ನೈಲ

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   noun

   the blue colour; the clear of the sky.

2. 2.
   adjective

   having the colour of the clear sky or the deep sea; blue.

3. 3.
   noun

   the dark blue or black colour.

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   (fr. ನಿಲ್). ground, soil; land; ground, floor; a portion of the earth: a country, a kingdom; the earth (ಅಲ್ಪವಸುಧೈ Bhn. 48; ರಾಜ್ಯ Ct. II, 63; ಇಳೈ 44; ಎಳೈ, ಬುವಿ, ಪೌಡವಿ, etc., ಮೇದಿನಿ Śm. 37; ಪೌಡವಿ, ಬೂವಿ, etc., ಧರೈ Kk. 16; C.; T.; Tu.; M. ನಿಲ Te. ನೈಲವು.). ನೈಲದಿನ್ದುಮ್ಬಂ (Śmd. 63). [ಇರದಳಿದ ಬಳಿಕೈ ತಾ ನೈಲದೌಳ್ Kr. 2, 46; Pb., 57; ನೈಲನಂ ಮೋದುವ ಮಾತುಳಂಗಮೈಸೈಗುಂ ವಿದ್ಯಾಧರೋದ್ಯಾನದೌಳ್ Ap. 1, 67]. ನೈಲದೌಳಗುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳೈಲ್ಲಂ ನೀರೌಳಗೌಳವು (Hlā.). ತಗ್ಗಿದ ನೈಲ (ಪ್ರವಣ); ನೈಲದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗಡಿಗೈ ವೈಲ್ಲಹಿಸುವುದು (ಲುಠಿತ, etc. Nr.). ಜವುಗಿನ ನೈಲ (ಪಿಪ್ಪಲ, ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣ Nn. 62). ಉದ್ದದ ನೈಲ (ತೈವರ್ Ct. II, 35). ನೈಲದ ಪವಣ್ (ಮತ್ತರ್ II, 102). ಯಾವ ಪುರುಷನು ವ್ರತದ ವರದಿನ್ದ ನೈಲದಲ್ಲಿ ಮಲಗುತ್ತಾನೋ, ಅನ್ಥಾವನು ಸ್ಥಾಣ್ಡಿಲಶಾಯಿ, etc. (Si. 250). ಉಳದೇ ಇರುವ ನೈಲ (ಖಿಲ 100). ಗೈಯ್ದ ನೈಲ (ಸೀತ್ಯ, ಕೃಷ್ಟ, ಹಲ್ಯ 301). ನೈಲನುಮ್ ಆಗಸಮಿನ್ತು ಹಾಳಾಹಳದಹನಮಯಮ್ ಆಗಲ್ (Bp. 58, 64). ನೈಲಕ್ಕೈ ಹಲ, ರಾಜ್ಯಕ್ಕೈ ಬಲ. -ನೈಲದಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣುವವನ ಸಂಗಡ ಎಲೇ ಕೇಳಿದ ಹಾಗೈ. -ನೈಲದ ಸಂಗಡ ಸಾಲ ಮಾಡಿ, ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನ್ತೈ. -ನೈಲದೌಳಗೈ ಇದ್ದರೂ ಖಲನಿಗೈ ಹೈದರಬೇಕು. -ನೈಲ ಬಲ ವನ್ತನಿಗೈ, ಕುಲ ನೇಮವನ್ತನಿಗೈ. -ನೈಲು ಹರಿದರೈ ನುಲದ ಮೇಲೈ (Prvs.). see Śmd. 28. 94. 127. 130. 188. 225; Cpr. 1, 75. 89; 1, 101 va.; Bp: 42, 2; 45, 6; 52, 33; 54, 81; 55, 28. 29; 57, 48; 60, 4; Rśv. 5, 34. 42; 6, 34; Bh. 1, 8, 15. 59. 86; J. 4, 12; 17, 4; Dp. 1; B. 4, 14. 25. 26; 5, 295; Prvs. s. ಬಲ 2. — ನೈಲಕಂಚಿಗಿಡ a small shrub, Naregamia alata W. A. (St. & Pl.). — ನೈಲಕಡಲೈ. a frequently cultivated annual plant, the earth-nut or Manilla-nut, Arachis hypogaea Lin. (St. & Pl.; My.; ಕಲಾಯ, ಸತೀಲಕ, ಹರೇಣು, ಖಣ್ಡಿಕ Si. 304, sic!). — ನೈಲಗಟ್ಟ. = ನೈಲಗಟ್ಟು. ನೈಲಗಟ್ಟಗಟ್ಟಿಸು. -ಕಟ್ಟಿಸು. (Bp. 53, 29). — ನೈಲಗಟ್ಟಿಸು. to harden the ground. ಸಿನ್ದುರದೌಳ್ ನೈಲಗಟ್ಟಸಿದನ್ತಿರ್ದ ರಂಗಭೂಮಿಯೌಳ್ Pb. 10, 70 va.]. — ನೈಲಗಟ್ಟು. -ಕಟ್ಟು. = ನೈಲಗಟ್ಟು. ground smoothed and plastered, pavement [ಪಚ್ಚೈಯ ನೈಲಗಟ್ಟಿನೌಳಂ ರಾಜಾವರ್ತದ ಕಮ್ಬದೌಳಂ Pb. 3, 74 va.]; (ಕುಟ್ಟಿಮ, ಬದ್ಧಭೂಮಿಕ Hlā.; ಕುಟ್ಟಿಮ Nr., Mr. 192; G.; My.; Bh. 2, 13, 25; B. 4, 121). — . -ನೈಲಗನ್ನ. -ಕನ್ನ. a hole made in the ground by burglars (Bp. 31, 5). — . -ನೈಲಗುಮ್ಬಳ. -ಕುಮ್ಬಳ. a creeper, Ipomaea digitata L. (Z. ad St. & Pl.; Batatas paniculata Chois., St. & Pl.; Convolvulus paniculatus Lin.; Si. 161). — ನೈಲಗುಮ್ಮ. a kind of bird (S. Mhr.). — ನೈಲಗುಳ್ಳ. a kind of prickly nightshade, Solanum jacquini Lin. (Solanum xantocarpum Schr. & W., ನಿದಿಗ್ಧಿಕೈ, ಕಣ್‍ಟಕಾರಿಕೈ, ವ್ಯಾಘ್ರಿ Hlā.; ನಿದಿಗ್ಧಿಕೈ, ಸ್ಪೃಶಿ, ವ್ಯಾಘ್ರಿ, ವೃಹತಿ, ಕಣ್ಟಕಾರಿಕೈ, ಕುಲಿ, ಕ್ಷುದ್ರೈ, etc. Nr.; My.). see ಕಿರಿಯ-, ಬಿಳಿಯ-,-ನೈಲತಾಟ. = ನೈಲತಾಳೈ, ನೈಲದಾಳ್. (Si. 151). — ನೈಲತಾಳೈ. = ನೈಲದಾಳ್ (ಮುಸಲಿ, ತಾಲಮೂಲಿಕೈ Si. 151). — ನೈಲದಗಲ. -ಅಗಲ the breadth of the ground, etc. (C. Bp. 47, 47). — ನೈಲದಮರ್ದುಣಿಸು. = ನೈಲನಮರ್ದುಣಿಸಿ. (ಬ್ರಾಹ್ಮ Śs.). — ನೈಲದಾಣ್ಮ. -ಆಣ್ಮ. a king (J. 27, 39). — ನೈಲದಾವರೈ 1. ತಾವರೈ the plant Hibiscus mutabilis Lin. (ಅವ್ಯಥೈ, ಅತಿಚರೈ, ಪದ್ಮಚಾರಿಣಿ, etc. Nr.). — ನೈಲದಾವರೈ 2. ಆವರೈ. = ನೈಲಾವರೈ. (St. & Pl.). — ನೈಲದಾಳ್. -ಳು. -ತಾಳ್ the plant Curculigo orchioides Roxb. (ತಾಲಮೂಲಿಕೈ, ಮುಸಲಿ Nr.). — ನೈಲದರೈಯ. -ಎರೈಯ a king (J. 14, 9). — ನೈಲನಮರ್ದುಣಿ. -ಅಮರ್ದುಣಿ a Brāhmaṇa (ದ್ವಿಜ Kk. 34, o. r. ನೈಲನಮರ್ದುಣಿಸಿ). — ನೈಲನಮರ್ದುಣಿಸಿ. = ನೈಲನಮರ್ದುಣಿ q. v. — ನೈಲನಾರಿಂಗ. = ನೈಲಕಂಚಿ (St. & Pl.). — ನೈಲನೈಲ್ಲಿ. a small herb, Phyllanthus madraspatensis L. (St. & Pl.). 2, a small creeping plant, Polygonum elegans Roxb. (Z.; My.). 3, = ಅಜ್ಝಟೈ, ಅಮಲೈ, ಝಟೈ, ವಿತುನ್ನಕ (G.; see ಕಿರಿಯ ನೈಲ್ಲಿ.). — ನೈಲನಾಳ್ದ. -ಆಳ್ದ. a king. ವ್ಯಾಧನೌನ್ದು ಮೌಲನ ತನ್ದರೈ ಸಲುವ ಹಾಗಕ್ಕೈ ಬಿಲಿವರಯ್ಯಾ ನೈಲನಾಳ್ದನ ಹೈಣನೈನ್ದರೈ ಒನ್ದಡಕೈಗೈ ಕೌಮ್ಬುವರಿಲ್ಲ Bv. 158]. — ನೈಲನೇರಳೈ. (ನಾದೇಯಿ, ಭೂಮಿಜಮ್ಬುಕೈ Si. 130. 151). — ನೈಲನೌಡೈಯ. -ಒಡೈಯ. (Śmd. 240). the lord or owner of the land. — ನೈಲಬಣ್ಡುಣಿ. the large black bee (Ct. I, 28). — ನೈಲಬೇವು. the plant Gentiana cherayta Roxb. (ಕಿರಾತತಿಕ್ತ, ಭೂನಿಮ್ಬ, ಅನಾರ್ಯತಿಕ್ತ Nr., Si. 157; ಭೂತಿಕ, ಭೂನಿಮ್ಬ 405; see Mr. 147 s. ಪನ್ನಂಗಿ). 2, the country chirayit, Andrographis paniculata Nees. (St. & Pl.; cf. ದೇಶಾವರ). — ನೈಲಮನೈ. an apartment in the ground, a cellar. [ಅನಿಬರುಮಂ ನೈಲಮನೈಯೌಳಿಕ್ಕಿ ಮಲ್ಲಲ್ ಪುಗುವನಿತು ಬಾಗಿಲಂ ಮಾಡಿ Vr. 182, 9]; (My.; B. 4, 61; 5, 212; ಗುಪ್ತಿ G.; cf. ನೈಲಮಾಳಿಗೈ); a dungeon (ಸುರಂಗ G.). — ನೈಲಮಾಗಳಿಬೇರು. the plant Fluggea leucopyrus Willd. (St. & Pl.; My.). — ನೈಲಮಾಳಿಗೈ. = ನೈಲವಾಳಿಗೈ. a subterraneous apartment; a granary (My.; ಗರ್ತ, ಅವಟ, ನೈಲದೌಳಗಿರುವ ಕಣಜ, ಹಗೇವು Si. 75; ಗುಪ್ತಿ 426). — ನೈಲಮುಕ್ಕಜಕ್ಕಿ. a kind of demon (Śāstrasāra in W. v. 1269). — ನೈಲವರೈ. -ಅವರೈ. the plant Cassia abovata Collad., which is used like nelāvare (Z.; My.). — ನೈಲವಲ. -ಬಲ (Śmd. 386). a land-force. — ನೈಲವಾಳಿಗೈ. = ನೈಲಮಾಳಿಗೈ. (Cpr. 5, 105). — ನೈಲವೈಣ್. -ಪೈಣ್. the earth personified as a woman (Rśv. 6, 24). ನೈಲವೈಣ್ಣುಮಗಳ್, Sītā (J. 18, 60). — ನೈಲಲಸಮ. = ನೈಲಸಮಾನ. (My.). — ನೈಲಸಮಾನ. level with the ground (My.). ಪಟ್ಣದೌಳಗಿನ ಮನೈಗಳನ್ನೂ ಮೇಲುಪ್ಪರಿಗೈಗಳನ್ನೂ ಗುಡಿಗಳನ್ನೂ ಕೈಡವಿಸಿ, ನೈಲಸಮಾನ ಮಾಡಿಸಿದನು (B. 5, 45). — ನೈಲಸಮ್ಪಿಗೈ. a fragrant garden-flower, Kaemferia rotunda L. (St. & Pl.; My.). — ನೈಲ ಸರಿ. = ನೈಲಸಮಾನ. (Rśv. 6, 34; My.). — ನೈಲಹಲಸು. the ananas (My.; S. Mhr. occasionally). — ನೈಲಹಾಗ. a sexton's fees (My.). — ನೈಲಹಾದಿ. a land-way (B. 4, 160). — ನೈಲಹಿಪ್ಪಲಿಬಳ್ಳಿ. a creeping herb, Lippia nodiflora Rich. (St. & Pl.). — ನೈಲಾವರಿಕೈ. -ಆವರಿಕೈ. = ನೈಲಾವರೈ. (St. & Pl.; My.). — ನೈಲಾವರೈ. -ಆವರೈ (Śmd. 345). a plant furnishing the cathartic Senna leaves, Tinnevelly Senna, Cassia lanccolata Forsk. (St. & Pl.; T. ನೈಲ ಆವರೈ).

2. 2.
   2.

   = ನೈಲಹು, etc. (My.).