು ಇಲ್ಲವೆ (Sś. 8). ಕರಗಸದ ನಡು ಬಡವಾದರೆಯು ಕೊಯ್ದು ಇಕ್ಕದೆ (Bh. 1, 8, 28). ಹುಸಿಯ ಬಾ/?/ವೆ ಹುದುವಿನ ಆರಮ್ಬದ ಫಲೋದಯವು ನಸಿದು ಹೋಗದೆ (1, 8, 48). ತನ್ದೆಯ ಮಾತಿಗಾಗಿ ರಘುಪತಿ ವರ್ತಿಸನೆ ವಿಪಿನವಾಸಮಂ (J. 31, 34).

5. 5.
   5.

   an affix for the instrumental (Śmd. 132, and ablative) e. g. ಕ್ರಮದೆ, ನಯದೆ, ಭಯದೆ (132). cf. ಇ 8.

6. 6.
   6.

   an affix for the formation of an infinitive (Śmd. 296); it may be translated by when; if; to; so that (see e. g. Śmd. Cm. 3. 13. 136. 260. 261. 286. 289). ಗಾಯಕಂ ಪಾಡೆ, ದೇವಂ ಮೆಚ್ಚಿದಂ (296). ಆರಯೆ or ಆರಯ್ಯೆ, ಎನೆ, ಕೊಲೆ, ಉಣೆ (86), ನುಡಿಯೆ, ಪೊರ್ದೆ (293). see 91. 163. 200. 272. 293. 294. it is used also in the so-called passive voice, e. g. ಅವನಿಂ ಮಾಡೆ ಪಟ್ಟುದು (154). ಪದಕಮ್ ಅಕ್ಕಸಾಲೆಯಿಂ ಮಾಡೆ ಪಟ್ಟುದು (157). ಕಾವ್ಯಮ್ ಅನ್ನಿಂ ಪೇ/?/ ಪಟ್ಟುದು (157). ಮಾಡೆ ಪಟ್ಟಂ (301). ಪುಡಿ ಅಡರೆ, ನಿಮಿರ್ದ ಪುತ್ತಿನ ಕುಡಿ ಕೆಡೆದತ್ತು...ಮೃಗಲಾಂಛನನಾ (Līlv. 3, 3). ಭೀತಿಯಿಂ ನಿಶಾಸ್ವೈರಿಣಿ ಪೋಗೆ, ಬಿ/?/ ಕಿವಿಯ ಓಲೆಯ ಮೌಕ್ತಿಕಪತ್ರಮೋ (3, 4). see Bp. 18, 89. 90. 92; 42, 3; 61, 84; Rām. 13, 4; Rśv. 2, 47; 13, 69; C. Bp. 4, 7. (the originally restricted use of the infinitive with ಎ disappears in later writings; see ಅಲ್ 1, No. 3).

7. 7.
   7.

   = ಎಂ 1, etc. termination of the first person singular of the future and imperfect, and of the negative verb, e. g. ಏಗೆಯ್ವೆ (Bp. 22, 52), ಉಸುರುವೆ (39, 60), ಬೆಳೆದೆ (25, 7), ಒತ್ತಿದೆ (28, 41), ಅಯ್ತನ್ದೆ (29, 12), ಕಣ್ಡೆ (40, 47). ಕಾಣೆ (Bh. 1, 8, 6). ಉಸುರ್ವೆ (Śm. 67). ಪೇ/?/ (76). see s. ಇಹುದು.

8. 8.
   8.

   = ಅಯ್ 2, etc. termination of the second person singular, e. g. ಒಗೆದೆ (Bp. 8, 18), ಉದ್ಧೂಳಿಸೆ (12, 17), ಪಡದೆ (12, 52; see also 14, 10. 24. 26; 18, 4. 9; 20, 15; 21, 23. 47; 22, 54; 24, 63. 70; 41, 7; 44, 68; 47, 13; 52, 7. 8; 59, 11; 60, 60). ಬಲ್ಲೆ (Bh. 1, 8, 10). ಕೆಡಿಸಿದೆ (1, 8, 57). ಪೋದೆ (Rśv. 13, 102). ಕೆಡಿಸಿದೆ, ಬಲಿದೆ, ಇತ್ತೆ (J. 31, 33).

9. 9.
   9.

   the affix which added to ಉತ್ತ 1 forms a third person singular neuter; see ಉತ್ತೆ 2. (cf. ಅದೆ 4).

10. 10.
    10.

    an ancient termination of the nominative singular masculine. see ಆವೆ 3.

11. 11.
    11.

    = ಆವ etc. what? see ಎತ್ತ 1, ಎನಿತು, ಎನ್ದು, ಎಲ್ಲಿ, ಎಹಗೆ.

12. 12.
    12.

    the initial e that is connected with pe and he (also with b, v, and y); see e. g. ಎಗ್ಗು, ಎಚ್ಚ/?/ 2, ಎಚ್ಚ/?/ಕೆ, ಎಚ್ಚ/?/ 1, ಎಚ್ಚು 3. 4, ಎಟ್ಟ, ಎಟ್ಟು 2, ಎಡಗೆ, ಎಡಸು, ಎಡೆ 2, ಎಡ್ಡ 2, ಎಣಿಕೆ 2, ಎಣೆ 2, ಎದೆ 2, ಎಮ್ಮಿಕೆ 2, ಎಮ್ಮೆ 2, ಎರಲು, ಎರೆ 5.

13. 13.
    13.

    = ಏ 7, ವೆ 2. a sound that is used to express disgust (My.). ಎವು/?/. -ಪು/?/. = ಏಗು/?/ an insect or worm living in forts [ಎಂಜಲೆವು/?/. -ಎವು/?/ food remnants with worms in them? ತಾವಿರ್ಬರುಂ ತಿರಿದು ತನ್ದಿಕ್ಕಿದೆಂಜಲೆವು/?/ಮಂ ತಿನ್ದು Ap. 3, 34 va.]; (ಎಂಜಲವು/?/ Śmd. II; ಎಂಜಲವು/?/ Kk. 81).

14. 14.
    14.

    = ಇ 3. see ಎಕೋ.

15. 15.

    an affix to form feminines (Śmd. 244; cf. No. 2), e. g. ಜೋಡೆ, ಸಿತಗೆ, ಚದುರೆ, ಪಾಣ್ಬೆ (245), ಅನ್ನೆ 2, ಆಕೆ, ಈಕೆ 2, the e that in Kannaḍa is generally substituted for the final ā of Sk. feminines (Śmd. 100), e. g. ಮಾಲೆ, ಬಾಲೆ, ಲೀಲೆ, ಭಾಷೆ, ಯಾತ್ರೆ (101).

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   noun

   the ninth letter and the ninth vowel of the Kannaḍa alphabet.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅಕ್ಷರ.

2. 2.

   1. ಒಂದು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪ್ರತ್ಯಯ.
   2. ನಿಷೇಧಾರ್ಥಕ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.