ಕಾಯ್

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಕಾಪಾಡು.
   2. ಉಷ್ಣವಾಗು.
   3. ಸಿಟ್ಟಾಗು.
   4. ಕಾಯಿಬಿಡು.

2. 2.

   1. ಮಿಡಿಗೂ ಹಣ್ಣಿಗೂ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಿತಿ.
   2. ಬೀಜಕೋಶ.
   3. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ.
   4. ವಿಫಲತೆ.
   5. ಪಗಡೆ, ಚದುರಂಗ ಮೊದಲಾದ ಆಟದ ಸಾಧನ.

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   verb

   (dial.) to tie or pack (something) securely or firmly.

2. 2.
   verb

   to be heated; to become hot.

3. 3.
   verb

   to put forth a fruit or fruits; to bear fruit.

4. 4.
   noun

   a fruit that is developed but not ripe.

5. 5.
   verb

   to watch over and defend or protect from harm; to guard from or against.

6. 6.
   verb

   to become angry; to be infuriated.

7. 7.
   verb

   to keep watch by (a door etc.) so as to control entry or exit.

8. 8.
   noun

   the human reproductive gland; the male gonad; either of two oval glands located in the crotum; the testicle.

9. 9.
   noun

   a chess piece or any such representative piece used in several games as the one played with dice; a pawn.

10. 10.
    verb

    to supervise (prisoners etc.) and prevent from escaping; to keep watch (cattle, sheep etc. while grazing).

11. 11.
    verb

    (fever) to rise.

12. 12.
    verb

    to stay in a place or remain in readiness or in anticipation (until something expected happens or for someone to arrive or catch up); to wait.

13. 13.
    noun

    the hard, aromatic seed of an East Indian tree (Myristica fragrans) of the nutmeg family, used as a spice; nutmeg.

14. 14.
    verb

    ಕಬ್ಬಿಣ ಕಾದಿರುವಾಗಲೇ ಬಗ್ಗಿಸಬೇಕು kabbiṇa kādiruvāgalē baggisa bēku to act or take advantage while the situation is favourable; to strike the iron while it is hot.

15. 15.
    noun

    the fruit of the coconut palm, consisting of a thick, fibrous, brown, oval husk under which there is a thin, hard shell enclosing a layer of edible white meat and a sweet, milky fluid.

16. 16.
    verb

    to be, remain or delay in expectation or anticipation of; await.

17. 17.
    verb

    to be ready or at hand.

18. 18.
    verb

    to be eager to do (something).

19. 19.
    verb

    to keep (something) from otherś knowledge.

20. 20.
    verb

    to excuse or forgive (a person for some fault).

21. 21.
    verb

    ಎರಡು ಹೊಲ ಕಾಯ್ದ ಹೊಲತಿ ಕೆಟ್ಟಳು eraḍu hola kāyda holati keṭṭaḷu if you run after two hare, you will catch neither.

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   = ಕಾ 1 q. v., ಕಾಯಿ 1, ಕಾಯು 1. to guard, etc. (ರಕ್ಷಣ Śm. 101; Te. ಕಾಯು, ಕಾಚು Tu. ಕಾಪು T. ಕ/?/ದು custody = ಕಾವಲ್). [ತನ್ನ ಮ/?/ವೊಕ್ಕೊಡೆ ಕಾಯದೆ ಚಾಗದೊಳ್ಪನಚ್ಚೊತ್ತದೆ Pb. 5, 75]. P. ps. ಕಾದು (e. g. Si. 259. 279), ಕಾಯ್, ಕಾಯ್ದು. ಇನ್ದ್ರಿಯವ ಕಾದಾತ ಯೋಗಿ (Sp.). ನಿನ್ನ ಆಲಯದೊಳ್ ಇನ್ದುವರಗೆ ಒಡವೆಯಂ ಕಾದಿರ್ದೆಂ (J. 31, 28). ಕಾಯ್ವಳ್ (Śmd. 244). ನೀನು ನಿನ್ನ ಹಿರಿಯರ ಮಾನ ಕಾಯ್ದರೆ (B. 1, 14). ನಾಯಿಗಳು ಒಡೆಯನ ಬಾಗಿಲ ಕಾಯ್ದು (3, 39). ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಣ್ಡು (5, 103). ನಮ್ಬಿಗೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಣ್ಡು (2, 25). see Bp. 32, 46; 46, 19; 47, 45; 57, 12; J. 2, 19; 4, 63; 10, 18; 11, 35; ಅಪರಾಧ ಕಾಯ್, ಕೆಯ್ಗಾಯ್, ಪೊಲಗಾಯ್. -ಕಾಯ್ ಕಾಯ್ rep. (Bp. 30, 23; 38, 71; 45, 42). ಕಾಯ್ ಕಾಯಿ rep. (Bp. 48, 12). ಕಾಯವೇಡು. -ಬೇಡು to be necessary to guard, etc. ಕಾಯವೇಡಾ? (Bp. 48, 11).

2. 2.
   2.

   = ಕಾದು etc. P. p. of ಕಾಯ್ 1. ಕಾಯ್ತರ್ = ಕಾಯ್ದು ಕ?ೊಣ್ಡುಬರ್ to tend and bring home (Bp. 24, 2).

3. 3.
   3.

   fruit to grow or to develop (ಫಲೋತ್ಪತ್ತಿ Śmd. Dh.; Śm. 101; My. only in ಕಾಯ್ತು T., M. ಕಾಯ್ Te. ಕಾಯು Tu. ಕಾಯಿ Te. ಕನು to bring forth, to bear young; to produce, as applied to fruit trees or crops; cf. ಕನ್ದು 3). P. ps. ಕಾತು, ಕಾಯ್ತು [ಪೊಸನೆಯ್ದಿಲ ಕಮ್ಬನೆ ಬೀ/?/ ಕಾಯ್ತ ಕೆಂಗೊಲೆಯೊಳೆ ಜೋಲ್ವ ಶಾಳಿ Pb. 1, 52; Ap. 3, 34]. ಬೇರ್ವೆರಸು ಕಾಯ್ತ ಪಲಸು (Śmd. 81). ಕಾಯಾದುದಕೆ ಕಾತುದು ಅಕ್ಕುಂ (Śm. 22). ಕಾತುದು ಎನಲ್ಕೆ ಕಾಯಾದುದು (Kk. 20). ಕಾತ ಎಳೆಯ ಮಾವುಗಳ ಬನಬನದ ಠಾವುಗಳ್ (J. 17, 4). ಕಾತು ಒ/?/ಗುವ ಫಲಾಳಿ (Rśv. 2, 38). ಕಾಯ್ತುದೆನೆ ಫಲಿಸಿದುದು (Ct. I, 39).

4. 4.
   4.

   = ಕಾಯ, ಕ?ಯಿ 2, yet u?nripe, hard, but pretty full-grown state; any nut, or any head or capsule of plants, a pod (C.; T., M.; Tu.; Te. ಕಾಯೆ T., M. ಕಾಯ್ to grow callous; M. ಕಾಯ್ Te. ಕಾಯೆ the state of being hard or callous); a piece used at the pagaḍe play (C.). [ಕಾಯ್ಗಳಿನ್ದಮಿಮ್ಬಾಗಿರೆ ಸೋರ್ವ ಸೋನೆ ಮದಮಾಗಿರೆ Pb. 2, 15; Ap. 1, 67]. ಮುತ್ತ ಕಾಯ್ (ತ/?/ಲ್ Śmd. I). ಕಾಯಂ ಪೋ/?/ (Śmd. 156). ಕಾಯ ತೋಣ್ಟ (ಶಾಕ?ಶಾಕಟ etc., ಬಾಡು Hlā., Mr. 95). ಕಾಯ್ ಸೊಪ್ಪುವಂ ತ/?/ವುತ (Bp. 20, 14). ವಿಷದ ಕುಮ್ಬಳಕಾಯ ತನ್ದು (Jñs. 22, 29). ಕಾಯ್ಗಳಿಂ (Cpr. 7, 48). ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ ಹಣ್ಣೋ? ಕಾಯೋ? (C.). see ಎಳೆಗಾಯ್, ಮುಗುಳ್ಗಾಯ್ 2, hardness; callosity. ಕಾಯಾಗು. -ಆಗು fruit to grow (see s. ಕಾಯ್ 3). ಪುಷ್ಪವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಯಪ್ಪ ಅತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ/?/ನ್ದ ವನಸ್ಪತಿಎನಿಸುಗು (Nr.). ಹೂವಾಗಿ ಕಾಯಹ ಮರನಂ ವನಸ್ಪತಿ ಎಮ್ಬುದು (Hlā.). 2, to get fruits. ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳು ನೂ/?/ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಕಾಯಾಗುತ್ತವೆ (2, 41). ಮಾವಿನ ಮರಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕಾಯಾಗುತ್ತವೆ (2, 51). ಕಾಯೆ/?/. -ಎ/?/ a firm, strong thread (S. Mhr.); a thread that is not pliable or is coarse (My.). ಕಾಯ್ದು /?/ಗಲ್. -/?/ಗಲ್ a mass of unripe fruits (Abh. P. 12, 9).

5. 5.
   5.

   = ಕಾಯು 2. to grow hot; to be heated; to grow red-hot; to burn with passion, to be or become angry (ಕೋಪ Śmd. Dh.; ಕನಲ್ Śm. 101; T., M.; Te. ಕಾಗು, ಕಾಯು Tu. ಕಾಯು cf ಕತಿ, ಕಾತಿ 1, ಕಾಕು 1, ಕಾಂಕೆ). P. ps. ಕಾಯ್ದು, ಕಾದು (e. g. Bh. 1, 20, 54; J. 15, 4). [ಮಿಶ್ರುತ ಕನಕಮೆನಿತು ಕಾಯ್ದೊಡಮತರ್ಕ್ಯ ದೀಪ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶನಕ್ಕೆಡೆಯಲ್ತೇ Ap. 9, 94]. ಎನಿತು ಕಾಯ್ದುಂ ಬೆನ್ನೀರ್ ಮನೆ ಸುಡದು (Śmd. 216). ಕಾಯ್ದು ಬಿಸಿಯಾಗಿರ್ದ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಆವುದಾನೊನ್ದು ಮೊಸರ ಹೊಯ್ದದ/?/ತ್ತಣಿನ್ದ ಒಡೆದುದು (ಆಮಿಕ್ಷೆ Nr.). ಹಾಲು ಕಾಯವೊ? (Bp. 14, 8). ವೈಹಾಳಿಯೊಳ್ ಶಂಕರಸರಣಜನಂ ನೋಯೆ, ಕಾಯ್ದಪ್ಪನ್ ಎಮ್ಮ ಈ ವಸುಧೀಶಂ (Rśv. 13, 25). ಕಾದ ಹೆಗ್ಗಾವಲಿ (Bp. 45, 28). ನೀರು ಕಾದು, ಉಗಿಯಾಗಿ (B. 2, 48). ಕಮ್ಮಾ/?/ನು ಕುಲಿಮೆಯೊಳಗೆ ಕುಡಗಳನ್ನು ಕಾಯ ಹಾಕಿ (2, 12). ಕೆಮ್ಪಗೆ ಕಾದ ಕುಡುವನ್ನು ಭರ್ರನೆ ಹಿರಿದು (2, 12). ಕಾದ ಹಾಲು ಕಹಿ ಆದೀತೇ? (Prv.). see ಕಡುಗಾಯ್ J. 10, 46; 11, 31. [ಕಾಯ್ಗೊಣ್ಡ. -ಕೊಣ್ಡ a hot (water) pond. ಕಾಯ್ಗೊಣ್ಡದ ನಿರನ್ತಿರೆ ಕುದಿದತ್ತು ಪೊಳೆಯೆ ಜಲಚರ ನಿಕರಂ Ap. 11, 48. ಕಾಯ್ಗೊಳ್. -ಕ?ೊಳ್ to get heated. ಕರ್ಬೊನ್ನ ಕಾಯ್ಗೊಣ್ಡೆಣ್ಣೆಯೊಳ್ ಬಳಲೆ ತೆಗೆಪುವರುಂ Ap. 5, 85 va. @ here the word ಕಾಯ್ (heat) is used as a noun-a rare usage. ಕಾಯ್ವ. -ವ2. one who gets angry. ಸಾಧು ಸಂಕುಳಮಂ ಕಣ್ಡೊಡೆಕಾಯ್ವನುಂ ಪ/?/ವನುಂ ಧರ್ಮಕ್ಕತಿದ್ರೋಹನುಂ Ap. 5, 81].

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   vt.

   (prot.) ｟past ಕಾದ್-, ಕಾಯ್ದ್-｠1 to guard, to protect; rescue, to save 2 to wait for 3 to keep for the future 4 to watch, to keep in check; to graze《cattle》 vi. 1 to wait (for) ű ನಾನು ಬಸ್ಸಿಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. I am waiting for the bus. 2 to tarry, to linger ű ಕಾಯದೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಬಿಸು. Start working without lingering.

2. 2.
   vi.

   ｟past ಕಾಯ್ದ್-, ಕಾದ್-｠1 (heat) to grow hot, to be heated 2 (anger) þfig.ß to become angry

3. 3.
   n.

   (plant)｟past ಕಾತ್-, ಕಾಯ್ತ್-｠ fruit in a yet unripe, but pretty full-grown state, nut, pod vi. (plant)｟past ಕಾಯ್ತ್-｠to yield fruits

4. 4.
   n.

   (bio.) callosity

5. 5.
   n.

   a piece used at pagaḍe (a kind of backgammon)