ನೈಲೈ

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   standing; standing place; a place of residence, an abode; an apartment of a house; a story of a house; a place; place; ground; footing; basis; firmness; certain knowledge; bottom; a mystery, a secret (ಪೌಳಲ್, ಇಕ್ಕೈ, ಹಕ್ಕೈ, ಚಾವಡಿ, ತಾಣ, ಬೀಡು, etc.; ಅಶ್ರಯ Śm. 58; ನಿಜಾಗಾರ, ನಿಧಾನ 106; ಗವಿ, ಗರುಡಿ, etc.; ಅಶ್ರಯ Kk. 64; ಸ್ಥಾನ Śmd. 24. 80 Cm.; ಕಕ್ಷಾನ್ತರ, ಪ್ರಕೋಷ್ಠ Hlā.; My.; T. ನಿಲೈ, Tu., M. ನಿಲೈ). [ಚೈಮ್ಬೌನ್ನ ನೈಲೈಯ ಚೌಪಳಿಗೈಗಳೌಳ್ ಕಟ್ವಸಿ ಪಳಯಿಗೈಗಳಂ Pb. 2, 66; Ap. 2, 17; Cv. 148]. ಅವನಿಗೈ ನೈಪ್ಪು ನೈಲೈ ತಿಳಿಯುವದಿಲ್ಲ (My.). ಮನೈಯ ನೈಲೈ (ಗೃಹಭೂಮಿ, ವಾಸ್ತು Hlā.). ನೈಲೈಯ ತೀವಿದ ಉಪ್ಪರಿಗೈ (ಸುಧಾಧವಲಿತ, ಸೌಧ Mr. 193). ಅದು ನೈಲೈ! (Bp. 10, 2; 53, 19). ನೈಲೈಯಿಲ್ಲದವನ ಮಾತು ಹೌಲೈಗಿನ್ತ ಹೈಚ್ಚು (Prv.). see Cpr. 1, 77; Abh. P. 3, 17 va. and 26 va.; 4, 11; 7, 62 va.; Bp. 1, 30; 10, 16; 40, 40; 43, 24; 57, 15; 60, 61; Rām. 1, 7, 14; J. 26, 41; 30, 41; ಕಲ್ನೈಲೈ. -ನೈಲೈಕಟ್ಟು. = ನೈಲೈಗಟ್ಟು. (J. 17, 23). — -ನೈಲೈಗಟ್ಟು. -ಕಟ್ಟು. = ನೈಲೈಗಟ್ಟು. (ಕುಟ್ಟಿಮ, ನಿಬನ್ಧಾಭೂಮಿ Nr.; C. Bp. 5, 48; My.). 2, a fixed abode. ಕೋಪವೈಮ್ಬದು, ಕೇಳಿ, ಪಾಪದ ನೈಲೈಗಟ್ಟು! ಕೂಪದೋಳು ನೇಣು ಹರಿದನ್ತೈ ನರಕಕೈ ಕೋಪಿ ತಾನ್ ಇಳಿವ (Sp.). — -ನೈಲೈಗಾಣ್. -ಕಾಣ್. the bottom to appear, to see the bottom (also figuratively, My.). ನೈಲೈಗಾಣ ಬಾರದುದು (ಅಗಾಧ Nr.). — ನೈಲೈಗಿಡು. -ಕಿಡು. the foundation to be destroyed, to be ruined (Abh. P. 6, 33). — ನೈಲೈಗೈಡಿಸು. -ಕೈಡಿಸು. to destroy one's firm position, station or welfare (J. 8, 32). — ನೈಲೈಗೈಡು. -ಕೈಡು. footing, firm position, etc. to be impaired; to lose ground, etc. (J. 28, 40). — ನೈಲೈಗೌಳ್. -ಗೌಳ್ಳು. -ಕೌಳ್. to take footing; to take root, as plants etc.; to take one's place; to occupy, as one's place; to touch the ground; to become established or settled; to take up habitation (ನೈಲಸು, q. v.; ನಿಲ್ Śmd. 24. 70 Cm.; My.). ಸಿರಿ ನೈಲೈಗೌಣ್ಡುದಲ್ಲಿ (Śmd. 145). [ಸರಸ್ವತೀ ಹಂಸೀಭಾವದೈ ನೈಲೈಗೌಳ್ಗೈ ಕೂರ್ತು ಮನ್ಮಾನಸದೌಳ್ Kr. 1, 3; Ap. 3, 50]. ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ನೈಲೈಗೌಣ್ಡುದು (ಎರ್ದೈವತ್ತಿದುದು Ct. II, 12). ವರ್ತಕನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ಮೇಲೈ ಸಂಶಯವು ಪೂರಾ ನೈಲೈಗೌಣ್ಡಿತು (B. 4, 169). ನಾಟುವಣ್ಟುಗಳು ನಾಲ್ಕೈಣ್ಟು ದಿವಸದಲ್ಲೈ ನೆಲೆಗೌಮ್ಬುವವು (Prv.). see Śmd. 209, 365; Bp. 17, 13; 46, 58; 47, 57; 50, 31; 54, 76; J. 6, 34; 18, 51; 24, 78. — ನೈಲೈಗೌಳಿಸು. -ಕೌಳಿಸು. to put down, to place, to establish, etc. (ಊರು G.; Bp. 2, 11; Rśv. 6, 1 va.; J. 2, 64; 13, 37. 42; 30, 50; My.). ನೈಲೈಗೌಳಿಸೋಣ (ಸ್ಥಾಪನG.). — ನೈಲೈದೀಪ. a lamp that is never removed from the niche in which it stands, and is adored when lighted, etc. (My.). — ನೈಲೈದೀವಿಗೈ. = ನೈಲದೀಪ. (My.). — ನೈಲೈ ನೈಲೈ. rep. (C. Bp. 5, 3). — ನೈಲೈಮನೈ. an abode, a place of residence (Bp. 30, 22; Bh. 1, 8, 23). — ನೈಲೈಮಾಡ. = ನೈಲೈವಾಡ. an upper story with various apartments [ನೈಲಮಾಡಂಗಳೋಳಿವಟ್ಟ ಗುಡಿಗಳ್ Ap. 7, 112]; (Abh. P. 1, 124: Rśv. 11, 124 va.). — ನೈಲೈಮೌಲೈ. a stout, full breast [ಅಲಘು ನಿತಮ್ಬದ ಪೌಯ್ಲೌಳ್ ನೈಲೈಮೌಲೈಯಳ್ಲೇರಿನೌಳ್ ತರಂಗಗಳ್ ತೂಳ್ದು Ap. 11, 146]; (Śm. 118; Rśv. 7, 17; 10, 57 va.; J. 8, 20; 30, 7). — ನೈಲೈಯಾಗು. to become a basis, etc.; to be established, to get a firm footing, to obtain, to be in use (Cpr. 1, 93. 109; Bp. 24, 2; 51, 47; Śm. 118). — ನೈಲೈಯುಪ್ಪರಿಗೈ. an upper story with its various apartments (Bh. 1, 8, 69; 1, 7, 14). — ನೈಲೈ ವಡೈ. -ಪಡೈ. to take footing, to stand (Śśv. 3, 35 va.). — ನೈಲೈವನೈ. -ಮನೈ. a house furnished with stories (ಕರುಮಾಡ, ಉಪ್ಪರಿಗೈ Śs). 2, = ನೈಲೈಮನೈ. (Bp. 9, 25; Rām 4, 2, 40; J. 8, ). — ನೈಲೈವಾಡ. = ನೈಲೈಮಾಡ. (J. 10, 50; V. 5, 5. 12). — ನೈಲೈವೀಡು. -ಬೀಡು. = ನೈಲೈ ಮನೈ. [ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದೌಳ್ ನೈಲೈವೀಡಂ ಬೀಡುಮಾಡಲ್ Ap. 13, 20]; (Cpr. 1, 99). — ನೈಲೈವೈರ್. -ಪೈರ್. to become constant or continual (V. 14, 27). — ನೈಲೈವೈರ್ಚಿಸು. -ಪೈರ್ಚಿಸು. to increase [ಕಾಮರಾಗರಸ ಸಾಗರಮಂ ನೈಲೈವೈರ್ಚಿಸುವ ಶರಚ್ಚನ್ದ್ರಾತಪದೌಳ್ Ap. 12, 11 va.]; (v. t., Cpr. 3, 102). — ನೈಲೈವೈರ್ಚು. -ಪೈರ್ಚು. to increase in or to obtain ground, to extend, to increase (v. i., Cpr. 6, 81; 7, 127; Abh. P. 3, 52; 9, 109; 14, 2. 71; 16, 42). — ನೈಲೈವೌಟ್ಟು. -ಬೌಟ್ಟು. an ornamental circlet marked on the forehead. ನೈಲೈವೌಟ್ಟಿನೌಳೌಟ್ಟೈಸಿ ಪಳಂಚಲೈವ ಕುರುಳೋಳಿಯುಂ Ap. 4, 4 va.].