ನೀರ್

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   noun

   the liquid that descends from the clouds as rain, forms streams, lakes, and seas, and is a major constituent of all living matter and that when pure is an odourless, tasteless, very slightly compressible liquid; water.

2. 2.
   noun

   anything liquid containing or resembling water.

3. 3.
   noun

   a watery fluid (as tears, sweat, urine or semen) formed or circulating in a living body.

4. 4.
   noun

   the ocean or a sea.

5. 5.
   noun

   the act of washing the body in water; bath.

6. 6.
   noun

   the lustre of precious stones as diamond, pearl, etc.

7. 7.
   noun

   vigour; vitality; sap.

8. 8.
   noun

   dampness; moisture.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   n.

   (water) water

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   = (ಈರ), ನೀರು, ರ್ನೀ-. (said to be Tbh. of Śmd. 365; Ct. II, 81). water (ಆಪ, ತೋಯ, ಘನರಸ, ಪಯಸ್, ಪುಷ್ಕರ, ಮೇಘಪುರ್ಪ, ಕ, ಪಾನೀಯ, ಸಲಿಲ, ಉದಕ, ವಾರಿ, ವಾರ್, ಶಮ್ಬರ, ಅರ್ಣಸ್, ಪಾಥಸ್, ಕುಶ, ಜಲ, ವನ, ಕ್ಷೀರ, ಅಮ್ಭಸ್, ನೀರ, ಭುವನ, ಅಮೃತ, ಜೀವನೀಯ, ದಕ Hlā.; ಕುಶ, ಉದಕ, etc. Mr. 404; ಕೃಪೀಟ 484; ಜಲ Nn. 25; ಉದಕ 43; ಕಾಣ್ಡ 116; see Si. 81; Te. ನೀರು; Tu., T. ನೀರ್, M. ನೀರ್, ನೀರು); the colour or lustre of a gem (My.). [ಆ ಪುಣ್ಯ ನದಿಯನೈಯ್ದೈವನ್ದು ತನ್ನ ಬಾಳನೀರನ್ತೈ ಕರಂಗಿ ಕರ್ಗಿದ ನೀರಂ ನೋಡಿ Pb. 5, 53 va.]. declension: ನೀರ, ನೀರಂ, ನೀರ್ಗೈ, ನೀರಲ್ಲಿ, ನೀರಿನ್ದ, ನೀರಿಂ; ನೀರ್ಗಳ್ (Rśv. 13, 88). [ನಾಲ್ಕುಂ ಸಮುದ್ರಂಗಳ ನೀರುರಿಯೈ Pb. 6, 33 va.; Ap. 9, 89]. ನೀರೌಳ್ ಮುಳುಂಗಿದಂ (Śmd. I.). ಮರಕ್ಕೈ ಎರೈ ನೀರಂ! (115). ನೀರಲ್ಲಿ ಕೀಲಾಲ ಎಮ್ಬುದು (Hlā.). ನೀರಿಲ್ಲದ ಭೂಮಿ (ಮರು, ಧನ್ವ); ನೀರ ದೋಣಿ (ಅವಗಾಹ, ಜಲದ್ರೋಣಿ); ತೌರೈಯ ನೀರಿಂ ಬೈಳೈವ ಭೂಮಿ (ನದೀಮಾತೃಕ); ಮಳೈಯ ನೀರಿಂ ಬೈಳೈವ ಭೂಮಿ (ದೇವಮಾತೃಕ); ನೈಲ ದೌಳಗುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳೈಲ್ಲಂ ನೀರೌಳಗೌಳವು (Hlā.). ನೀರ ಸುಳಿ (ಆವರ್ತ); ನೀರ ಹೈಚ್ಚುಗೈ (ಪೂರ); ನೀರೌಳಗಣ ಹನ್ದಿ (ಶಂಕು); ನೀರೌಳಗಣ ಬೈಕ್ಕು (ಉದ್ರ); ನೀರೌಳಗಣ ಚಿಪ್ಪು (ಜಲಶುಕ್ತಿ); ಬಾವಿಯ ನೀರನೈತ್ತುವ ಜನ್ತ್ರವಿಶೇಷವು (ಸಲಿಲೋದ್ವಾಹನ etc.); ನೀರ ಬೌಬ್ಬುಳಿಕೈ (ಬುದ್ಬುದ); ನಾವೈಯೌಳಗಣ ನೀರ ಚಲ್ಲುವ ಮರಗೈ (ಸೇಕಪಾತ್ರ); ನೀರ ಹರಿಯಲೀಯದೈ ಕಟ್ಟಿದ ಕಟ್ಟೈ (ಆಧಾರ); ನೀರ ನಡುವೈ ಕಟ್ಟಿದ ಕಟ್ಟೈ (ಸೇತು); ನಾಲ್ಕು ಭಾಗದೌಳಗೌನ್ದು ಭಾಗ ನೀರ ಬೈರೈಸಿದ ಮಜ್ಜಿಗೈ (ತಕ್ರ Nr.). ನೀರ ತೈರೈ (ಧಾರ, ತರಂಗ Nn. 12). ನೀರ ಹರಹು (ಅರ, ಧಾರೈ, ಪ್ರವಾಹ, etc. Mr. 415). ನೀರ ಮುರುಹು (ಚಕ್ರಾದಿ 416). ನೀರ ಹರುಕುಣಿ (ಯಾನ, etc. 422). ನೀರು ನೈಳಲಿಲ್ಲದ ಠಾವು (ಮರು Nr.) ನೀರ್ ಪೌಸತಪ್ಪ ಮೌಕ್ತಿಕಂಗಳ ತೌಡವು (Abh. P. 3, 72). ಹಿರಿದು ಪಾಪವ ಮಾಡಿ, ಹರಿವ ನೀರೌಳು ಮುಳುಗೈ ಕರಗೌದೇ ಪಾಪ? (Sp.). ನೀರ ಬೌಬ್ಬುಳಿ ನೈಚ್ಚಿ, ಸಾರಿ, ಕೈಡದಿರು, ಮರುಳೈ! (Sp.). ನೀರಂ (Bp. 42, 4; 57, 80; 60, 8); ನೀರಲಿ (28, 65). See Cpr. 4, 15; 5, 63; Rśv. 8, 124; 13, 95 va.; J. 12, 8; 15, 2; 28, 17. 55; ಎಳ-, ಕಣ್-, ಕುಡಿ-, ತಿಳಿ-, ನಡು-, ಪನ್-, ಪೌಯ್-, ಬಿಸು-, ಬೈನ್-, ಮುನ್-, ಸೌಕ್ಕು-, -ನೀರಡಕಿ -ಅಡಕಿ, a woman who brings water to the house (ಪೋಟೈ Mr. 304, o. r. ನೀರಡಿಕಿ). [-ನೀರಡಸು. -ಅಡಸು. = ನೀರಡಿಸು. ಧರ್ಮ ಪುತ್ರಂ ನೀರಡಸಿ...ನೀರಂ ಕೌಣ್ಡು ಬೇಗ ಬಾಯೈನ್ದು ಪೇಳ್ವುದುಂ Pb. 8, 37 va.]. — . -ನೀರಡಿಕೈ. -ಅಡಿಕೈ. = ನೀರಳ್ಕೈ (Śmd. 28). thirst (ತೃಷೈ Nr.; ತರ್ಷ, ಪಿಪಾಸ Mr. 235; ಉದನ್ಯೈ, etc. Si. 317; ತೃಷ್ಣೈ 420; J. 28, 35; My.; B. 1, 18; 5, 133). — -ನೀರಡಿಸು. -ಅಡಿಸು. to be thirsty (Abh. P. 7, 103; J. 26, 76; My.; B. 2, 13). ನೀರಡಿಸಿದಾತ (ತೃಷಿತ, ತರ್ಷಿತ, ಪಿಪಾಸು, ಪಿಪಾಸಿತ Hlā.). ನೀರಡಿಸಿದಂ ತರ್ಷಿತ, ಪಿಪಾಸಿತ Mr. 235). — ನೀರಣುಗ. -ಅಣುಗ the moon (ಚನ್ದ್ರ Śm. 15. 16). — ನೀರ ತೇರ್ a cloud (ಮೇಘ Śs.; Rśv. 13, 77 va.). — ನೀರ ನಾಯಿ. = ನೀರು-. a water-dog, (an otter? My.; B. 4, 132; cf. ನೀರ ಬೈಕ್ಕು). — ನೀರ ಪೌಟ್ಟಣ. a black cloud, a cloud of the rainy season (ಕಾರ ಮುಗಿಲ್ Ct. I, 87). — ನೀರ ಬಟ್ಟೈ. a water-passage (ಕೋಡಿ Bhn. 4). — ನೀರ ಬೈಕ್ಕು. = ನೀರು-. (My.; ಉದ್ರ G.). — ನೀರ ಬೈತ್ತ. the tree Barringtonia acutangula (ಹಿಜ್ಜಲ G., sic!). — ನೀರ ಮಡಿ. cloth that is simply washed in water without the addition of soap, etc. (My.). ನೀರ ಮಡಿ ತೌಳೈಯುವದು (B. 5, 287). — ನೀರ ಮಾಡು. to liquefy (My.; B. 4, 97). — ನೀರ ಹಿಪ್ಪಲಿ. the plant Jussiaca repens Lin. (ತೋಯಪಿಪ್ಪಲಿ, ಶಾರದಿ G.). — ನೀರಳೇ ಹಾವು. = ನೀರುಳ್ಳಿ-, ನೀರೌಳ್ಳೈ-. a kind of snake (ಅಲಗರ್ದ, ಜಲವ್ಯಾಲ Si. 77). — ನೀರಳ್ಕೈ. -ಅಳ್ಕೈ = ನೀರಡಿಕೈ (Śmd. 28). [ಪಸಿವು ನೀರಳ್ಕೈ ದಾಹ ವಾತಂ ಸೂಲೈ ಮೌದಲಾಗೌಡೈಯ ವೇದನೈಗಳಂ ಸೈರಿಸಿ Vr. 52, 8; Ap. 6, 34]; (ಉದನ್ಯೈ, etc. Hlā.; Abh. P. 1, 103). — ನೀರಾಗು. -ಆಗು. to become liquid, to melt, as metals, sugar, salt, etc. (My.; B. 4, 97). 2, the bath after menstruation to be taken. ಆಕೈಗೈ ನೀರಾಗಬೇಕು (My.). — ನೀರಾಟ. -ಆಟ. sporting or gamboling in water (ಜಲಕ್ರೀಡೈ Śs.; Rśv. 2, 8 va.; Śśv. 1, 7). [ತಳ್ಳಂಕಂಗುಟ್ಟ ನೀರಾಟಮಾಡುವಾಗಳ್ Pb. 5, 62 va.; Ap. 11, 140 va.]. ಆನೈ ನೀರಾಟದಲಿ ಮೀನ ಕಣ್ಡು, ಅಂಜುವದೈ? (Sp.). ನೀರಾಟಕ್ಕೈ ಹೋಗಿ, ಹೇರಾಟ ಕಳಕೌಣ್ಡ (Prv.). — ನೀರಾನೈ. -ಆನೈ a kind of aquatic animal (J. 6, 7; C. Bp. 2, 3; Si. 88). — ನೀರಾಮೈ. -ಆಮೈ. a turtle. — ನೀರಾಮೈಬಳ್ಳಿ. a species of medicinal plant (ವಾರ್ಷಿಕ, ತ್ರಾಯಮಾಣೈ, ತ್ರಾಯನ್ತಿ, ಬಲಭದ್ರಿಕೈ Si. 159). — ನಿರಾಮ್ಬ್ರ. -ಆಮ್ಬ್ರ. = ನೀರೈಸರು. (My.). — ನೀರಾರಮ್ಬ. wet cultivation (My.; Te.). — ನೀರಾವರಿ. -ಆವರಿ. [irrigation]. — ನೀರಾವರಿಕೈ. -ಆವರಿಕೈ. abundance of water: soil fit for wet cultivation (My.). ನೀರಾವರೀ ಬೈಳೈ (Si. 119); ನೀರಾವರೀ ಭೂಮಿ (138, 300). — ನೀರಿಡು. -ಇಡು. = ನೀರೈರೈ (Śśv. 2, 72). — ನೀರಿಪ್ಪೈ. -ಇಪ್ಪೈ = ನೀರು ಹಿಪ್ಪೈ. a kind of Bassia which grows in watery places (ಮಧೂಲಕ Nr.). — ನೀರಿಳಿ. -ಇಳಿ. to descend into water: to bathe (after mourning). ನೀರಿಳಿದವನು (ಅಪಸ್ನಾತ, ಮೃತಸ್ನಾತ Nr.). [ಮೈಯ್ಯರಿಯದೈ ನೀರಿಳಿವನ್ತೈವೌಲಿಳಿದಂ Pb. 12, 220; Vr. 30, 13]. 2, water to grow less (My.). — ನೀರಿಳಿಹ. -ಇಳಿಹ. bathing (after mourning, ಅಪಸ್ನಾನ, ಮೃತಸ್ನಾನ Hlā.). 3, water to descend, i. e. urine to be discharged in excess (in diabetes). — ನೀರುಡ -ಉಡ. = ನೀರುಡು. (Si. 89). — ನೀರಿಳಿಪು -ಇಳಿಪು. to cause to take bath after mourning. ತನ್ನ ತಾಯಂ ನೀರಿಳಿಪಲುಂ ತಾನುಂ ಮಿನ್ದು ತನ್ನ ತನ್ದೈಗೈ ನೀರ್ಗುಡಲುಮೈನ್ದು ಮಾಡಿದ... ಪೈರ್ಮಡುಗಳ Pb. 9, 04 va.]. — ನೀರುಡು. -ಉಡು the aquatic iguana (ನಿಹಾಕೈ, ಗೋಧಿಕೈ Nr.; C. Bp. 2, 3). — ನೀರುಣ್. -ಉಣ್. to drink water (used of beasts, Cpr. 2, 22; Śśv. 2, 55). — ನೀರುಪ್ಪು. -ಉಪ್ಪು. salt water. ನೀರುಪ್ಪಿನಲಿ ಕಲಸಿದವು (ಎಲೈ, ಕಾಯಿ, etc., ಲವಣೋದಕಿ Mr. 216). — ನೀರುಪ್ಪಿಗಿಡ. -ಉಪ್ಪಿ-. = ಗೌಳಗೌಳಿಕೈಗಿಡ. Barleria longiflora Lin. (St. & Pl.). — ನೀರುಳ್ಳಿ 1. -ಉಳ್ಳಿ the onion, Allium cepa Lin. (ಲತಾರ್ಕ, ದುದ್ರುಮ, ಹರಿತವರ್ಣಮಾದ ಉಳ್ಳಿ Nr.; Si. 159; My.). cf. ಈರುಳ್ಳಿ. ನೀರುಳ್ಳಿ ನೀರಲ್ಲಿ ತೌಳೈದರೈ ನಾರೋದು ತಪ್ಪೀತೇ? -ನೀರುಳ್ಳಿಯವನ ಸಂಗಡ ಹೋರಾಟಕ್ಕೈ ಹೋದರೈ ಮೋರೈಯೈಲ್ಲ ನಾರದೇ? (Prvs.). — ನೀರುಳ್ಳಿ. 2. = ನೀರಳೈ, ನೀರೌಳ್ಳೈ. ನೀರುಳ್ಳೀ ಹಾವು ( = ನೀರಳೇ ಹಾವು My., occasionally). — ನೀರುಳ್ಳೈ. -ಉಳ್ಳೈ. = ನೀರುಳ್ಳಿ 1. ಕತ್ತರಿಯ ಲೇಪವಿತ್ತಡೇನು, ನೀರುಳ್ಳೈಯ ದುರ್ಗನ್ಧ ದೂರಪ್ಪುದೇ? Cv. 117]. — ನೀರೂಣ್ಟ. -ಊಣ್ಟ. drinking of water (said of plants, Cpr. 1, 94). — ನೀರೂಳಿಗ. -ಊಳಿಗ. the service of bringing water (My.). — ನೀರೈರೈ. -ಎರೈ. to pour water. ಮರಕ್ಕೈ ನೀರೈರೈವ ಹರಿಕಣಿ (ಆಲವಾಲ Hlā.). (ಕೂಸಿಗೈ) ಹೈಚ್ಚು ನೀರೈರೈದು, ಇಟ್ಟು ತೌಟ್ಟಿಲೌಳ್ (Pril. 3, 26). ಎಲ್ಲರ ಬಾಳ್ಗೈ ನೀರನೈರೈದು (i. e. ಅದನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿ or ಕೈಡಿಸಿ), ಆರುಂ ಕಾಣದೇ (i. e. ಕದ್ದು ಕೋಣ್ಡೇ) ಭಕ್ಷಿಪಾ ಗಣಿಕಂ ಹೈಗ್ಗಣಕಂ ಸಮಂ (Śś. 94). ನೀರೈರೈವಂ (ನೀರ್ಕುಟಿಗ Kk. 37). ಉತ್ತಮರುಗಳ ಒಕ್ಕಲಿಗ ನೀರೈರೈವಂ (Abhā. 2, 52). see Cpr. 1, 95; J. 7, 29; 15, 5. — ನೀರೈಸರು. -ಎಸರು. a kind of plain pepper-water (without the addition of pulse, My.). — ನೀರೇರಿಸು. -ಏರಿಸು. to cause to rejoice. ಏರಿಯೈ ನನ್ದಿಯನಾ ಪೈರಗೇರಿದ ಗಿರಿಸುತೆಯ ಮೂಲೆಗಳಳ್ಳೇರಿಂ ನೀರೇರಿಸುತಿರೆ... ಭೂತ ನಾಥಂ ಬನ್ದಂ Pb. 12, 139]. — ನೀರೇರು. -ಏರು water to rise (Cpr. 7, 127); to rejoice (7, 2. 127). — ನೀರೌಟ್ಟಿಲ್. -ಒಟ್ಟಿಲ್. the ocean. — ನೀರೌಟ್ಟಿಲಾಣ್ಮ. lord of the ocean: Neptune (ವರುಣ Kk. 15, o. r. ನೀರೌಟ್ಟಿಲಾಮ್ಬ). — ನೀರೌತ್ತು. -ಒತ್ತು. tide (ವೇಲೈ, ವಾರಿವೃದ್ಧಿ Hlā.). — ನೀರೌಳ್ಳೈ. = ನೀರುಳ್ಳಿ 2. a harmless water-snake (My.). — ನೀರೋಟ. -ಓಟ. stream, current (My.). 2, the condition of a place being so as to let water run off (My.). — ನೀರೋಡು. -ಓಡು. water to run off or dry up (Cpr. 4, 85).

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಜಲ.
   2. ಕಡಲು.
   3. ಬೆವರು.
   4. ಸ್ನಾನ.
   5. ವೀರ್ಯ.
   6. ವಜ್ರ, ಮುತ್ತು, ರತ್ನ ಮುಂತಾದುವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಾಂತಿ,- ಹೊಳಪು.