ಬಾಯಿ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಮನುಷ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆಹಾರಸೇವನೆಗೂ ಶಬ್ದದ ಉದ್ಗಾರಗಳಿಗೂ ಸಹಾಯಕವಾದ ಅವಯವ.
   2. ಪಾತ್ರೆ, ಚೀಲ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ತೆರೆಯುವ ಭಾಗ.
   3. ಚರ್ಮವಾದ್ಯದ ಮೇಲುಭಾಗ.
   4. ಬಾಗಿಲು.
   5. ಚೂರಿ, ಕತ್ತಿ, ಕೊಡಲಿ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ಅಂಚು,- ತುದಿ.
   6. ಮಾv

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   = ಬಾಯ್. the mouth, etc. (ವಕ್ತ್ರ, ಆಸ್ಯ, ವದನ, ತುಣ್ಡ, ಆನನ, ಲಪನ, ಮುಖ Si. 213; C.). ವೀಣೈಯ ತನ್ತೀ ಕಟ್ಟುವ ಬಾಯಿ (ಉಪನಾಹ, ನಿಬನ್ಧನ Si. 63). ಜೌಲ್ಲುನೀರು ಸುರಿಯುವುದಕ್ಕೈ ತಕ್ಕ ಬಾಯಿಯಂಚು (ಸೃಕ್ವನ್ 214). ಡೋಲು ಮದ್ದಳೈ ಘಡಾ ಮುನ್ತಾದ ವಾದವಯಗಳ ಬಾಯಿ (ಪುಷ್ಕರ 453). ಬಾಯಿ ಒಳ್ಳೇದಾದರೈ ಊರು ಒಳ್ಳೇದು. -ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಬಸಪ್ಪ, ಹೌಟ್ಟೈಯಲ್ಲಿ ವಿಷಪ್ಪ. -ಬಾಯಿಯುಳ್ಳವನಾದರೈ ಬರದಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಬದುಕ್ಯಾನು. -ತಾಯಿ ಬೇಕು, ಇಲ್ಲವೈ ಬಾಯಿ ಬೇಕು. -ಪ್ರಾಯ ಹೈಚ್ಚಾದರೂ ಬಾಯಿ ಚನ್ದಾಗಿರಬೇಕು (Prvs.). 2, the edge of any cutting instrument (ಕೋಣ, ಪಾಲಿ, ಅತ್ರಿ, ಕೋಟಿ, ಧಾರೈ Si. 391; My.). see Bp. 48, 11; 56, 21; 59, 14; B. 2, 31; 3, 28; 4, 49. 57. 71. 158. 187; 5, 143; ಕಟವಾಯಿ; Prv. s. ಬೇ. -ಬಾಯಿ ಕಟ್ಟು. = ಬಾಯ್ಕಟ್ಟು 1. to shut the mouth (of an opponent in argument, My.). 2, to restrain the appetite, to observe regimen (My.). 3, to shut any man's or beast's mouth by charms (My.). — ಬಾಯಿಕಡಾಣಿ. the bit of a bridle (ಕವಿಕೈ, ಖಲೀನ Si. 274). — ಬಾಯಿಗೂಡು. -ಕೌಡು. the whole number of teeth to grow in the mouth of cattle (My.). 2, conformability to take place, to become conformable (B. 5, 309). — ಬಾಯಿಗೈ ಕೌಡು. to give something for the mouth, as betel-nut, etc. (My.). 2, to put into a person's mouth (My.). — ಬಾಯಿಗೈ ಬರು. to come to one's mouth, as words in speaking. ಆಕೈ ಅವನನ್ನು ಬಾಯಿಗೈ ಬನ್ದ ಹಾಗೈ (inconsiderately) ಬಯ್ದು (My.; B. 4, 185). 2, = ಬಾಯಿಪಾಠವಾಗು. (My.). ಬಾಯಿಗೈ ಬನ್ತು ಬಗದಾಳ, ಬೈನ್ನಿಗೈ ಬನ್ತು ಬೇತಾಳ (Prv.). 3, to become an object of fruition. ಕೈಯ್ಗೈ ಬನ್ದರೂ ಬಾಯಿಗೈ ಬರಲಿಲ್ಲ (Prv.). — ಬಾಯಿಗೈಬೀಳು. to fall into the mouth (of wild animals, etc.; see Prv. s. ಬಾಳು 2); — to fall into the mouth (of people, to be slandered, etc., (My.). — ಬಾಯಿಗೈ ಮಣ್ಣು ಬೀಳು. fruition (of property, etc.) to fall or cease (My.). — ಬಾಯಿಗೈ ಮಣ್ಣು ಹಾಕು. to destroy a person's welfare (My.). — ಬಾಯಿಗೈ ಹಾಕು. to put into the mouth (My.). 2, to give a bribe (My.). — ಬಾಯಿಚಿಕ್ಕ. the muzzle of an ox (ಕವಿಕೈ, etc. Si. 274). — ಬಾಯಿಜೌಲ್ಲು. saliva (ಸೃಣಿಕೈ, ಸ್ಯನ್ದಿನಿ, ಲಾಲೈ Si. 206; My.). — ಬಾಯಿತಪ್ಪು. a slip of the tongue (My.). — ಬಾಯಿತೀಟೈ. an itching desire to raise quarrels (My.). — ಬಾಯಿತೀಟೈಗಾರ. a man who is fond of, or raises, altercation (My.). — ಬಾಯಿದೈರೈ. -ತೈರೈ. = ಬಾಯ್ದೈರೈ 1. (Bp. 51, 24). — ಬಾಯಿಧಾರೈ. edge (as of a sword). ಅನಾಚಾರಿಗಳು ಹೌಗಬಾರದು ಕಲ್ಯಾಣವ, ಮೀರಿಹೌಕ್ಕಿಹೈವೈನ್ಬುವರಿಗೈ ಬಾಳ ಬಾಯಿಧಾರೈ ನೋಡಿರಯ್ಯಾ Cv. 357]. — ಬಾಯಿಪಾಠ. = ಬಾಯ ಪಾಠ. ಬಾಯಿಪಾಠವಾಗು, to be learned by rote or by heart. ಶಾಸ್ತ್ರವು ಅವನಿಗೈ ಬಾಯಿಪಾಠವಾಯಿತು (My.). — ಬಾಯಿಪಾಠಮಾಡಿಕೌಳ್ಳು, to learn by rote or by heart (My.). — ಬಾಯಿಬಡಕ. = ಬಾಯಿಬಡಿಕ, etc. (My.). — ಬಾಯಿಬಡಕಿ. a female ಬಾಯಿಬಡಕ (My.). — ಬಾಯಿ ಬಡಿ. = ಬಾಯ್ಬಡಿ. (My.). — ಬಾಯಿ ಬಡಿಕ. = ಬಾಯ್ಬಡಿಕ, etc. (Bh. 8, 26, 9; Abhā. 1, 32; My.). — ಬಾಯಿಬಡಕ. = ಬಾಯಿಬಡಿಕ (My.). — ಬಾಯಿಬಡಕತನ. the behaviour of a ಬಾಯಿಬಡುಕ (My.). — ಬಾಯಿಬಡುಕಿ. = ಬಾಯಿಬಡಕಿ. (My.). — ಬಾಯಿ ಬದುಕೌಳ್ಳು. to beat one's own mouth with the palm of the hand from fear or grief (My.). — ಬಾಯಿಬಿಚ್ಚು. to open the mouth (B. 4, 185; My.). — ಬಾಯಿ ಮಾಡು. = ಬಾಯ ಮಾಡು. (My.). — ಬಾಯಿಮಾತು. a spoken word or spoken words; a mere word or mere words; a vain word (My.); oral tradition (B. 5, 280). — ಬಾಯಿಯಿಲ್ಲದವ. -ಇಲ್ಲದವ. a dumb man (My.; ಮೂಕ G.); a man who cannot speak well when necessity requires it (My.). — ಬಾಯಿಯೌಣಗು. ಒಣಗು. = ಬಾಯಾರು. (My.). — ಬಾಯಿವಿಡು. = ಬಾಯ್ವಿಡು. (J. 31, 54). — ಬಾಯಿಸವಿ. = ಬಾಯ್ಸವಿ, etc. an article savoury to the mouth (B. 5, 302). ಬಾಯಿಸವಿ ತಿನ್ದು ನಾಯೀ ಸಾವು ಸತ್ತ (Prv.). — ಬಾಯಿಹಗ್ಗ. a mouth-rope (ಕವಿಕೈ, etc. Si. 274). — ಬಾಯಿ ಹಾಕು. to put the mouth into as dogs, etc. into pots, etc. (My.). 2, to throw out words: to utter, to speak (My.; B. 4, 184).

2. 2.

   a term of respectful compellation for one's mother or an elderly female; an affix of respect to the names of females generally (My.; Mhr. ಬಾಈ; see ಪೋಲಾ-).

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   n.

   1 (body) mouth 2 (contain) opening, outlet of a vessel, bag, reservoir etc. ű ಅನ್ನದ ಪಾತ್ರೆ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿ ಇಡಬೇಕು. We should keep the rice bowl closed. 3 head of a drum 4 (sharp) edge of any cutting instruments, like chisel, axe, etc.

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   noun

   the opening through which an animal takes in food; the mouth.

2. 2.
   noun

   a respectful suffix added to womeṇs names.

3. 3.
   noun

   the opening of a vessel, bag, etc. which occasionally can be closed with a lid, zip, etc. or closed by tying.

4. 4.
   noun

   a term used to address a woman, esp. the head of a household or institution.

5. 5.
   noun

   a woman (in gen.).

6. 6.
   noun

   the opening of a pipe, duct, passage through which something can be filled or drained out.

7. 7.
   noun

   a prostitute; a harlot.

8. 8.
   noun

   the part of a percussion instrument, on which a membrane is tightly stretched.

9. 9.
   noun

   the opening of a wound.

10. 10.
    noun

    the entrance of cave.

11. 11.
    noun

    the blade of a cutting weapon.

12. 12.
    noun

    expression or communication of thoughts and feelings by spoken words; speech.

13. 13.
    noun

    the art of using words effectively in speaking; eloquence.

14. 14.
    noun

    ಬಾಯಿಗೆ ಬೀಳು bāyige bīḷu to be subject to (something, usu. evil, as disease, death, etc.). 2. to be accused, abused or treated with contemptuously; ಬಾಯಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಬೀಳು bāyi maṇṇu bīḷu (means of earning one's livelihood) to be lost; ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಕಾಳು ಹಾಕು bāyiyalli akki kāḷu hāku to wait eagerly and tediously for something; ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ನೀರೂರು bāyiyalli nīrūru (salaiva) to be secreted (at the sight of some food of one's liking); ಬಾಯಿಗೆ ಹಾಕು bāyige hāku to give a bribe or bribes; ಬಾಯಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಹಾಕು bāyige maṇṇu hāku to spoil another's means of livelihood; ಬಾಯಿಗೆ ಬರು bāyige baru (something that was learnt by heart) to be memorised easily.