ಗಣ್ಡ

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   gaṇḍu-a3. one of the Tatsamas (Śmd. 384; Kk. 95; Śm. 77). a strong, powerful, manly male person; a husband (ಕಾನ್ತ, ಕಮಿತೃ, ಪತಿ, ರಮಣ, ಧವ, ಪ್ರಿಯ etc. Nr., Hlā., Si. 193; ಅನುಕ, ವರಯಿತ, ಭರ್ತೃ etc. Mr. 307; J. 7, 25; 13, 44; C.; [Tu. ಕಣ್ಡಾಣಿ]; Te.; M., T. ಕಣವ, ಕಣ್ಡ). [ಕೆಲಕಂ ಗಣ್ಡಂಗಮೊಳ್ಪಂ ಕರಂ ಮೆ/?/ವಾ ಪ್ರೌಢೆಯೆ ಜೋಡೆಯಕ್ಕುಂ Pb. 4, 82; Ap. 12, 96; ಸೆರಗಿಲ್ಲದ ಗಣ್ಡನನ್ತಿನಿಸಪ್ಪೊಡಂ ಮಾಣದೆ Ap. 1, 79 va.; ಗ/?/ತೋ/?/ ಗಣ್ಡರೆಮ್ಬವರ ಕಾಣೆ Bv. 112]. ಒರ್ವನೇ ಗಣ್ಡನಲ್ತೆ ಜಗತಿಲದೊಳ್ (Śmd. 57). ಅವರ್ ಗಣ್ಡರ್, ಅವರ್ ಪೆಣ್ಡಿರ್ (109). ಸಾಯಿರ ಗಣ್ಡರ್, ಸಾಯಿರ ಪೆಣ್ಡಿರ್ (111). ಗಣ್ಡನುಂ ಮಕ್ಕಳುಮಿಲ್ಲದವಳು (ನಿರ್ವೀರೆ Hlā.). ಗಣ್ಡನು ಬಯಸುವನ್ತೆ ಅಪ್ಪವಳು (ಕಾನ್ತೆ); ಒಡಹುಟ್ಟಿದವಳ ಗಣ್ಡನು (ಭಗಿನೀಪತಿ); ಗಣ್ಡನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವಳು (ನನ್ದಿನಿ); ಗಣ್ಡನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವನು (ದೇವರ); ಗಣ್ಡನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವನ ಹೆಣ್ಡತಿ (ಯಾತೃ); ಆವಳೊರ್ವಳು ಒಪ್ಪಚ್ಚಿ ಮುದುಕಿಯಾಗಿ ಕಾವಿಯ ಸೀರೆಯನುಟ್ಟವಳು ಅಥವಾ ಗಣ್ಡನಿಲ್ಲದವಳು (ಕಾತ್ಯಾಯನಿ Nr.). ಗಣ್ಡನಿಲ್ಲದ ಮುಣ್ಡೆ (ವಿಧವೆ); ಗಣ್ಡನುಳ್ಳವಳು (ಪತಿಪತ್ನಿ Si. 185). ಗಣ್ಡ ಗಮ್ಬಲಿಯಿಕ್ಕಿ, ಗಣ್ಡುಗರಣೆಯ ನುಂಗಿ, ಗಣ್ಡ ಬನ್ದಾಗ ನರಳುವ ಹೆಣ್ಣಿಂಗೆ ಗುಣ್ಡಿಕ್ಕು! (Sp). plural also ಗಣ್ಡನ್ದಿರು (C.; B.3, 32). ಗಣ್ಡಗಂಜದ ನಾರಿ ಅವಳೆ ಹೆಮ್ಮಾರಿ (Dp. 54). ಗಣ್ಡಪಟ್ಟೇ ಸೀರೆ ತರುತ್ತಾನೆನ್ದು, ಇದ್ದ ಸೀರೆ ಸುಟ್ಟಳು. -ಗಣ್ಡನ ಮದಿವೆಯಾದರೂ ಗಂಜಿ ಬರ ತಪ್ಪದು. -ಗಣ್ಡನಿಗೆ ಆಗಲಿಕೆ ತೋ/?/ಸಬೇಡ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತೀನಿ ಕಸಬೇಡ. -ಗಣ್ಡನಿಗೆ ಹೆಣ್ಡತಿ ಒಡೆಯನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ. -ಗಣ್ಡ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಮುಣ್ಡೆಗ ಬುದ್ದಿ ಬನ್ತು. -ಗಣ್ಡ ಇಲ್ಲದ ಗಯ್ಯಾಳಿ, ದಣ್ಡು ಇಲ್ಲದ ಹಾವಳಿ. -ಗಣ್ಡಗೆ ಬೇಡವಾದರೆ ಗುಣ್ಡು ಕಲ್ಲಿಗೂ ಬೇಡ. -ಗಣ್ಡನಿಗೆ ಗ/?/ಕೆ ತೋ/?/ಸ ಬೇಡ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸವಿ ಕಲಿಸಬೇಡ. -ಸೇರದ ಗಣ್ಡಗೆ ಮೊಸರೊಳಗೆ ಕಲ್ಲು ಸಿಕ್ಕಿತು. -ಹಗಲೆಲಗಲಾ ಹಾದರವಾಡಿ ಇರುಳು ಗಣ್ಡನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇನು ತೆಗದಳನ್ತೆ. -ಹೆಣ್ಡತಿ ಹೆಗ್ಗಡಿತಿಯಾದರೆ ಗಣ್ಡ ಮೂ/?/ನಾಯಿಗಿನ್ತ ಕಡೆ (Prvs.). 2, = ಗಣ್ಡು stoutness; strength; greatness. see ಅ/?/ Prvs. s. ಬರು ಬರು, ಬೊಡಿ. -ಗಣ್ಡಕೊಡಲಿ. = ಗಣ್ಡಗೊಡಲಿ, ಗಣ್ಡುಗೊಡಲಿ a kind of axe, used in war or for cutting animals (My.; ಕುಠಾರ, ಸ್ವಧಿತಿ, ಪರಶು Si. 281. 290). ಗಣ್ಡಗತ್ತರಿ. -ಕತ್ತರಿ. = ಗಣ್ಡುಗಲಿ large scissors, such as devotees (or mendicants) threaten to decapitate themselves with, in order to extort a gift from a deity (or alms); a pair of shears (My.). ಗಣ್ಡಗತ್ತರಿನಾಚಿದೇವ N. (Bp. 58, 1). ಗಣ್ಡಗರ್ವ great pride (Śmd. 386; Kk. 96; Abh. P. 11, 134). ಗಣ್ಡಗಲಿ. -ಕಲಿ (Śmd. 386; Kk. 96). = ಗಣ್ಡುಗಲಿ a strong hero. ಗಣ್ಡುಗಾಡಿ. = ಗಣ್ಡುಗಾಡಿ great gracefulness or beauty [ಪಡೆಮೆಚ್ಚೆಗಣ್ಡನ ಗಣ್ಡಗಾಡಿಯಂ ಕಣ್ಡು Pb. 4, 15 va.]; (Abh. P. 3, 38. 156; 14, 107 va.]. ಗಣ್ಡಗುಣ (Śmd. 386; Kk. 96). great excellence (Abh. P. 9, 154). ಗಣ್ಡಗೂಸು. -ಕೂಸು. = ಗಣ್ಡುಗೂಸು a male person. ಗಡ್ಡ ಮೀಸೆಯಿಲ್ಲದ ಗಣ್ಡಗೂಸು (ತೂಬರ Hlā.). ಗಣ್ಡಗೂಸುತನ manliness (Cpr, 8, 67 va.). ಗಣ್ಡಗೊಡಲಿ. -ಕೊಡಲಿ. = ಗಣ್ಡಕೊಡಲಿ (My.; Si. 290; Te. ಗಣ್ಡ ಗೊಡ್ಡಲಿ). ಗಣ್ಡ ಪೆಣ್ಡಿರ್ (Śmd. 386). husband and wife (ದಮ್ಪತಿ Hlā.). ಗಣ್ಡ ಪೆಣ್ಡೀರ a badge of honour (Te., R.). ಗಣ್ಡಮಚ್ಚರ great enmity, etc. (Abh. P. 7, 50). ಗಣ್ಡಮಾತು a great, bold word (Abh. P. 3, 59; 13, 139). ಗಣ್ಡಮೆಣಸು the Pimento tree, Eugenia acris W. & A. (St. & Pl.). ಗಣ್ಡವರಿಕು. -ಪರಿಜು (Śmd. 386; Kk. 96). a mighty, grand form; the form of a man. see Abh. P. 3, 38; 7, 105 va. & 106 va.; 11, 97. ಗಣ್ಡವಸದನ. -ಪಸದನ (Śmd. 386; Kk. 96; o. r. in both: ಗಣ್ಡವಸನ). grand decoration. ಗಣ್ಡವಸನ. -ಪಸನ an excellent cloth (see Śmd. s. ಗಣ್ಡವಸದನ). [ಗಣ್ಡವಳ್ತಿ a woman of masculine qualities. ಘಟ್ಟಿವಳ್ತಿಯೆಂ ದೇವಿ ಗಣ್ಡವಳ್ತಿಯೆನಲ್ಲೆಂ Pb. 8, 56]. ಗಣ್ಡ ಹೆಣ್ಡತಿಯರು. = ಗಣ್ಡ ಪೆಣ್ಡಿರ್ (ದಮ್ಪತಿ Nr.; My.). ಗಣ್ಡ ಹೆಣ್ಡರು. = ಗಣ್ಡ ಹೆಣ್ಡತಿಯರು (C.; Bp. 24, 21; B. 3, 59; 5, 133. 203).

2. 2.

   = K. ಗಣ್ಡ q. v. the cheek (= ಕನ್ನ 2). 2, an elephant's cheek or temple. 3, a boil, a pimple. 4, the force or fierceness of any disease, of rain, of wind, etc., the baneful influence of a star, etc. (C.; Mhr.; Te.; T. ಕಣ್ಣ; cf. ಗಣ್ಡಾನ್ತರ). 5, a hero. 6, chief, best, excellent. 7, one of the 27 portions of a circle on the plane of the ecliptic or one of the yōgas.