ನುಡಿ

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   verb

   to express audible sounds, syllables, words, thoughts, etc.; to utter.

2. 2.
   noun

   that which is uttered as a word or words; an utterance.

3. 3.
   verb

   to repeat a hymn or verse (as in worship).

4. 4.
   noun

   all the vocal sounds, words, and ways of combining them common to a particular nation, tribe or other speech community; a language.

5. 5.
   noun

   a sentence or statement made or written by someone quoted often by others; a quotation.

6. 6.
   verb

   to foretell (a future event) by or as by the influence of divine guidance; to prophesy; to predict.

7. 7.
   verb

   (a musical instrument) to produce a sound or note.

8. 8.
   noun

   a short, traditional saying that expresses some obvious truth or familiar experience; a proverb; an adage.

9. 9.
   noun

   the art of using words effectively and fluently in speaking or writing; eloquence.

10. 10.
    verb

    to regard with scorn; to treat with contempt.

11. 11.
    verb

    to give, in words, a detailed account of; to describe.

12. 12.
    noun

    a harsh censure or blame.

13. 13.
    noun

    a command, direction or instruction, backed by authority; an order.

14. 14.
    verb

    to make a promise; to promise.

15. 15.
    noun

    a foretelling; prediction of the future; prophecy.

16. 16.
    verb

    to object; to express one's objection in (harsh) words.

17. 17.
    noun

    a group of lines of a verse forming one of the divisions of song.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಮಾತು.
   2. ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮಾತು,- ಹೇಳಿಕೆ.
   3. ಗಾದೆ.
   4. ವಚನ.
   5. ಶಬ್ದ.
   6. ಭಾಷೆ.
   7. ಮಾತಿನ ಜಾಣ್ಮೆ.
   8. ನಿಂದೆ.
   9. ಭವಿಷ್ಯ ವಚನ.
   10. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗ,- ಘಟಕ.

2. 2.

   1. ಮಾತನಾಡು.
   2. ಶಕುನ ಹೇಳು.
   3. (ವಾದ್ಯಗಳು) ಧ್ವನಿ ಹೊರಡಿಸು,- ನಾದವನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸು.
   4. ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಮಾತನಾಡು.
   5. ಬಣ್ಣಿಸು.
   6. ಭಾಷೆ ನೀಡು.
   7. ಆಕ್ಷೇಪಿಸು.

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   to sound; to utter; to speak; to say (ವಚನ Śmd. Dh.; ಹೇಳ್ 88 Cm.; ಪೇಳ್ 229 Cm.; C.; T., M. ನೌಡಿ Te. ನುಡುಚು, ನುಡುವು, ನೌಡುವು). ಖಳಿಲೈ ನುಡಿದು (Śmd. 28). [ಪದನರಿದು ನುಡಿಯಲುಂ ನುಡಿದುದನರಿದಾರಯಲುಂ Kr. 1, 38; Pb. 1, 72 va.]. ಸತ್ಯಮಂ ನುಡಿ, ಗಡಾ, ನೀನ್ ಆತನೌಳ್ (143). ಭೂವಲಯಾಧಿಪಂ ನುಡಿಗುಮ್ ಆ ದೂತಂಗೈ ಸ್ವಚಿತ್ತಗತಾರ್ಥಮಂ (267). ಸಮಂ ನುಡಿವೌಡೈ ಅವಂ ಪಿರಿಯಂ (297). ನುಡಿಮೌಡೈ ಎಲ್ಲರುಂ ಮಾತರಿಯರ್ (298). ಗೈಲೈ ನುಡಿವವನು (ಪ್ರಸಕ್ತ, ಪ್ರಸೃತ Hlā.). ಸೋಲೈ ನುಡಿವವನು (ಅಧರ, ಹೀನವಾದಿ); ಇನಿದಂ ನುಡಿವವ (ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣ, ಮಧುರವಾಕ್); ಹೌಲ್ಲಾಗಿ ನುಡಿವವ (ಕದ್ವದ, ಗರ್ಹ್ಯವಾದ Hlā). ತನ್ನ ಸೋಲವ ನುಡಿದು ಕೌಮ್ಬಂ (ಅಧರ Mr. 237). ಅಡಿಗಡಿಗೈ ನುಡಿವ ನುಡಿ (ಅನುಲಾಪ); ಹಳಿಸಿ ಕೌಮ್ಬ ನುಡಿಯ ನುಡಿವಂ (ಗರ್ಹ್ಯವಾದಿ, ಕದ್ವದ); ನುಡಿಯಲ್ ಅರಿಯದೈ ಕೇಳಲ್ ಅರಿಯದೈಡೈ ಇರ್ಪವಂ (ಕಲ್ಲಮೂಕ); ನುಡಿಯ ಬಲ್ಲಾತನು (ವದ, ವದಾವದ); ಮಿಗೈ ನುಡಿಯ ಬಲ್ಲಾತನು (ವಾಗೀಶ, ವಾಕ್ಪತಿ); ಕೈರಳಿ ನುಡಿವುದು (ಆಭಾಷಣ, ಆಲಾಪ), ನುಡಿಯಲ್ ಆಗದ ನುಡಿ (ಅನಕ್ಷರ, ಅವಾಚ್ಯ Nr.). ನುಡಿವ ನವಿಲ ಧ್ವನಿ (ಕೇಗು Kk. 24). ಏಳ್! ಎನ್ದು, ಅನಿಲಜಗೈ ನುಡಿದ (Bh. 3, 13, 18). ಕೌಟ್ಟೈಂ, ಕೌಟ್ಟೈನ್ ಎನ್ದು, ಸಿಂಹಳೇನ್ದ್ರಂ ನುಡಿದು (Rśv. 6, 98 va.). ನುಡಿದನು ಶಕುನಿಕರ್ಣಜಯದ್ರಥಾದ್ಯರಿಗೈ (Bh. 1, 8, 4). see Śmd. 61. 68. 71. 90. 112. 200. 228. 272; Cpr. 2, 44 va.; 7, 27; Bp. 1, 57; 4, 65; 25, 15; 31, 10; 47, 19. 28; 51, 48; Rśv. 6, 33; 13, 23 va. & 95 va.; Bh. 1, 8, 45; 2, 13, 39; J. 2, 9. 21; 29, 16; 31, 28. 31; Dp. 148, 6; Si. 58. 362. 363. 383. 384.

2. 2.
   2.

   sounding, uttering; a voice; speaking, speech; a word; a term; a promise; a language; a line in poetry that forms a complete sentence, especially one of a saṅkīrtana (ವಚನ Nn. 52; ವಾಕ್ಯ Śmd. 137 Cm.; C.; Tu.: Te.: T. ನೊಡಿ; Te. ನುಲಿವು, sound, voice). [ನುಡಿಯಂ ಛನ್ದದೊಲೊನ್ದಿರೆ ತೊಡರ್ಚಲರಿವಾತನಾತನಿನ್ದಂ ಜಾಣಂ Kr. 1, 16; Pb. 9, 36; Ap. 2, 4]. ನುಡಿಗೆಲ್ಲಂ ಸಲ್ಲದ ಕನ್ನಡದೊಳ್ (in Kannaḍa, although it does not contain all the required words, there is) ಜತ್ತಾಣಮುಂಬೆದಣ್ಡೆಯುಮ್! ಎನ್ದು, ಈಗಡಿನ ನೆಗಳ್ತೆಯ ಕಬ್ಬದೊಳ್ (by their poems that at present are so renowned) ಒಡಮ್ಬಡಂ ಮಾಡಿದರ್ ಪುರಾತನಕವಿಗಳ್ (Śmd. 121). ಅಭಿದಾನ ವ್ಯಾಹಾರ ಉದೀಕರಣ ಕಥನ ಈ 4 ಮೊದಲಾಗಿ ಉಳ್ಳವು ನುಡಿಯ ಭೇದಂಗಳು; ವ್ಯಾಕುಲಮಪ್ಪ ಧ್ವನಿ, ಮನ ಬನ್ದನ್ತೆ ನುಡಿವ ನುಡಿಯುಂ ಭೇದಂಗಳು; ವ್ಯಾಕುಲಮಪ್ಪ ಧ್ವನಿ, ಮನ ಬನ್ದನ್ತೆ ನುಡಿವ ನುಡಿಯುಂ (ಕೋಲಾಹಲ, ಕಲಕಲ, ತುಮುಲ); ಪ್ರಿಯಮಪ್ಪ ನುಡಿ (ಮ್ಲಿಷ್ಟ);ಉಗುಳು ಸಿಡಿವ ನುಡಿ (ಅಮ್ಬೂಕೃತ); ಕೊಂಕುವೆರಸಿದ ನುಡಿ (ಉಲ್ಲಾಪ); ಅಡಿಗಡಿಗೆ ನುಡಿವ ನುಡಿ (ಅನುಲಾಪ, ಮುಹುರ್ಭಾಷೆ); ಸೂಳು ನುಡಿ (ಸಲ್ಲಾಪ); ಎರಡು ಮೂರು ಸೂಳು ನುಡಿವ ನುಡಿ (ಆಮ್ರೇಡಿತ Hlā.) ಉಗುಳುವೆರಸಿದ ನುಡಿ (ಅಮ್ಬೂಕೃತ); ಒಳ್ಳಿಹ ನುಡಿ (ಸುವಚನ); ಒಳ್ಳಿಹ ನುಡಿಯುಳ್ಳಾತನು (ವಚನೇಸ್ಥಿತ); ಚಾಟುತನದ ನುಡಿ (ಚಾಟು, ಚಟು, ಶ್ಲಾಘೆ); ದಿಠದನುಡಿ (ಸತ್ಯ, etc.); ನಗೆವೆರಸಿದ ನುಡಿ (ಸೋಲ್ಲಣ್ಠನ); ಅಕ್ಷರವ ನುಂಗಿ ಅಡುವ ನುಡಿ (ಅಹತ, etc. Nr.). ಕನ್ನಡದ ನುಡಿಯೆನ್ದು, ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಉಚತಮಲ್ಲ! (Abhā. 1, 4). ಅಳಿದ ಉಷ್ಣದ ಹಾಲಿನನ್ದದಿ ಸುಲಭಮಾಗಿರ್ದ ಲಲಿತಮಹ ಕನ್ನಡದ ನುಡಿ (1, 5). ಕನ್ನಡದ ನುಡಿ (Ct. I, 1). ಹಿನ್ದೆ ಅಡುವ ನುಡಿಯು ಘೋರವಿಷ, ಮನವೆ! (Dp. 172). ವಿಪ್ರರೆನ್ದ ನುಡಿ ತಪ್ಪದು (J. 28, 29). ಸಹಜಮೀ ನುಡಿ! (Bh. 1, 8, 11). ನವಿಲ ನುಡಿ (ಕೇಕಾರವ Mr. 168); ಪಕ್ಷಿಗಳ ನುಡಿ (ವಿರುತೆ 68). ನುಡಿಯಾದರೂ ಕಡೆಯ ಬಾರದು. -ನುಡಿಗೆ ನಡೆ ಸರಿ ಬೀಳ ಬೇಕು. -ನುಡಿ ಪುರಾತನದು; ನಡೆ ಕಿರಾತನದು. -ನುಡಿಯಿನ್ದ ಊರು, ನುಡಿಯಿನ್ದ ಕಾಡು, (Prvs.). see Śmd. 392; Cpr. 4, 2. 33. 35; Grj. 2, 106 va.; Bp. 37, 25; 40, 15; 45, 43; 56, 20; 59, 14; Kk. 68: Śm. 45. 55. 60. 64; Nn. s. ಕಿಲೆ; J. 28, 19. 28. 45; 29, 23. 37. 44; ಅಗು-,ಊರುಗ-, ಎಡೆ-, ಒಳ್-, ಚುನ್ನ-, ಜವಳಿ-, ತಪ್ಪು-, ತಳರ್-, ತೊದಳ್-, ನಾಣ್-, ಬಲು-, ಬಿನುಗು-, ಬಿರು-, ಬಿರುಸು-, ಬೇಸರ್-, ಮರುಳಾಟ-, ಮೆಲ್-, ಹೊಳಹು-, ನುಡಿಗಲ್-, -ಕಲ್. to learn words; to learn to speak. ಗಿಳಿಯೊಡನೋದಿಯೋದಿ ನುಡಿಗಲ್ತು (Śmd. 230). — ನುಡಿಗಲಿ. -ಕಲಿ. = ನುಡಿಗಲ್. (Bp. 11, 40; 47, 21; 58, 48). — ನುಡಿಗಲಿಸು. -ಕಲಿಸು. to teach to speak (Abh. P. 1, 79). — ನುಡಿಗೇಡು. -ಕೇಡು. the state of words or admonitions being lost or ineffectually employed (My.). — ನುಡಿಗೇಳ್. -ಕೇಳ್. to hear a word, etc. (Cpr. 8, 83; Bp. 13, 9). — ನುಡಿಗೊಡು. -ಕೊಡು. to give one's word, to promise (My.). — ನುಡಿಜಾಣ. talkative; eloquent (ಸುಮುಖ Hlā.; My.). fem. ನುಡಿಜಾಣೆ (My.). — ನುಡಿ ನುಡಿ. rep. (Cpr. 6, 98). — ನುಡಿ ಮೆಚ್ಚು. assent by word (Abh. P. 6, 99). — ನುಡಿಮೇಳ. a wind-instrument. see s. ಪಂಚಮಹಾವಾದ್ಯ. -ನುಡಿವಡೆ. -ಪಡೆ. to be spoken of, to become notorious (Cpr. 1, 74). [ನುಡಿವಲ್ಮೆ.ಬಲ್ಮೆ. command in words. ನುಡಿವಲ್ಮೆಯಲ್ತದೇಂ ಕಲ್ತೊಡನೋದುವುದಲ್ತೆ ಗಿಳಿಗಳುಂ ಪುರುಳಿಗಳುಂ Kr. 1, 10]. — ನುಡಿವೆಣ್. -ಪೆಣ್. the goddess of speech, Sarasvatī (ಶಾರದೆ Kk. 9; ಸರಸತಿ, ಸಾರದೆ, ಅರವಿನ್ದಭವನ ಅರಸಿ Śm. 8). [ನುಡಿವೆಣ. -ಪೆಣ. a talking corpse. ನಡೆವೆಣನ ನುಡಿವೆಣನ ಸಂಸಾರವೇನವನ? Bv. 157]. — ನುಡಿವೆಣ್ಣಾಳ್ಮ. -ಅಳ್ಮ. Brahmā (ಬೊಮ್ಮ, etc., ಅಜ Ct. II, 3). — ನುಡಿವೆಣ್ಣಿನಿಯ. -ಇನಿಯ. Brahmā (ಬ್ರಹ್ಮನ್ Śs.).

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   vi.

   (speech) to talk, to speak, to utter, to say n. (speech) 1 language, speech 2 promise, assurance 3 stanza of a song