ಎನ್

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   verb

   to say; to speak; to utter (a word); to pronounce.

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   = ಅನ್ 1, q. v., ಎನ್ನು etc. to say; to speak; (to tell); to call, to name (ಭಾಷಣ Śmd. Dh.; T.; Tu. ಅನ್ M. ಎನ್ನು). P. ps. ಎನ್ದು, ಎನ್ತ relative pres. participle ಎಮ್ಬ it is applied also to feeling, etc., e. g. ಜುಮ್ಮುಜುಮ್ಮೆನ್, ಝಲ್ಲೆನ್. ಎನೆ (Śmd. 86. 91. 95. 177). ನಿನಗೆ ವಸನ್ತದೂತಿವೆಸರ್ ಅಪ್ಪುದು, ಅದು ಎನ್ತೆನೆ (Cpr. 7, 41). [ಕ್ಷಯಮಣಮಿಲ್ಲ ಕೇಳ್ದು ಕಡೆಗಣ್ಣವನಾವನುಮಿಲ್ಲೆನಲ್ ತದಕ್ಷಯನಿಧಿ ತಾನೆ Pb. 1, 5; Ap. 12, 33]. ರವಿ ತಣ್ಣಗೆ ಆದನ್. ಎನೆ ಕಾಣಿಸಿತು (J. 28, 5). ಎನೆಯುಂ (Śmd. 49, 395). ಎನಲ್ ಅಕ್ಕುಂ (57). ಎನಲ್ ಬೇಡ (61). ಎನುತುಂ (65). [ಎನ್ದಪಯ್-ಏರ್ವಸನಂ ಮಾಣದೆ ಕೈದುಗೊಳ್ಳೆರಡ/?/ಳ್ ಮೆಚ್ಚಿತ್ತೆನೇನೆನ್ದಪಯ್ Pb. 1, 78]. ಎನುತೆ (Rśv. 5, 21). ಏನನ್ ಎನ್ದಪೆಂ (13, 88). ಎನ್ನಂ, ಎನ್ನರ್, ಎನ್ನದೆ (Śmd. 87). ಎನ್ನೆನು (Bp. 59, 11). ಎನ್ನಿ (Bp. 4, 4; Dp. 54). ಎಮ್ಬ [ಗುಣಮಿದು ದೋಷಮಿದೆಮ್ಬೀ ಗಣಿದಮನೆತ್ತ/?/ಗುಮಶ್ರುತ ಪ್ರಕೃತಿ ಜನಂ Kr. 1, 8; Pb. 1, 9; Ap. 1, 48 va.]; (Śmd. 2; Bp. 18, 63). ಎಮ್ಬಿವು (Śmd. 17). ಎಮ್ಬಿವ/?/ (41). ಎಮ್ಬಿವ/?/ಳ್ (67). ಎಮ್ಬಲ್ಲಿ (57). ಎಮ್ಬನ್ತೆ (95). ಕುಲಿನ್ದಕನ್ ಎಮ್ಬ ದೊರೆ (J. 28, 52). ನಾನು ಹೆಚ್ಚಾದವನು ಎಮ್ಬ ಚಿತ್ತೌನ್ನತ್ಯವು (Si. 68). ಇದು ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡ ಬೇಕು ಎಮ್ಬ ವೇದೋಕ್ತವಾದ ವಿಧಾನವು (248). [ಸನ್ತಯಿಸಿ ಒಲಿದು ಮಮನದನ್ತ/?/ಸಲೆಪೇ/?/ಲಾರ್ಪೆನೆಮ್ಬವನೊಳನೇ Kr. 1, 111; Ap. 1, 20]. ಎಮ್ಬಂ (Śmd. 275). ಎಮ್ಬರ್ (ಪೇ/?/ರ್ 20. 24 Cm.). ಬಿಳಿಯ ಕುದುರೆ ಸಿತ ಕರ್ಕ ಎನಿಸುಗು, ಅಗಡುಕುದುರೆ ಎನ್ದೂ, ಎಮ್ಬರು; ಕಪ್ಪಾಗಿ ಇಹ ಅಗಿಲು ಜಾಪಕ ಎನಿಸುಗು, ಕಲ್ಲ ಹೂವಿನ ಧೂಪ ಎನ್ದೂ, ಎಮ್ಬರು; ಆವುದಾನೊನ್ದು ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಕಮ್ಪಾದ ಧೂಪಮಂ ಮಾಂಗಲ್ಯಮ್ ಎಮ್ಬರು (Nr.). ಎಮ್ಬೆಂ (Bp. 18, 64). ಎಮ್ಬಿರಿ (56, 25). ಎರಡುಂ ವ್ಯಂಜನಮನ್ ಉಚ್ಚರಿಸುವನಿತು ಕಾಲಮಂ ಮಾತ್ರೆ ಎಮ್ಬುದು (Śmd. 19). ಅನ್ತು ಅದಂ ಪ್ರತ್ಯಯಮ್ ಎಮ್ಬುದು (46). ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ವೈಶ್ಯಂ ಈ 3 ವರ್ಣಮಂ ದ್ವಿಜರ್ ಎಮ್ಬುದು; ಗೃಹಸ್ಥನಂ ಸ್ನಾತಕನ್ ಎಮ್ಬುದು; ವಾನಪ್ರಸ್ಥನಂ ವೈಖಾನಸನ್ ಎಮ್ಬುದು; ಗೃಹಸ್ಥನಂ ಸ್ನಾತಕನ್ ಎಮ್ಬುದು; ಎಲ್ಲಾ ವೇದವನ್ ಓದಿದಾತನು ಅನೂಚಾನನ್ ಎಮ್ಬುದು; ಪ್ರಸಿದ್ಧನ್ ಅಪ್ಪ ತನ್ದೆಗೆ ಪುಟ್ಟಿದಾತನು ಆಮುಷ್ಯಾಯಣನ್ ಎಮ್ಬುದು (Hlā.). ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮೊದಲಾದುವ/?/ ಮಾಡಿದ ಅರಮನೆ ದೇಗುಲಂಗಳಂ ಪ್ರಾಸಾದಮ್ ಎಮ್ಬುದು; ದೇಗುಲಂಗಳನೆ ಆಯತನಮ್ ಎಮ್ಬುದು; ಸಾಕೆಮ್ಬುದು (ಹಸ್ತವಾರಣ Nr.). ಕೊತ್ತಿ ಬಲ್ಲುದೆ ಹಾಲು ಮೀಸಲ್ ಎಮ್ಬುದನು (Dp. 76). ಭೃತ್ಯರನ್ನು ಕರೆದು, ಹೀಗೆ ಮಾಡು! ಎಮ್ಬದಾಗಿ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವದು (ಪ್ರತಿಶಾಸನ Si. 399). ಎಮ್ಬುದುಂ (ಎನೆ Rśv. 6, 33 seq.). ಕರ್ಣಾಟಕಲಕ್ಷಣಶಬ್ದಶಾಸ್ತ್ರಮಂ, ಲಾಕ್ಷಣಿಕರ್ ಪೇ/?/ನ್ದು ಬೆಸಸೆ, ಬಗೆವುಗೆ ಪೇ/?/ (Śmd. 3). [ಪರಮಾಲಂಕಾರಮುಂ ಶರೀರಮುಮೆನ್ದಿನ್ತೆರಡಕ್ಕುಂ ಭೇದಂ Kr. 1, 23]. ತ/?/ವಾಯಿಂ ಸನ್ಧಿಯೆನ್ದುಂ ನಾಮಮ್ ಎನ್ದುಂ ಸಮಾಸಮ್ ಎನ್ದುಂ etc. ಪ್ರಕರಣಮ್ ಎಣ್ಟಕ್ಕುಂ (Śmd. 7). ಕುಕ್ಕೂ ಕೋ ಎನ್ದು, ಕೋ/?/ ಕೂಗಿದುವಾಗಳ್ (19. 68). ಹಾ, ರಾಮಾ! ಎನ್ದು, ಸೀತೆ ಬಾಯ/?/ದು ಅ/?/ಳ್ (68), ಅವರ್ಣಂ ಪಿಂಗದ ಆ ಸ್ವರಂ, ನಾಮಿಯೆನ್ದು, ಪೇ/?/ಲ್ ಪಡೆಗುಂ (16). ಕ/?/ಯೆನ್ದು, ಗರ್ದಭಂ (1). ಅಮರಾಂಗನೆಯರ್, ಜೋ ಎನ್ದು, ಪಾಡಿದರ್ ಜೋಗುಳಮಂ (65). ಪ/?/ಪ/?/ ಪ/?//?/ಯೆನ್ದು, ಆಲಿಕಲ್ಗಳ್ ಉದಿರ್ದುವು ನಭದಿಂ (65). ರಥರ ಕಾವಲವನ್ದಿರ ಹೆಸರು ಸವ್ಯೇಷ್ಠ ಎನ್ದೂ, ದಕ್ಷಿಣಸ್ಥ ಎನ್ದೂ, ಉಣ್ಟು (Nr.). ವಿಪ್ರರ್ ಎನ್ದ ನುಡಿ ತಪ್ಪದು (J. 28, 29). ವಿಪ್ರರ್ ತನಗೆ ಎನ್ದ ವೃತ್ತಾನ್ತಮಂ ನೆನೆದು (29, 36). ನಾವೆನ್ದ ನುಡಿ (Bh. 1, 8, 76). ಎನ್ದ ಕಿರಾತದೂತೋಕ್ತಿಯಂ ಕೇಳ್ದುಂ (Rśv. 5, 119 va.). ಎನ್ದುಸುರ್ದು (5, 126 va.). ಸೆ/?/ಗಟ್ಟಿ ತನ್ದಪೆಂ! ಎನ್ದು, ನುಡಿದ ಮಿತವಚನಕುಮಾರಂ (5, 130 va.). ಕೊಟ್ಟೆನ್ ಎನ್ದು, ಸಿಂಹಲೇನ್ದ್ರಂ ನುಡಿದು (7, 97 va.). ಇನ್ತೆನ್ದು ಒರೆದು (J. 31, 29). ಅರಸಂಗೆ, ದೇವಾ, ಸಿಂಹಲೇನ್ದ್ರನ್ ಎನ್ದುಂ ಕಪ್ಪಮ್ ಇತ್ತನ್ ಅಲ್ತು! ಎನ್ದು, ಗಣಕಗಣಮ್ ಅಣಿಯರಂ ನಿನ್ದು ಕೆಯ್ ಮುಗಿದು ಪೇ/?/ (Rśv. 5, 127 va.). ಅಸೂಯೆಗೆ ಈ ಡಾಗ ಬೇಡ! ಎನ್ದು, ನಿಜನನ್ದನಂಗೆ ಆ ಕುಲಿನ್ದಂ ಪೇ/?/ನು (J. 29, 17). ದಾಸಿಯನ್ನು ಕರೆಯುವಾಗ, ಹಂಜೆಯೆನ್ದು, ಹೆಸರಿಡ ಬೇಕು (Si. 66). occasionally a sentence to come is introduced by ಎನ್ e. g. ತನ್ದೆಗೆ ಇನ್ತೆನ್ದಂ (Bp. 3, 43). ನಾರಿಯೊರ್ವಳು ಮತ್ತೆ ಎನ್ದಳು (5, 48). ದೇವನೆನ್ದನು (26, 46; see also 27, 60; 28, 21; 41, 26; 42, 33; 44, 67; 50, 2), ನುಡಿದರ್ ಇನ್ತೆನ್ದು (43, 68). ನರೇನ್ದ್ರನನ್ದನಂಗೆ ಪತಿಮೋಹಿನನ್ದನನ್ ಇನ್ತೆನ್ದಂ (Rśv. 13, 20; see also 7, 97 va.). ಅವನ್ ಎನ್ದನ್ ಇದಂ (5, 118). frequently ಎನ್ದು ಎನ್ is used, e. g. ಎನ್ದೆನಲು (Bp. 2, 54; 24, 79; 27, 12), ಎನ್ದೆನುತ (38, 51), ಎನ್ದೆನಿಸಿ (27, 29), ಎನ್ದೆಮ್ಬ (Śm. 3). ಎನ್ದೆನೆ (38). often, so to say, one's purpose and "for" are expressed by ಎನ್ e. g. ನಾ ಮುಂಚೆ ತಾ ಮುಂಚೆ ಇಹೆನ್ ಎನ್ದು, ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ಮುಂಚುವುದು; ಸತ್ತವನ ಸುಡಲ್ (to burn) ಎನ್ದು, ಒಟ್ಟಿದ ಕಟ್ಟಿಗೆ; ಪಶುವ ಕಟ್ಟಲ್ ಎನ್ದು, ಕಳದಲ್ಲಿ ನಟ್ಟಿ ಗುಣ್ಟವು; ಬಾವಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ಜೀವಧನ ಕುಡಿಯ ಬೂಕೆನ್ದು, ಮಾಡಿದ ಕಲ್ಲ ದೋಣಿ; ನೀರೊಳಗೆ ಮುದ/?/ಕಿ, ಸರ್ವಪಾಪಕ್ಷಯಮ್ ಆಗಲ್ (Nr.). (see, regarding ಅಲ್ Bp. 5, 6; 28, 38; 37, 1. 5; 38, 33; 39, 30; 42, 12; 45, 27. 31; 50, 24; 58, 22). ಕಾಳಗಕ್ಕೆನ್ದು, ಸನ್ನದ್ಧಮ್ ಅಹ ಚತುರಂಗಬಲಂ (Nr.). ವಧಿಸಲ್ಕೆ ಎನ್ದು (Bp. 28, 8). ದೇವತೆಗೆ ಎನ್ದು (8, 23). ದಾಸಂಗೆ ಎನ್ದು (8, 49). ಪ/?/ಯಲ್ಕೆ ಎನ್ದು (39, 10). ಸೂಳೆಗೆ ಎನ್ದು (41, 10). ನಿಕ್ಷೇಪಿಸಲಿಕೆ ಎನ್ದು (47, 8). ಆಗಲ್ಕೆ ಎನ್ದು (50, 65; 59, 49). ಸಮಿಧೆಗಳಿಗೆ ಎನ್ದು (55, 34). ಓದಲಿಕ್ಕೆ ಎನ್ದು (B. 4, 153). ಆಗಲಿ! ಎನ್ದು (J. 28, 60). ಎನವೇಡ. -ಬೇಡ. ಅಪ್ರಸಿದ್ಧದ ನುಡಿಗಳ್ ಎನ್ದು, ಎನವೇಡ (Bp. 51, 51). ಬೇಡೆನವೇಡ (Rśv. 13, 26). ಎನ್ದರೆ. = ಅನ್ದರೆ q. v. ಎಂಜಲು ಎತ್ತೋ, ಗುಣ್ಡಾ! ಎನ್ದರೆ ಉಣ್ಡವರು ಎಷ್ಟು ಜನ? ಎನ್ದ (Prv.). ಆವು ಹಣ್ಣಾದವೆನ್ದರೆ (B. 4, 27). ತಳಕ್ಕೆ ಕೂತವೆನ್ದರೆ (4, 55). ಗಿಡವು ಬಲಿತು ದೊಡ್ಡ ದಾಯಿತೆನ್ದರೆ ಹೂ ಬಿಡುವದು (4, 70; see also 4, 147. 157. 158. 165. 218). ಎನ್ದುದಂ ಗೆಯ್. = ಎನ್ದುದಂ ಮಾಡು q. v. ಎನ್ದುದಂ ಮಾಡು to do what (a person) said (ಇಮ್ಬು ಕೆಯ್ Śmd. II; Kk. 87, o. r. ಎನ್ದುದಂ ಗೆಯ್ ). see J. 18, 59. ಎನ್ದುದನ್ ಅಪ್ಪು ಗೆಯ್ to assent to or accept what (a person) said. ತಾನ್ ಎನ್ದುದನ್ ಅಪ್ಪುಗೆಯ್ಯದೆ ನುಡಿದ ನರೇನ್ದ್ರನನ್ದಂಗೆ ಪತಿಮೋಹಿನನ್ದನನ್ ಇನ್ತೆನ್ದಂ (Rśv. 13, 20 va.). ಎನ್ದುದಾಗು. -ಆಗು a saying, sentence or rule to occur or to exist (Śmd. 106 Cm.). ಎನ್ದೊಡೆ. = ಎನ್ದರೆ e. g. [ದೋಷಗವೇಷಣ ಪರರಪ್ಪರೆನ್ದೊಡದು ತೆಗ/?/ಲ್ತೆ Ap. 1, 21; ಎನಿಸೆನಿಸೆನ್ದೊಡೆನಾ ಧೃತಿಗೆಡೆನಯ್ಯಾ Bv. 691]. ಅವು ಆವುವು ಎನ್ದೊಡೆ (Śmd. 17).

2. 2.
   2.

   = ಎನ್ನು 2-, ನನ್ 1-. another form of ಆಂ 1 q. v., for the declension of which it is used (cf. ಎಂ 1 etc., ಎಮ್ 1-). [ಸಮಸ್ತಲೋಕಮ/?/ದನ್ತಿರೆ ಪೂಣ್ದೆನಗಾಗದಂಗಜೋತ್ಪತ್ತಿ ಸುಖಕ್ಕೆ ಸೋಲಲ/?/ಗುಂ ಪುರುಷವ್ರತಂ Pb. 1, 75]. ಎನತು. ಎನ-ಅತು = ಎನತ್ತು that of me, mine. [ಅ/?/ಲ್ ನಿನತ್ತಲು ಕೇಳೆನತುಂ Pb. 12, 36]. ಎನತು ಶೌರ್ಯಂ (Śmd. 179). ಎನತ್ತು. ಎನ- ಅತ್ತು 1. = ಎನತು (ಎನ್ನದು Kk. 61). ಸಯ್ರಣೆಯೆನತ್ತು (Śmd. 179). ಎನ್ನದು.ಎನ್ನ-ಅದು 1. = ಎನತು etc. (Śmd. 178. 179). ಎನಗೂ ಹರಿನಾಮ, ಮಾಧವನಿಗೂ ಹರಿನಾಮ; ಎನಗೂ ಜಲಶಯನ, ಮಾಧವನಿಗೂ ಜಲಶಯನ; ಎನ್ನದು ಕಿ/?/ದೇನು, ಮಾಧವನದು ಹಿರಿದೇನು? ಟೂರೋ, ಟೋರೋ, ಟೋರೋ! ಅನ್ದಿತು (Prv.).