ಒಳ್

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   verb

   to be.

2. 2.
   adjective

   (only in composition) good; suitable; favourable; pleasing; pleasant.

3. 3.
   adjective

   (only in composition) located inside; internal; interior.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   vi.

   (be) ｟def. 3rd pers.n.sg. ಉಣ್ಟು, 3rd pers.n.pl. ಒಳವು｠to be, to exist ű ಒಳೆಮ್ we are (Pb.3.26) (Pb.13.23)

2. 2.
   postp.

   (loc.)｟gen.｠in, into (a locative marker) ű ಬಂಡಿಯೊಳ್ in the cart (Pb.11.19V)

3. 3.

   (adj.) (good)〈being〉good

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   = ಉಳ್ 1, q. v. to be, ಳಂ, ಒಳರ್ (Śmd. 292). ಒಳವು (5. 15. 23. 112. 292). [ಎರಡನೆಯದ/?/ಳಮಾ/?/ನೆಯ ವಿಭಕ್ತಿಯೊಳಮೊಳವು ಗುರು ಲಘು ಭೇದಂ Kr. 2, 15; Ap. 7, 65]. ಒಳವೆ? (292). ಒಳನೇ? (233). [ಅದನ್ತ/?/ಸಲೆ ಪೇ/?/ಲಾರ್ಪೆನೆಮ್ಬವನೊಳನೇ Kr. 1, 111; ಪೇ/?/ ಜನನಮೃತಿಜರಾನ್ತಕ ಶೋಕಾಗ್ನಿಯಿನ್ದಾವನು/?/ ಸಂಸಾರದೊಳ್ ಬೇಯದನೊಳನೆ Ap. 3, 6]. ಒಳರೇ? (39). [ತನಗಿನಿತ/?/ ಬೇವಸಮೇಂ ಕವರ್ದವರುಮೊಳರೆ ಕವಿಯಲ್ಲದರಂ Kr. 1, 12; Pb. 1. 80; Ap. 8, 58; ಡಿಂಗರಿಗನ ಮನೆಗೆ ಅಂಗಜಾಹವಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರೊಳರೆ Bv. 742]. ಇದಕೆ ಎಳಸದ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರ್ ಒಳರೆ? (Ct. I, 1).

2. 2.
   2.

   = ಉಳ್ 3, ಒಳು 1. that is; that is true, good, nice, etc. (ನಿಗರ Ct. II, 24; T.). its final is doubled before a following vowel (Śmd. 84). [— ಒಳ್ಗಣ್ಡ great hero. ನೆಗ/?/ಳ್ಗಣ್ಡರ ಗಣ್ಡೋಡುವಿನಂ ಕೊಣ್ಡುವು ಗಾಣ್ಡೀವಯುಕ್ತ ಬಾಣಗಣಂಗಳ್ Pb. 5, 88]. [— ಒಳ್ಗನಸು. -ಕನಸು a beautiful dream. ಕಣ್ಡಳೀರೆಣ್ಟುಮೊಳ್ಗನಸಿನೆಸೆವೋಳಿಯುಂ Ap. 7, 27 ragaḷe]. — ಒಳ್ಗನ್ನಡ. ಕನ್ನಡ true or good Kannaḍa (Śmd. 197). — ಒಳ್ಗಬ್ಬ. -ಕಬ್ಬ good poetry (Śmd. 89. 221). [— ಒಳ್ಗಲಿ. -ಕಲಿ a great hero. ಕಲಿಯನೆ ಪನ್ದೆ ಮಾ/?/ ಕಡುವನ್ದೆಯನೊಳ್ಗಲಿ ಮಾ/?/ Pb. 12, 92; — ಒಳ್ಗಾಸೆ. -ಕಾಸೆ a nice cloth to gird the loins. (C. Bp. 31, 9). — ಒಳ್ಗಿಡಿ. -ಕಿಡಿ big spa/?/k ಕಿಡಿವಿಟ್ಟೊಗೆದೊಳ್ಗಿಡಿ ತಾರಕಾಳಿಯನ್ತಿರೆ Pb. 12, 111; — ಒಳ್ಗುಡಿ. -ಕುಡಿ a good banner. ಸೌಧಾಳಿಯೊಳ್ಗುಡಿಯಾಯ್ತು ಚೀನದ ಸುಯ್ಯತು/?/ ಪಟ್ಟಿ ಹರ್ಮ್ಯಾಳದಪ್ಪದೆ ರಮ್ಯಮಾಯ್ತು Pb. 14, 15]. — ಒಳ್ಗುಣ a good quality, virtue. [ಈಯೊಳ್ಗುಣಮುಂ ಕಲಿತನಮುಮಿವೇಂ ಪ್ರಣತಾರೀ ಸೂತಸುತನೊಳೊಡವುಟ್ಟುಗುಮೇ Pb. 12, 98]; (Ch. v. 5). — ಒಳ್ಗುಣ್ಡಿಗೆ true courage (Rśv. 1, 133). [— ಒಳ್ಗುರುಳ್. -ಕುರುಳ್ a beautiful curl. ಒರದೊಳ್ ಹಾರಂಗಳನೊಳ್ಗುರುಳ್ಗಳೊಳ್ ಚಿನ್ನ ಪೂಗಳಂ ಪೋಲ್ತು Ap. 7, 92. — ಒಳ್ಗುಲ. -ಕುಲ noble descent. ಮಲಿನಮಿಲ್ಲದೊಳ್ಗುಲದರಸುಗಳಿರೆ Pb. 6, 50. — ಒಳ್ಗೆಸ/?/. -ಕೆಸ/?/ much mud. ನೆತ್ತರ ಕಡಲ್ ನೆಣದೊಳ್ಗೆಸ/?/ಳ್ ಜಿಗಿಲ್ತಗುರ್ವಡರೆ Pb. 11, 58]. — ಒಳ್ಗೊನೆ. -ಗೊನೆ a good bunch (Rśv. 10, 2). — ಒಳ್ಜಸ good fame (R.). — ಒಳ್ದಳ a beautiful leaf (or lotus, J. 18, 35). — ಒಳ್ದಳಿರ್. -ತಳಿರ್ beautiful young foliage. (V. 4, 34). — ಒಳ್ದುಡಿಗೆ. -ತುಡಿಗೆ a nice garment; a nice ornament (Ch. in G. MS. v. 2). — ಒಳ್ದೊಡವು. -ತೊಡವು a beautiful ornament (Rśv. 11, 165). — ಒಳ್ದೊಲೆ. -ತೊಲೆ a beautiful beam (Śśv. 1, 70). [— ಒಳ್ನಡು a lovely waist. ಎಳೆವಿದಿರ ಬಣ್ಣಮೊಳ್ನಡು ಕಳಶಮನವ್ವಳಿಪ ಮೊಲೆ Ap. 4, 44]. — ಒಳ್ನಾಡು a nice country (Abh. P. 16, 78). — ಒಳ್ನುಡಿ. = ಒಳುನುಡಿ a true, good, clever, or sensible word. [ಒಳ್ನುಡಿಗೇಳ್ದೊಡಮಿಮ್ಬನಾಳ್ದಗೇಯಂ ಕಿವಿವೊಕ್ಕೊಡಂ Pb. 4, 30]. ಕರ್ಣನ ಒಳ್ನುಡಿ (Śmd. 133). ಒಳ್ಗಬ್ಬಮುಮ್ ಒಳ್ನುಡಿಯುಂ (89. 221). [2, a kind of versification Kr. 2, 144]. — ಒಳ್ನುಡಿಕಾ/?/ (Śmd. 235). = ಒಳುನುಡಿಕಾ/?/ q. v. ಎರ/?/ತಾಗಿ ಬ/?/ ಜಳ್ನುಡಿಕಾ/?/ನ್ ಆದ (217. 222 Mḍb.). — ಒಳ್ನುಡಿದೋ/?/. ತೋ/?/ to exhibit good words (Śśv. 1, 48). [— ಒಳ್ನೆಗ/?/ great prosperity. ಈವ ಚಾಗಮೆಡ /?/ಡುವಿನಂಪೊರೆದೊಳ್ನೆಗ/?/ಯೊಳ್ Ap. 2, 24]. ಒಳ್ಪರಿಜು Śśv. 5, 9. — ಒಳ್ಪೂಗೊಂಚಲ್ a fine flower-bunch (Abh. P. 14, 196). — ಒಳ್ಮಾತು a good word (Ct. II, 98). — ಒಳ್ಮಿಂಚು bright lightning. Śśv. 5, 8. — ಒಳ್ಮುತ್ತು a true, real pearl. — ಒಳ್ಮುತ್ತುದೊಡ. -ತೊಡ an ornament of true pearls. ಗಜಶಿರದಿ, ಪನ್ದಿಯ ದಾಡೆಯಿಂ ಪೆಸರ್ವೆತ್ತು ಪುಟ್ಟದ ಒಳ್ಮುತ್ತುದೊಡಗಳ...ಮಿಣ್ಡಿ ವೆಣ್ಡಿತಿಯರ್ (Rāghc. 17, 65). [— ಒಳ್ಮೊಗ beautiful face. ನಲ್ಲರೊಳ್ಮೊಗಂ ನಗೆಮೊಗದೊಳ್ ಪಳಂಚಲೆಯೆ ಕೂಡುವ ನಲ್ಲರೆ Pb. 4, 28. — ಒಳ್ವರಕೆ. -ಪರಕೆ a good blessing. ಪಯೋಜಜ ಪಾರ್ವತೀಶರೊಳ್ವರಕೆಯನಾನ್ತು Pb. 12, 221]. — ಒಳ್ವರಲ್. -ಪರಲ್ a fine stone. (Cpr. 6, 49). — ಒಳ್ವಳೆ. -ಬಳೆ a nice ring. (Śśv. 3, 10). [— ಒಳ್ವಾತು. -ಮಾತು a nice talk. ಅಕ್ಕರಗೊಟ್ಟಯಂ ಚದುರರೊಳ್ವಾತುಂ Pb. 4, 31. — ಒಳ್ವೆಣ್ಡಿರ್. -ಪೆಣ್ಡಿರ್ noble ladies. ಪೆಣ್ಡವಾಸದೊಳ್ವೆಣ್ಡಿರನೆರಡೋಳಿಯೊಳಮಿರಿಸಿ Pb. 9, 28 va. — ಒಳ್ವೆಸರ್. -ಪೆಸರ್ good name, fame. ಪಾಣ್ಡನ ಬಲದೊಳ್ವೆಸರ/?/ಕೆಯ ನಾಯಕಂ ಕೃತವರ್ಮಂ Pb. 12, 60 va.]. — ಒಳ್ವೆಳಗು. -ಬೆಳಗು beautiful lustre (Śśv. 1, 77). — ಒಳ್ವೇಟ ಬೇಟ suitable erotic movements, etc. (Rśv. 11, 83). — ಒಳ್ಳರಲ್ದಿರಿ. -ಅರಲ್-ತಿರಿ to wander about in search of nice flowers (Śśv. 2, 39). [— ಒಳ್ಳಲಗು. -ಅಲಗು sharp blade. ಒಳ್ಳಲಗಿನ ಶರತತಿಯಿಂ ಕೊಳ್ಳಕೊಳೆನ್ದಂಗರಾಜನಸುರನನೆಚ್ಚಂ Pb. 12, 12. — ಒಳ್ಳಾನೆ. -ಆನೆ. noble elephant. ಒಳ್ಳಾನೆಗಳ್ ಪಟ್ಟಂಗಟ್ಟದುವೊನ್ದು ಲಕ್ಕ ತುರಗಂ ಪತ್ತೆಣ್ಟು ಲಕ್ಕಂ --Pb. 10, 117]. — ಒಳ್ಳಾಳ್. -ಆಳ್. a good man or servent. (Śmd. 84. 214 Mḍb.). [2, a hero. ಬೆಳ್ಳಾಳ್ಗೆ ಪೊಳೆಪುದೋ/?/ವುದೊಳ್ಳಾಳ್ಗೆ ಪೊಡರ್ಪುದೋರ್ಪುದು Pb. 12, 12]. — ಒಳ್ಳಿಹ. ಇಹ truth or goodness being therein: true, good, nice, etc. ಒಳ್ಳಿಹ ಹಸು (ಗೋಮತಲ್ಲಿಕೆ Hlā.). ಒಳ್ಳಿಹ ನುಡಿ (ಸುವಚನ Nr.). ಒಳ್ಳಿಹ ನುಡಿಯುಳ್ಳಾತನು (ವಚನೇಸ್ಥಿತ Nr.). ಒಳ್ಳಿಹ ನೋಟವು (ವಲ್ಗುದರ್ಶನ Nr.). ಒಳ್ಳಿಹನಲ್ಲದ ಅರಸನುಳ್ಳ ದೇಶ (ರಾಜನ್ವನ್ತ್ etc. Nr.). ಒಳ್ಳಿಹ ಮಣ್ಣು (ಮೃತ್ಸೆ etc. Hlā.). ಒಳ್ಳಿಹ ಕುದುರೆ (ಉತ್ತಮವಾಜಿ Nn. 12). ಒಳ್ಳಿಹ ಗತಿ (ಸದ್ಗತಿ); ಒಳ್ಳಿಹ ಗುಣ (ಸದ್ಗುಣ 66. 113). ಒಳ್ಳಿಹ ಕುಲ (ಸತ್ಕುಲ 129). see Nn. 25. 30. 68. 107. 114. 115. 116. 146. 160. 161. 163. 167; Bp. 21, 30; 55, 32; 58, 46. — ಒಳ್ಳುಣಿಸು. -ಉಣಿಸು a good meal; good food. (Śmd. 214). — ಒಳ್ಳೆಣ್ಣೆ. -ಎಣ್ಣೆ good, eatable oil, gingely oil.

3. 3.

   = ಒಳು etc., ವಳ್ q. v. a leather strap.