ಬಗೈ

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   to think; to consider, to mind, to think of (ಚಿತ್ತ Śmd. Dh.; My.); to opine, to suppose, to conjecture, to take for; to know. [Tu.]; (ಪರಿಭಾವ Śmd. Dh.; ವಿಚಾರಿಸು 72 Cm.; ಭಾವಿಸು 110 Cm., ಅರಿ Mḍb. Cm.; My.; Mhr. ಬಗಣೇಂ, to see; to look, direct the eye to). P. ps. ಬಗದು, ಬಗೈದು. [ಸಕ್ಕದಮುಂ ಪಾಗದಮುಮಕ್ಕುಂ ಬಗೈದನ್ತೈ ಸಮರಿ ಪೇಳಲ್ Kr. 1, 41; Ap. 1, 46]. ಬಗೈದಯ್ ನನ್ನನೈ (Śmd. 255). ಕೂಡಿದಂಗೈ ರಡಂ ತಾಂ ಬಗೈವಾತನುಂ ನರಕದೌಳ್ ಬೀಳ್ವಲ್ಲಿಗೇಂ ಸನ್ದಯಂ? (89). ಚಿನ್ತಿಸಿಯುಪಾಯಮಂ ಪಚ್ಚನೈ ಕೈಚ್ಚನೈ ಬಗೈಯಂ (112). ಆಂ ಪೈರನೈನೈನ್ದು ಬಗೈಯಲಿಮಿಗಳ್! (258). ಬಗೈಯೌಳ್ ಪರತೌನ್ದನ್ ಅಣಂ ಬಗೈಯಲ್, ಗಡ, ನಿನಗೈ ಸುಮತಿ ಬೇರೈ, ಆಂ ಬೇರೈ (277). ಬಗೈಯದವನು (ವಿಯಾತ, ಧೃಷ್ಟ Hlā.). ಇದಿರಂ ಬಗೈಯದವಂ (ಅದುಷ್ಟ Mr. 237). ನಾನೌನ್ದು ಬಗೈಯೈ ದೇವರೌನ್ದು ಬಗದನು. -ಉಣ್ಡ ಮನೈಗೈ ಎರಡು ಬಗೈಯಬಾರದು (Prvs.). ಅನ್ನವನ್ನು ಹಾಕುವದು, ನನ್ನಿಯನು ನುಡಿಯುವದು, ತನ್ನನ್ತೈ ಪರರ ಬಗೈದಡೈ ಕೈಲಾಸ ಬಿನ್ನಣವಕ್ಕು (Sp.). see Ch. v. 21; Bp. 2, 19; 24, 25; 31, 15; 32, 32; 40, 90; 45, 19; 47, 41; 51, 47; 61, 4. 5; Rśv. 4, 118; 5, 124; 13, 2 va.; 13, 4. 100. 103. — ಬಗೈ ಬಗೈದು. rep. ಬಗೈ ಬಗೈದು ಕೇಳ್ದು ಬುಧರೌಲವೌಗೈದಿರೈ Kr. 1, 13].

2. 2.
   2.

   thought; concern, regard; notion, idea; intention, purpose, object, aim; the mind (ಭಾವ Nn. 100, Kk. 31, Śm. 56; ಆಕೂತ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ Hlā., Mr. 460; ಚಿತ್ತ Ct. II, 60; My.; cf. ಬಗ್ಗೈ, ಬಗ್ಯೈ). [ಪಸರಿಸಿದಾ ಬಗೈ ಮನದೌಳ್ ಪೌಸತಾಗೈ Kr. 1, 12; ಬಗ್ಗೈ ಪೌಸತಪ್ಪುದಾಗಿ ಮೃದು ಬನ್ಧದೌಳೌನ್ದುವುದು Pb., 8; Ap., 5; ನುಡಿಯೌಳಗೈ ತನ್ನ ಬಗೈಯಿರೈ ಬೇಡಿದ ಪದವಿಯನೀವ ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದೇವ Bv. 671; Cv. 813]. ಮನದ ಬಗೈ (ಸಂಕಲ್ಪ Hlā.). ಮುಗಿದ ಬಗೈ (ನಿಧಾನ Mr. 483). ಬಗೈಯಂ ಬಗೈ (Abh. P. 14, 82). ಬಗೈ ಪೋಯ್ತಾಗಳ್ (Śmd. 68. 289). ಅದಾರ ಬಗೈಗಂ ಮಾಸರಮಾದ ನಾಗಕೇಸರದ ರಜದ ರಂಗವಲಿ (Cpr. 7, 92 va.). see Śmd. 277; Cpr. 3, 16; 5, 77; 8, 51; Rśv. 13, 8. 26. 100; Rām. 3, 8, 69; J. 2, 46; 6, 34. — ಬಗೈಗಿಡಿಸು. -ಕಿಡಿಸು. to cause one's thoughts to fail, to bewilder, to confuse (Abh. P. 16, 53). — ಬಗೈಗಿಡು. -ಕಿಡು. thought to fail, to be bewildered (Cpr. 8, 7; Rśv. 13, 102 va). — ಬಗೈಗುನ್ದು. -ಕುನ್ದು. one's aim to fail, to get disappointed, to begin to feel sad (Grj. 4, 69; V. 8, 44; Śśv. 3, 48). — ಬಗೈಗೈಡಿಸು. -ಕೈಡಿಸು. = ಬಗೈಗಿಡಿಸು. -ಬಗೈಗೈಡು. -ಕೈಡು. = ಬಗೈಗಿಡು. (J. 19, 38). — ಬಗೈಗೈವರ್. -ಬರ್. to come to one's mind or notice, to become noticeable (ಬಗೈವುಗು Śmd. 3. Mḍb. Cm.). ಪನ್ದಳಿರತೋರಣಂ ತಳ್ತೌನ್ದಿದ ಕೈಂಗುಡಿಯ ಪುಡಿಯ ಮುತ್ತಿನ ಕೌಡೈ, ಚೈಲ್ವಿನ್ದೈಸೈವ ಮಂಗಲಾನಕದೌನ್ದು ರವಂ ಬಗೈಗೈವನ್ದುದನ್ದರಮನೈಯೌಳ್ (Śmd. 216). — ಬಗೈಗೈಳಸು. -ಎಳಸು. to act according to one's pleasure (J. 8, 22). — ಬಗೈಗೌಳ್. -ಕೌಳ್. to attract one's thought or attention; to be observed, to appear; to take notice of, to mind, to heed. see Bp. 38, 20; 41, 15; 43, 51; 53, 33; 55, 5. 11; 57, 57; 60, 17; Rśv. 13, 82. 84; Śśv. 1, 34; 5, 37; J. 11, 17. — ಬಗೈಗೌಳಿಸು. -ಕೌಳಿಸು. to cause one's attention to be attracted, etc. (Cpr. 7, 152; Rśv. 6, 113; J. 6, 44). — ಬಗೈದರ್. -ತರ್. to take to heart, to mind [ಪೌಳಲಂ ತೌಳಲ್ದು ನೋಳ್ಪ ಬಗೈದನ್ದು ರಾಜಮನ್ದಿರದಿಂ ಪೌರಮಟ್ಟು Pb. 4, 79 va.; Ap. 1, 34]; (Cpr. 1, 60; 4, 3; 8, 81; Abh. P. 14, 29). — ಬಗೈ ನೋ. to get mentally afflicted, to grieve (Śśv. 4, 136). — ಬಗೈ ಮರಳ್. the mind to turn round (towards an object, Cpr. 4, 64). — ಬಗೈಯಾಣ್ಮ. -ಆಣ್ಮ. paramour. ಮನೈಯಾಣ್ಮನ ಕಣ್ಣೈಮೈಯೈ ಕಾಣ್ಡಪಟಮಾಗೈಯುಂ ಬಗೈಯಾಣ್ಮನ ಕಣ್ಣೈಮೈಯೈ ದೂದವಿಯಾಗೈಯುಂ ಬಗೈದೈಡೈಯನೈಯ್ದಿ Pb. 4, 81 va.]. — ಬಗೈಯೌಳೌಗೈ. -ಬಗೈ. to be born in the mind. ಬಗೈಯಾಳೌಗೈದವ, Kāma (ಮನ್ಮಥ Kk. 8; Śm. 7). — ಬಗೈವಡೈ. -ಪಡೈ. to think, to reflect (J. 2, 34; 3, 35). — ಬಗೈವನೈ. -ಮನೈ. the abode of thought, the mind (V. 23, 15). — ಬಗೈವುಗು. -ಪುಗು. to enter the mind, to be understood, to recommend itself (ಮನಮ್ಬುಗು Śmd. 3 Cm.; ಬಗೈಗೈ ಬರ್ Mḍb. Cm.). — ಬಗೈವೈಚ್ಚು. -ಪೈಚ್ಚು. to begin to cheer up (Grj. 4, 113). — ಬಗೈಹರಿ. (one's) thought or purpose to proceed without any impediment (My.).

3. 3.
   3.

   = ಒಗಿ 3. a division, a portion, a part (see ಇಬ್ಬಗೈ, & T., M. s. ಬಗಿ 1). 2, a division or section, a kind, a sort, a variety; a class, a caste; a manner, a mode, a way (My.; Te., Tu., M. ವಗೈ; T. ವಗೈ; ವೃತ್ತಾನ್ತ, ಪ್ರಕಾರ Si. 423). see Rśv. 6, 11 va.; 13, 69; J. 1, 10; 3, 17; 6, 37; 28, 18. 57; Si. 21. 48. 70. 78. 90. 241. etc. — ಬಗೈಗಾಣ್. -ಕಾಣ್. to see a way (J. 23, 6). — ಬಗೈ ಬಗೈ. rep. different or various or manifold kinds, etc. ಬಗೈ ಬಗೇ ಭಕ್ಷ ಬಯಸಿದರೈ ಬನ್ದೀತೇ? (Prv.). see Si. 62. 180; B. 1, 5; 3, 81. — ಬಗೈವೇಳ್. -ಪೇಳ್. to suggest a way. ತನಯರನಿಟ್ಟು ಸನ್ತತಿಯೌಳಿನ್ತೈಮಗಂ ಬಗೈವೇಳದೇಕೈ ಪೋದನೌ Ap. 9, 76]. — ಬಗೈ ಹರಿ. the (proper) mode to run, a way to be opened: to be settled, to be adjusted (My.). — ಬಗೈ ಹರಿಸು. to settle, to adjust (My.).

4. 4.

   Tbh. of ಬಕ. a heron, etc. ಬಗೈಯ ಪುಷ್ಪ (ಶಿವಮಲ್ಲಿ, ಪಾಶುಪತ, ಬಕ, etc. Nr. a; see ಬಕಪುಷ್ಪ).