ಗಣ್ಡು

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   strength; manliness; largeness; firmness; impetuosity; bravery (= ಗಣ್ಡ No. 2); the male sex; a male; a male person, a man (C.; Te.; cf. ಕಡು 1). [ನೆಗ/?/ನ್ನ ಗಣ್ಡುಮಾದದಟುಮಳುರ್ಕೆಯುಂ ಮಿರಿದೊ Pb. 10, 40]. ಹೆಣ್ಣಾದೊಡಂ ಗಣ್ಡಾದೊಡಂ (Śmd. 148). ಹೆಣ್ಣುವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಕುಣಿಯುವ ಗಣ್ಣಿನ ಹೆಸರು (ಭ್ರಂಕುಸ, ನರ್ತಕಪುರುಷ, ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿ Si. 64). ಗಣ್ಡುಡುಗಿ ಪೆಣ್ಣಾಗನೇ ಶೌರಿ (Bp. 54, 37). ಹೆಣ್ಣು ಗಣ್ಣು ಸೇರಿ ಸೊಗಸಿನಿನ್ದ ಆಡುವಿಕೆ (ದ್ರವ, ಕೇಲಿ, ಲೀಲೆ etc. Si. 72). ಹೆಣ್ಣು ಗಣ್ಡುಗಳ ಜೊತೆ (ಮಿಥುನ, ದ್ವನ್ದ್ವ, ದಮ್ಪತಿಗಳು 179). ಪೆಣ್ ಗಣ್ಡುಗಳೊಳ್ ಒರ್ವರುಂ ನಿಜಾಚಾರವಿರಹಿತರಾಗಿ ನಡೆವರಿಲ್ಲ...ರಾಮರಾಜ್ಯದೊಳ್ (J. 18, 13). ಶರ್ಮ ಮಿಲ್ಲದ ಗಣ್ಡು ಕರಿಯ ಒನಕೆಯ ತುಣ್ಡು (Dp. 54). ಕು/?/ಗಳಲ್ಲಿ ಗಣ್ಡಿಗೆ ಟಗರು, ಆಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗಣ್ಡಿಗೆ ಹೋತು ಅನ್ನುವರು (B. 3, 9). ತಮ್ಮ ಮನಸಿಗೆ ಬನ್ದ ಹೆಣ್ಣು ಗಣ್ಡುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಮದುವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (5, 289). ಗಣ್ಡಿನ ತನ್ದೆ (5, 289). see J. 15, 28; Prv. s. ಗವುಡ and ಗೆದ್ದು; ಅ/?/-.ಗಣ್ಡಕ್ಷರ. -ಅಕ್ಷರ an aspirate (C.). ಗಣ್ಡಾಡು. -ಆಡು a he-goat (C.; ಸ್ತುಭ, ಛಾಗ, ಅಜ etc. Si. 323). ಗಣ್ಡಾನೆ. -ಆನೆ a male elephant (ಇಭ Nr.). ಗಣ್ಡಾಳು. -ಆಳು a male cooly (C.). ಗಣ್ಡು ಎಕ್ಕೆ the plant Calotropis gigantea R. Br. (Z.). ಗಣ್ಡು ಕಣೆ The larger roller in a sugar-mill (My.). ಗಣ್ಡು ಕೆಲಸ a work of manly strength, a work superior to that of others (C. ಪೌರುಷ Si. 462). ಗಣ್ಡು ಕೇಪಲಗಿಡ the shrub Memecylon amplexicaule Roxb. (St. & Pl.). ಗಣ್ಡುಗಚ್ಚೆ. -ಕಚ್ಚೆ the ends of a dōtra tucked in a peculiar manner by a man who prepares for a fight (C.; B. 4, 179). ಗಣ್ಡುಗತ್ತರಿ. = ಗಣ್ಡಗತ್ತರಿ (C.). ಗಣ್ಡುಗರಣೆ. -ಕರಣೆ a large lump. see Sp. s. ಗಣ್ಡ. -ಗಣ್ಡುಗಲಿ. = ಗಣ್ಡಗಲಿ (Rśv. 5, 93; J. 14, 16). ಗಣ್ಡುಗಾಡಿ. = ಗಣ್ಡಗಾಡಿ (Rśv. 13, 60). ಗಣ್ಡುಗಿಡು. -ಕಿಡು prowess or courage to fail (Grj. 6, 77 va.). [ಗಣ್ಡುಗೆದ/?/ ಮುಡುಹಿಕ್ಕಿ ಕೆಲೆವವರ ಕಣ್ಡಡಂಜುವೆ to exhibit valour. ಒನ್ದಕೊಮ್ಬತ್ತ ನುಡಿದು ಕಣ್ಣ ಕೆಂಚನೆಮಾಡಿ ಗಣ್ಡು ಗೆದ/?/ ಮುಡುಹಿಕ್ಕಿ ಕೆಲೆವವರ ಕಣ್ಡಡಂಜುವೆ Bv. 447]. ಗಣ್ಡುಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಪಿಳ್ಳೆ a male young sparrow (ಚಾಟಕೈರ Si. 173). ಗಣ್ಡುಗುಬ್ಬಿ a male sparrow (My.; B. 2, 6). ಗಣ್ಡುಗೂಸು. -ಕೂಸು. = ಗಣ್ಡುಗೂಸು a male person, a man (ಮಾನವ, ಮರ್ತ್ಸ್ಯ, ಮನುಷ್ಯ etc. Mr. 222). ಸ್ತ್ರೀಯರ ವೇಷವ ಧರಿಸಿ ಕುಣಿವ ಗಣ್ಡುಗೂಸು (ಭ್ರಂಕುಸ Nr.). see Bp. 40, 25. 2, a male child (C.). ಗಣ್ಡುಗೊಡಲಿ. = ಗಣ್ಡಕೊಡಲಿ, ಗಣ್ಡಗೊಡಲಿ (My.). ಗಣ್ಡುಗೊಳ್. -ಕೊಳ್ to become impetuous, to dash, etc. (Rśv. 5, 117). ಗಣ್ಡುಗೋಗಿಲೆ. -ಕೋಗಿಲೆ (Śmd. 277). a male cuckoo (Cpr. 2, 93 va.). ಗಣ್ಡುಜಾತಿ the male sex (C.). ಗಣ್ಡುಜಿಂಕೆ a male antelope (My.; Si. 168. 169). ಗಣ್ಡುಡಿಗೆ. -ಉಡಿಗೆ. = ಗಣ್ಡುಡೆ (?). ಗಣ್ಡುಡಿಗೆಯುಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟು ಹಿಣಿಲಂ (Śmd. 282, o. r. ಕಣ್ಡುಡಿಗೆ). ಗಣ್ಡುಡುಗು. -ಉಡುಗು. = ಗಣ್ಡುಗಿಡು (Grj. 6, 80 va.; V. 36, 58). ಗಣ್ಡುಡೆ. -ಉಡೆ a strong garment: a coat of mail. [ಗಣ್ಡುಡೆಯುಡೆ ಗಣ್ಡುಗೆಟ್ಟುದು Pb. 8, 101]; (Abh. P. 9, 156). ಗಣ್ಡುದೊ/?/. -ತೊ/?/ a river the personification of which is male (ಭಿದ್ಯ, ಉದ್ಧ್ಯ, ನದ Hlā.; Mr. 413; ನದ, ಸರಸ್ವತ್ Nr.), as the Śōṇa (ಶೋಣ, ಹಿರಣ್ಯಬಾಹು Nr.) and the Sindhu (ನದ ವಿಶೇಷ, ಸಿನ್ಧು Nr.). ಗಣ್ಡುನವಿಲ್ a peacock (ಸೋಗೆ Ct. II, 89). ಗಣ್ಡುನಾಬಳ್ಳಿ the plant Cleome viscosa L. with yellow flowers (Z.). ಗಣ್ಡುನಾಯಿನೊಳಲೆ see s. ನಾಯಿನೊಳಲೆ. -ಗಣ್ಡುಪಶು a male beast (Si. 396). ಗಣ್ಡುಬಿದರು a bamboo that is solid, not hollow, the male bamboo (B. 4, 55), Bambusa stricta Roxb. (St. & Pl.). ಗಣ್ಡುಮಕ್ಕಳು (fr. ಗಣ್ಡುಮಗ, -ಮಗು). male children (C.); men (C.). ಗಣ್ಡುಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಮುಣ್ಡೆಯ ಮನಸು ಗುಣ್ಡೆಗಿನ್ತಾ ಗಟ್ಟಿ (Prv.). see B. 3, 33; 4, 5. 55; 5. 274. ಗಣ್ಡುಮ/?/ a young male (C.). ಗುಬ್ಬಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಣ್ಡುಮ/?/ (ಚಾಟಕೈರ Nr.). ಗಣ್ಡು ಮಿಗು the proper limit of manly behaviour to be overstepped (Bp. 40, 34). ಗಣ್ಡು ಮು/?/ಗ. (= ಗುಣ್ಡುಮು/?/ಗ N. of a bird. see Nr. s. ಸರಕುವಕ್ಕಿ. -ಗಣ್ಡುಮೃಗ a male beast (B. 4, 193). ಗಣ್ಡುವೆಸ. -ಬೆಸ a firm injuction? (Cpr. 8, 68). ಗಣ್ಡುಸಿಂಹ a male lion (B. 4, 212; 5, 242). ಗಣ್ಡುಸೂಳೆ a clever harlot (Bp. 42, 16). ಗಣ್ಡುಹುಡುಗ a boy (C.; B. 5, 276). ಗಣ್ಡುಹು/?/ a male spider (B. 4, 113), a male insect, etc. ಗಣ್ಡುಹೊ/?/. = ಗಣ್ಡುದೊ/?/ (Si. 421; My.).