ಬೈಳಗು

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   to shine, to become bright; to manifest one's self (ತೌಳಗು, ಕಾನ್ತಿ Śmd. Dh.; ಕಾನ್ತ 399 Cm.; Te. ವೈಲುಗು; T. ವಿಳಂಗು). [ಭಾನುದ್ಯುತಿ ತನುರುಚಿಯೈದಿರಾನೀಕಮನೌಡನೈ ಬೈಳಗೈ Ap. 2, 33]. ಬೈಳಪಂ or ಬೈಳಪ್ಪಂ (Śmd. 275). ಗಣ್ಡಮಾರ್ತಣ್ಡನ್ ಅಲರ್ಚುಗೈಮ್ಮಂ! ಗೈಲ್ದು ಬೈಳಪ್ಪನ್ ಈಗ ಬೀರಂಗಳಂ (275 Mḍb.). ಬೈಳಗಿದುದೈಣ್ಟುಂ ದೈಸೈ (219). ಹಬ್ಬುಗೈಯ ಹದಿನಾಲ್ಕುಲೋಕದ ಮಬ್ಬುಗಳನೀಡಾಡಿ ನಭದೌಳಗೌಬ್ಬನೇ ರವಿ ತೌಳಗಿ ಬೈಳಗುವವೋಲು (Bh. 1, 8, 9). ಭಾನು ಬೈಳಗಲು ಲೋಕ ಚೇಷ್ಟಿಸುವುದು (Abhā. 6, 23). ಸದಮಲೋದಕಕಣಂಗಳು...ವಿಲಸಿತರತ್ನಾದಿಗಳ ವೌಲುತವೈ ಬೈಳಗುತಿರಲ್ (Bp. 22, 56). ಶರಣನಿಧಿಸೌರಾಷ್ಟ್ರಸೋಮೇಶ್ವರನ್ ಅನಶ್ವರಮೂರ್ತಿ ಶಬರೇಶ್ವರನ ರೂಪಂ ಧರಿಸಿ ತಾ ತದ್ಬಸ್ಮಚಿಹ್ನೈಗಳುವೈರಸಿ ತೋರಲು ಮಸಿಯರುವೈಯಾವರಿಸಿ ಬೈಳಗುವ ನೂತ್ನರತ್ನದ ಪರಿಯೌಲ್ (44, 1). ಕೌಳನ ಜಲದಲಿ ಕೋಟದೀಪಂ ಬೈಳಗೈ (50, 58). ಬೈಳಗುವ ಚನ್ದ್ರದೀಪ್ತಿ (51, 19). ಬೈಳಗುವನಲಂ (53, 53). ಮನೈ ಬೈಳಗಿದುದು — was kindled, 56, 33). ಅತುಲದಿವ್ಯಾಮೃತ ನವೀನದ್ಯುತಿ ಬೈಳಗೈ (57, 85). ಬೈಳಗುತ್ತಿರುವದು (ಶುಭ್ರ, ದೀಪ್ತ Si. 455). see Cpr. 1, 113; 9, 30; Bp. 30, 21; 38, 60; Rām. 1, 13, 8. 2, to cause to shine; to fill with light; to manifest (Cpr. 1, 65; 8, 35; 9, 32; J. 31, 18). ತೈಗೈದಯ್ ಮೋಕ್ಷದ ಬಟ್ಟೈಯಂ, ಬೈಳಗಿದಯಪತ್ರೈಲೋಕ್ಯದೌಳ್ ಧರ್ಮಮಂ (Śmd. 255 from Līlv.). 3, to kindle, as a lamp (Bp. 31, 6; Te. ವೈಲುಗಿಂಚು). 4, to scour, to polish (My.; Bp. 12, 34; 14, 9; 47, 13; B. 1, 19; 5, 284).

2. 2.
   2.

   = ಬೈಳಕು, etc. shine, lustre, light (ಪ್ರಕಾಶ, ಆಲೋಕ, ಉದ್ಯೋತ Hlā.; ಕಳೈ, ಕದಿರ್, ಮಿನುಗು, ಹಬೈ,ಮಿಂಚು, ಡಾಳ, ಮಿರುಗು, ಪೌಳಪು, ತೌಳಪು, ಪೌಗರ್, ತೌಳಗು, ಚವಿ, ಕಾನ್ತಿ Śm. 15; Kk. 25; Te. ವೈಲುಗು, ವೈಲುಂಗು). [ನಗೈಯೈಮ್ಬ ನೈವದೈಬೈಳಗಿನ ಮೌಗಮೈಮ್ಬೀ ನೈವದೈ Kr. 3, 26; Pb. 4, 40; Ap. 2, 63 va.]. the dawn (My.; B. 4, 136). ಶಿಖಿಯ ಬೈಳಗು (ಆಲೋಕ, ಉದ್ಯೋತ Mr. 47). [ಅನ್ದಿನ ಬೈಳಗಪ್ಪ ಜಾವದೌಳ್ ಸುಖನಿದ್ರೈಯಾಗಿ Pb. 1, 139 va.; Ap. 7, 32 va.]. ಬೈಳಗಿನ ಜಾಮ (ಉಷೈ Si. 476). ಅಳಿಯನ ಕುರುಡು ಬೈಳಗಾದರೈ (ಕಾಣುವದು). -ಬೈಳಗ ವರೈಗೈ ಕಡದಬೈಣ್ಣೈ ಮೋಳ ಬೈಕ್ಕಿನ ಪಾಲು ಆಯಿತು. (Prvs.). ನೇಸರಿನ ಬೈಳಗಿಗೈ ಗೂಗೈಗಳು ಸಂಚರಿಸುವವೈ? (Abhā. 1, 42). see Cpr. 1, 101 va.; 6, 48. 59; Grj. 4, 36; Bp. 3, 34; 12, 34. 46. 50; 15, 24; 22, 7; 27, 77; 42, 24; C. Bp. 4, 7; Śśv. 2, 114; Rām. 6, 12, 34; J. 8, 18; ಕಮ್-,ಕೈಮ್-,ತಾಣದೀವಿಗೈವೈಳಗು, ನುಣ್-, ಪಸುರ್ವೈಳಗು, ಪೈರ್ವೈಳಗು, ಬಳ್ಳಿವೈಳಗು, ಬೈರಕೈವೈಳಗು, ಬೈಳ್ವೈಳಗು, ಮೈಯ್ವೈಳಗು, ರನ್ನವೈಳಗು, etc., etc.; Prvs. s. ಭ್ರಮರ, ಶಕುನ. -ಬೈಳಗಡಗು. -ಅಡಗು. light to disappear, to grow dark (Bh. 1, 8, 93). — ಬೈಳಗಜಾವ. (Bp. 39, 30). ಬೈಳಗ ಜಾವು. (22, 7. 25). the period of dawn. — -ಬೈಳಗಂಜಾವ. -o-. = ಬೈಳಗ ಜಾವ. (My.). — ಬೈಳಗನ್ನಕ. -ಅನ್ನಕ. till dawn (Bp. 57, 15). — ಬೈಳಗಳಿ. -ಅಳಿ. light to go out or become less, to grow dark or dim. ಬೈಳಗಳಿದುದು (ಮಸಮಸವಾದುದು Kk. 70; ಮಸಮಸ Śm. 65). — ಬೈಳಗಾಗು. -ಆಗು. light to appear; to dawn. ಬೈಳಗಾದ ಮೇಲೈ ಬೈಟ್ಟದ ಯೋಚನೈ (Prv.). see Bp. 41, 23; 43, 48; 50, 14; 53, 23; B. 3, 25; 5, 42; Prv. s. ನಡುವಿರುಳು. -ಬೈಳಗಾತ. = ಬೈಳಗಾನಾ. till dawn; at dawn (My.). ಅಳಿಯನ ಮೋಳೈ ಬೈಳಗಾತ ಕಾಣಬಹುದು (Prv.). — ಬೈಳಗಾನಾ. = ಬೈಳಗಾತ. (My.). ಬೈಳಗಾನಾ ರಾಮಾಯಣ ಕೇಳಿ, ರಾಮನಿಗೈ ಸೀತೈ ಏನಾಗಬೇಕೈನ್ದ (Prv.). — ಬೈಳಗಿಲಿ. -ಇಲಿ. devoid of light. — ಬೈಳಗಿಲಿಗಣ್. -ಕಣ್. (Śmd. 221). a blind eye. — ಬೈಳಗುಜಾವ. = ಬೈಳಗ ಜಾವ. -ಬೈಳಗು ಜಾವಗೋಳಿ. -ಕೋಳಿ. a cock of the (i. e. which crows at dawn (C. Bp. 4, 7). — ಬೈಳಗುಮುಂಜಾನೈ. at daybreak (B. 2, 32). — -ಬೈಳಗುಸೌಡರ್ a burning lamp. see Beḍagucaupadi s. ನಡು 1. — ಬೈಳಗುಳಿ. -ಉಳಿ. to lose one's lustre. ತಾರಗೈ ಬೈಳಗುಳಿದುವು (Līlv. 3, 5). — -ಬೈಳಗೌನ್ದಿಸು. -ಒನ್ದಿಸು. to kindle. ಬಹುದೀಪಂಗಳಂ ಬೈಳಗೌನ್ದಿಸುವ ವೋಲ್ (Bp. 50, 56).