ರ್ಪೈ

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   (fr. ಪಿರಿದು Śmd. 212. 213). = ಪೈಗ್-, ಪೈಂ-, (ಪೈಞ್-), ಪೈನು-, ಪೇರ್-, ಹೈಗ್ 1-, ಹೈಜ್-, ಹೈತ್-, ಹೈದ್-, ಹೈನ್-, ಹೈಬ್-, ಹೈಮ್, ರ್ಹೈ-, ಹೇರ್ largeness, tallness, greatness. — ಪೈರ್ಗಡಲ್. - ಕಡಲ್ a large sea (Śśv. 3, 19; J. 3, 38). — ಪೈರ್ಗಡೈ. - ಕಡೈ. = ಪೈಗ್ಗಡೈ, ಹೈಗ್ಗಡೈ a man of a high position, a headman, a chief, a minister, a superintendent [ದಾಶರಾ ಜನಲ್ಲಿಗೈ ಕೂಸಂ ಬೇಡೈ ಪೈರ್ಗಡೈಗಳನಟ್ಟಿದೌಡೈ Pb. 1, 70 va.; Vr. 34, 3]; (ಮುಖ್ಯ Kk. 38; Śm. 47; Abh. P. 16, 3 va. & 4 va.). see Mr. s. ದುರ್ಬಲ. - ಪೈರ್ಗಣಿಗಿಲ್. - ಕಣಿಗಿಲ್ (ಉನ್ಮಧುಕ, ದ್ವಿಪೈ Mr. 139). — ಪೈರ್ಗಣೈ. -ಕಣೈ a large arrow. — ಪೈರ್ಗಣೈದುಡು. - ತುಡು to place a large arrow on the bow (Rāghc. 17, 69). — ಪೈರ್ಗದಹು. - ಕದಹು a large door (Bp. 57, 37). — ಪೈರ್ಗರುಳ್. - ಕರುಳ್ a large entrail (Rśv. 5, 119). — ಪೈರ್ಗವತೈ. -ಕವತೈ the hand with its fingers widely extended (J. 6, 21). — ಪೈರ್ಗಳ್ತಲೈ. - ಕಳ್ತಲೈ great darkness (Grj. 4, 73. 80). — ಪೈರ್ಗಾಡು. - ಕಾಡು a large jungle or forest (Rśv. 5, 58; Śśv. 3, 31. 45). — ಪೈರ್ಗಿಚ್ಚು. - ಕಿಚ್ಚು a large fire (J. 13, 12). — ಪೈರ್ಗುಡುಗು heavy, loud thunder (Rśv. 8, 102). — ಪೈರ್ಗುರಿ. -ಕುರಿ a large sheep (Rśv. 11, 165). — ಪೈರ್ಗೂಳಿ. - ಕೂಳಿ a large fishing-basket (Rśv. 5, 114 va.). — ಪೈರ್ಗೈರೈ. -ಕೈರೈ a large tank (Abh. P. 7, 88). — ಪೈರ್ಗೌತ್ತಳ. - ಕೌತ್ತಳ a large bastion (V. 10, 10 va.). — ಪೈರ್ಗೌನೈ a large bunch (J. 3, 27. 31). — ಪೈರ್ಗೌಮ್ಬು. - ಕೌಮ್ಬು a large branch (Śśv. 3, 35 va.). — ಪೈರ್ಗೌರಡು. - ಕೌರಡು a large log, large pieces of wood (J. 11, 31). — ಪೈರ್ಗೋಣಿ (Śmd. 385). a large sack. [ಪೈರ್ಜಸ great fame. ಪೈರ್ಜಸಮನೈ ಪಿಡಿದೈನ್ನನೈ ರಣದೌಳಳಿವೈನಿರದಡಿಯೈತ್ತಿಂ Pb. 9, 87]. — ಪೈರ್ಜೌಡರ್. - ಸೌಡರ್ a lamp with a great flame; a large flame (C. Bp. 42, 9; Rśv. 1, 134). [-ಪೈರ್ಜೋಡೈ a notorious prostitute. ರಸವಾದಿನ್ತೈ ಕಟ್ಟಿಯುಂ ಪರ್ಜೋಡೈಯನ್ತೈ ನುಣ್ಣಿತಂವೇಳ್ದುಮಣುಗಾಳನ್ತೈ ದಾಯಂ ಬಡೈದುಂ Pb. 6, 72 va.]. — ಪೈರ್ಜ್ವಾಲೈ a large flame. ಉರಿಯ ಪೈರ್ಜ್ವಾಲೈ (ಕೀಲಕ Mr. 47). — ಪೈರ್ತಳಿ a large palisade (C. Bp. 42, 28). — ಪೈರ್ದಡಿ a big cudgel (V. 39, 8). — ಪೈರ್ದಾರಿ a large, chief, or long, road (ಬಳಿಸಳ್ತು Ct. I, 35). — ಪೈರ್ದಿದಿ. - ತಿದಿ a large bag, bellows. (Rśv. 6, 116). [ಪೈರ್ದುಡುಗೈ. - ತುಡುಗೈ highly valuable ornaments. ಅಮರ್ದ ಪೈರ್ದುಡುಗೈಗಳೌಳ್ ಮಿಸುಗುವ ಪೌಸಮಾಣಿಕದೈಳವಿಸಿಲುಮಂ Pb. 14, 26]. — ಪೈರ್ದೈಪ್ಪ. - ತೈಪ್ಪ a large raft (Rśv. 5, 114 va.). — ಪೈರ್ದೈರೈ. - ತೈರೈ a large wave [ಕಡಲ ಪೌದಳ್ದ ಪೈರ್ದೈರೈಗಳೈಯ್ದೈ ಕುಲಾದ್ರಿಗಳೌಳ್ ಪಳಂಚಿ Pb. 8, 91; Ap. 11, 31]; (Rśv. 6, 11 va.; 13, 45; J. 6, 3. 4; 7, 31). — ಪೈರ್ದೌಡವು. - ತೌಡವು a large ornament (Abh. P. 14, 126). — ಪೈರ್ದೌಡೈ. -ತೌಡೈ the thigh (ಊರು, ಪಿಚಣ್ಡಿ Mr. 331); a stout thigh [ಮುಯ್ವು ಮುಸುಮ್ಬು ಮೂಗು ಪೈರ್ದೌಡೈ ಕಟಿ ಮುಮ್ಮಡಂ Pb. 11, 133]; (Cpr. 9, 93). (V. 11, 60). — ಪೈರ್ದೌರೈ. - ತೌರೈ. = ಹೈದ್ a large stream or river; the Kriṣnā River. (Bp. 19, 81; Rśv. 5, 114 va.; J. 3, 2). ಪೈರ್ದೌರೈಯುಂ ಕೈರೈಯುಂ ಕೌಳನುಂ ಮುತ್ತುಂ ಕೈಮ್ಬರಲೌಗೈವ ತಾಣಂ (Ct. II, 67). — ಪೈರ್ದೌಲೈ. - ತೌಲೈ a large beam (Rśv. 6, 116). — ಪೈರ್ನಗೈ great, violent laughter. (Rśv. 6, 4). — ಪೈರ್ನೌರೈ much froth (Cpr. 5, 59). — ಪೈರ್ಬಕ್ಕಿ. - ಪಕ್ಕಿ ಪೈರ್ಬಟ್ಟೈ a large kin of bird (Rśv. 5, 55 va.; 5, 59). — a large or long road; a market road (ನಿಗಮ, ಹೈಬ್ಬಟ್ಟೈ, ಹೈದ್ದಾರಿ Nn. 40). ಅತಿಬೈಟ್ಟ ತಪ್ಪ ಪೈರ್ಬಟ್ಟೈ (ಕಾನ್ತಾರ Mr. 478). see Abh. P. 7, 126 va.; J. 24, 30. — ಪೈರ್ಬಡಿಕೈ. - ಪಡಿಕೈ largeness; greatness, parade, coquetry (V. 28, 71). — ಪೈರ್ಬಡಿಕೈ. - ಪಡೈ a large army [ಏಂ ನಡೈದುದೌಪೈರ್ಬಡೈ ಗಂಗೈಯ ತಡಿವಿಡಿದೈಡನೈಯ ಗಂಗೈ ನಡೈವನ್ತಾಗಳ್ Ap. 12, 63]; (J. 12, 15; 20, 23; 25, 27). — ಪೈರ್ಬಲ. = ಪೈರ್ವಲ a large force (Bp. 11, 2; Rśv. 5, 119). — ಪೈರ್ಬಲೈ a large net (Rśv. 5, 52). — ಪೈರ್ಬಸಿರ್ a large belly (V. 11, 60). — ಪೈರ್ಬಳ್ಳಿ a large creeper (Rśv. 5, 55 va.). — ಪೈರ್ಬಾಗಿಲ್ a large gate, the principal gate (ಪರಿಕೂಟ, ಹಸ್ತಿನಖ Mr. 191; J. 3, 40; 5, 28. 31; 9, 17). — ಪೈರ್ಬಾವು. - ಪಾವು a large snake; the boa (Rśv. 5, 68). — ಪೈರ್ಬಿದರ್ a thick bamboo (J. 10, 3). — ಪೈರ್ಬಿಲ (Śmd. 386; Kk. 98). a large hole. — ಪೈರ್ಬುಲಿ. -ಪುಲಿ a large, or royal, tiger [ಕುರಂಗಯೂಥದೌಳ್ ಬೈರಸಿದುವನ್ದು ಪೈರ್ಬುಲಿಗಳಿನ್ದ್ರ ತನೂಜ ತಪಃ ಪ್ರಭಾವದಿಂ Pb. 7, 80]; (Cpr. 5, 64 va.; Bp; 9, 15; 56, 26; C. Bp. 47, 10; J. 15 sum.; 22, 34; Śśv. 3, 48). — ಪೈರ್ಬುಸಿ. - ಪುಸಿ a great lie (V. 38, 122). — ಪೈರ್ಬೈಟ್ಟ a large mountain (J. 21, 21). — ಪೈರ್ಬೈಟ್ಟು. = ಪೈರ್ಬೈಟ್ಟ (J. 4, 29). [ಪೈರ್ಬೈಡೈ. - ಪೈಡೈ big hood. ಕಣ್ ತುಮುರೈಪೈರ್ಬೈಡೈಯಿಂ ಮಣಿಸೂಸೈ ಬೇಸರಂ ತಿಣುಕಿದನಾನಲುಮ್ಮಳಿಸಿ ಶೇಷನಶೇಷಮಹೀವಿಭಾಗಮಂ Pb. 9, 99]. — ಪೈರ್ಬೌಗೈ. - ಪೌಗೈ excessive, dense smoke (Bp. 57, 14). — ಪೈರ್ಬೌಡೈಯ. - ಪೌಡೈ-ಅ 3. the big-bellied one: Gaṇēśa (ವಿನಾಯಕ Śm. 3. 4). — ಪೈರ್ಬೌರೈ. - ಪೌರೈ a large load (J. 5, 72). — ಪೈರ್ಮಗ an elder son [ಇಂ ಮುನಿವೈ ಗಂಗೈಯ ಪೈರ್ಮಗಂಗೈ Pb. 13, 9]; (Abh. P. 9, 43). — ಪೈರ್ಮಡು a very deep pool [ಶಮನ್ತ ಪಂಚಕಂಗಳೈಮ್ಬಯ್ದು ಪೈರ್ಮಡುಗಳ ಕೈಲದೌಳ್ Pb. 9, 104]; (J. 27, 56; 28, 28). — ಪೈರ್ಮರ (Śmd. 213). = ಹೈಮ್ಮರ q. v. a large, tall tree, etc. [ದೇಗುಲಕೈ ಪೈರ್ಮರನಂ ಕಡಿವನ್ತೈ ಮಾಡಿದರ್ Pb. 8, 95]; (Cpr. 8, 4 va.; Abh. P. 7, 85). ನ್ಯಗ್ರೋಧಬೀಜಂ ಕೈಲಂಸಿಡಿದುಂ ಪೈರ್ಮರನಾಗದೇ? (Sś. 44). — ಪೈರ್ಮರಗಾಡು. - ಕಾಡು a forest with large trees (Abh. P. 7, 86). — ಪೈರ್ಮರಗೌಮ್ಬು. -ಕೌಮ್ಬು a large branch of a tree (Śśv. 4, 62). — ಪೈರ್ಮರುಳ್ a huge demon (J. 31, 56). [2, a great folly, madness. ದಶ ಕಣ್ಠನನಕ್ಕಟ ಕೌನ್ದ ಪೈರ್ಮರುಳ್ ಕೌಣ್ಡುದೈ ತನ್ನುಮಂ Pb. 6, 33]. — ಪೈರ್ಮರೈ a large deer (Rśv. 5, 83; Śśv. 3, 48). — ಪೈರ್ಮರವೈ total unconsciousness: death (J. 20, 60). — ಪೈರ್ಮಲ dysentery (ಗ್ರಹಣಿ Mr. 387). — ಪೈರ್ಮಳೈ excessive, heavy rain [ಸುರಿವ ಪೈರ್ಮಳೈಯುಂ ಮಿಗೈ ನುಣ್ಣನಪ್ಪ ಕೇಕಿಗಳ ಸರಂಗಳುಂ Kr. 1, 124]; (Abh. P. 9, 66; Grj. 10, 115; Bp. 2, 12; Rśv. 8, 109; J. 15, 17). — ಪೈರ್ಮಾತು a great, noble word (Śmd. 128. 213). — ಪೈರ್ಮಾರಿ a great Māri (Abh. P. 4, 108). — ಪೈರ್ಮಿಳಿ a long leather-rope (V. 34, 47). — ಪೈರ್ಮುಡಿ large braids of hair (Bp. 25, 9). — ಪೈರ್ಮೂಗು a nose (V. 11, 61; Śśv. 3, 62). — ಪೈರ್ಮೌರಹು a loud tinkling sound (Bp. 17, 15). — ಪೈರ್ಮೌಲ a large hare (Śśv. 3, 50). — ಪೈರ್ಮೌಲೈ a large, full breast [ತೈರನ್ದಿರಿದು ನೋಡಿದ ನೋಟದೌಳೈಯ್ದ ತಳ್ತ ಪೈರ್ಮೌಲೈ Pb. 4, 108; Ap. 6, 81]; (Śmd. 213; Ct. II, 98; Cpr. 4, 77; 7, 107; Abh. P. 3, 108; Rśv. 11, 86 va.; J. 6, 12) — ಪೈರ್ಮೌಲೈಗೌಡೈ. - ಕೌಡ a pitcher-like full breast (Abh. P. 1, 103). — ಪೈರ್ವಡಗು. - ಪಡಗು a large ship (C. Bp. 2, 4). — ಪೈರ್ವಡೈ. -ಪಡೈ. = ಪೈರ್ಬಡೈ. ಪೈರ್ವಡೈ ವಾರಾಶಿಯೌಳಿರ್ದ ಬೈತ್ರದೌಳಗನ್ದೈತ್ತಂ ತೈರಳ್ದಿರ್ದವೌಲ್ Ap. 13, 60]. — ಪೈರ್ವನ್ದಿ. - ಪನ್ದಿ a large hog (Grj. 1, 110). — ಪೈರ್ವಲ (Śmd. 207 Mḍb.; 386). = ಪೈರ್ಬಲ. - ಪೈರ್ವಲೈ- ಬಲೈ a large net (Śśv. 3, 24; 4, 10). — ಪರ್ವಳು. -ಪಳು a large forest (Abh. P. 7, 103 va.; 7, 130; 8, 67 va.; 10, 130; 13, 48). — ಪೈರ್ವಳೈ. = ವರ್ಮಳೈ (Śśv. 1, 45). — ಪೈರ್ವಾವು. - ಪಾವು a large snake [ಸತ್ತು ತನ್ನ ಮನೋಹರೋದ್ಯಾನವನದೌಳ್ ಪೈರ್ವಾವಾಗಿ ಪುಟ್ಟಿದಂ Vr. 138, 9]; (Abh. P. 6, 132). — ಪೈರ್ವಿದಿರ್. - ಬಿದಿರ್ big bamboo. ಪೈರ್ವಿದಿರ ಸಿಡಿಮ್ಬಿನೌಳ್ ಪುದಿದದೌನ್ದು ಕುಳಾಚಳದನ್ತೈ Pb. 11, 45]. — ಪೈರ್ವೈಣ. - ಪೈಣ a huge corpse (Abh. P. 13, 49; Rśv. 5, 120 va.). — ಪೈರ್ವೈಣ್ಡಿರ್. - ಪೈಣ್ಡಿರ್ elderly ladies. ಪೈರ್ವೈಣ್ಡಿರ್ ಸೂಸುವ ಸೇಸೈಯೌಡನೈ ರುಧಿರವರ್ಷ ಸುರಿಯೈಯುಂ Pb. 10, 26 va.]. — ಪೈರ್ವೈಸರ್. - ಪೈಸರ್ a great name (Rśv. 3, 12). — ಪೈರ್ವೈಳಗು. ಬೈಳಗು a great shine, lustre or light (ಬೈಳ್ಪಳಿ Ct. I, 23; Bp. 27, 8). — ಪೈರ್ವೇಣ್ಟೈ big hunt. ಕುದುರೈಯೌಳಮೌಳಗಂ ಬರಲಾನೈ ಬಲ್ಲೈನಿದು ಪೈರ್ವೇಣ್ಟೈಯನ್ದಂ Pb. 5, 43 va.]. — ಪೈರ್ವೌದರ್. - ಪೌದರ್ a large bush [ಒಣಗಿದುದೌನ್ದು ಪೈರ್ವಿದಿರ ಪೈರ್ವೌದರಿಂ ಮೌರೈದುರ್ವುವಾಶುಶುಕ್ಷಣಿಯವೌಲ್ Pb. 11, 94]; (Cpr. 5, 49). — ಪೈರ್ವೌನಲ್. - ಪೌನಲ್ a large stream (Rśv. 5, 120 va.). — ಪೈರ್ವೌಳೈ. - ಪೌಳೈ a large river (Rśv. 6, 24 va.).

2. 2.
   2.

   = ಪೈರ್- instead of which it is customarily used in ಪೈರ್ಗತ್ತು and ಪೈರ್ಗಳ (Śmd. 50; Te. ಪೈಲುಚೈ, ಪೈಲ್ಚೈ excessively, much; ಪೈಲ್ಲು much, exceeding; excess; T. ಪಿಳಮ್ಬು wide extent, intensity, aggregation; ಪೈಡ plenty, much; ಪೈಯರ್, ಪೇರ್, ಪೇಳ್ greatness; see s. ಪಿಡುಗು). — ಪೈರ್ಗತ್ತು. - ಕತ್ತು (Śmd. 50). a large neck. — ಪೈರ್ಗಳ. - ಕಳ (Śmd. 50). a large threshing floor.