ಬೈಳ್

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   (fr. ಬಿಳಿದು Śmd. 212. 213). = ಬಳ್, ಬಳೈ 2, ಬಿಳ, ಬಿಳು, ಬೈಳ 1, ಬೈಳು whiteness; brightness (T. ವೈಣ್, ವೈಳ್; M. ವೈಣ್). — -ಬೈಳ್ಗಡಲ್-ಕಡಲ್ white foamed sea. ಕಣ್ಮಲರತಳ್ತೈಮೈಯಿಂ ಕರೈಗಣ್ಮಿ ಬೈಳ್ಗಡಲ್ಗಳ್ವರಿಯಲ್ಕಮಾಟಿಸಿದೌಡೈ Pb. 7, 68]. — -ಬೈಳ್ಗದಿರ್-ಕದಿರ್ a white ray (V. 36, 68). — -ಬೈಳ್ಗದಿರ-ಅ the moon (ಚನ್ದಿರ etc., ಶಶಿ Kk. 44). — ಬೈಳ್ಗರಿ a white feather (Rśv. 6, 11 va.; 13, 62). — -ಬೈಳ್ಗರ್ಬು-ಕರ್ಬು = ಬಿಳಿಯ ಕರ್ಬು. (Cpr. 4, 45). — -ಬೈಳ್ಗಳ್ತೈ-ಕಳ್ತೈ a white ass. ಬೈಳ್ಗಳ್ತೈ ಪೂಡಿದ ಪೌನ್ನರಥಮಂ Vr. 85, 30]. — ಬೈಳ್ಗಾಡು. -ಕಾಡು a forest that appears white on account of white flowers (Cpr. 1, 87). — ಬೈಳ್ಗೌಡೈ. -ಕೌಡೈ a white umbrella [ಚಮರೀರುಹಂಗಳನ್ತಿರೈ ಕಳಹಂಸೈ ಬೈಳ್ಗೌಡೈಗಳನ್ತಿರೈಬೈಳ್ನೌರೈ ಗೌಟ್ಟಗಾಣರನ್ತಿರೈ Pb. 5, 58; Ap. 4, 53]; (Cpr. 10, 119; Abh. P. 9, 172; 12, 24; Bp. 3, 26; J. 6, 9). ನೀನುಳ್ಳೌಡುಣ್ಟು ಬೈಳ್ಗೌಡೈ (Śmd. 155. 292). — ಬೈಳ್ಜಸ. white or bright splendour or fame (Rśv. 13, 18; Śśv. 5, 9). — ಬೈಳ್ದಾವರೈ. -ತಾವರೈ a white lotus (Cpr. 1, 87; 8, 97; Abh. P. 12, 24; J. 3, 4). — ಬೈಳ್ದಿಂಗಳ್. -ತಿಂಗಳ್. -ಳು (Śmd. 213). the bright moon: moonlight [ಚನ್ದನ ರಸಂ ಬೈಳ್ದಿಂಗಳೈಮ್ಬೌನ್ದು ಪಮ್ಬಲ ಬಮ್ಬಲ್ಗೈಡೈಯಾಗೈ ಬೈಳ್ಪಸದನಂ ಕಣ್ಗೌಪ್ಪಿತು Pb. 1, 137]; (ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೈ ಚನ್ದ್ರಿಕೈ Nr.; ಚನ್ದ್ರಿಕೈ, ಕೌಮುದಿ etc. Mr. 36; ಜೌನ್ನ Kk. 11b. 45; My.). ಚನ್ದ್ರಕಾನ್ತವೌಸರ್ವನ್ತಿರೈ ಗೋಲಿಕಲ್ಲೌಸರ್ಗುಮೇ ಬೈಳ್ದಿಂಗಳೌಳ್ (Jñv. 1, 13). see Śmd. 89. 134; Cpr. 3, 81; 6, 48; Abh. P. 8, 12; Bp. 11, 34; Rśv. 9, 9; J. 1, 1; 8, 6; 25, 5; 28, 1; ಕಿರುವೈಳ್ದಿಂಗಳ್-ಬೈಳ್ದೌನ್ನು-ತೌನ್ನು white leprosy (ಶ್ವಿತ್ರ Hlā.). — ಬೈಳ್ನಗೈ. a bright smile (J. 8, 17; 30, 11. 18). — ಬೈಳ್ನೌರೈ. white foam [ನೇತ್ರಂಗಳೌಳ್ ಬಿನ್ದು ಬೈಳ್ನೌರೈಯಂ ಪೋಲ್ತುದು Ap. 12, 58; Pb. 3, 68]; (Cpr. 8, 8; Bh. 8, 25, 6; J. 6, 6; 9, 24). — ಬೈಳ್ಪಕ್ಕ. = ಬೈಳ್ವಕ್ಕ. (ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ Kk. 59). — ಬೈಳ್ಪಸದನ. white dress. ಬೈಳ್ಪಸದನಂ ಕಣ್ಗೌಪ್ಪಿತಾ ಕಾನ್ತೈಯಾ Pb. 1, 137; — ಬೈಳ್ಪೌರಸು. white pigeon. ಇನಿತೌನ್ದಾದುದು ದುಶ್ಯಾಸನನಿನ್ದಂ ಶಕುನಿಯೈಮ್ಬ ಬೈಳ್ಪೌರಸಿನ್ದಂ Pb. 7, 20]. — ಬೈಳ್ಮಣ್. white light-coloured or chalky earth or soil. ಬೈಳ್ಮಣ್ ಬೈರಸಿದ ಮಹಿಪ್ರದೇಶಂ (ಪಾಣ್ಡುಭೂಮ Nāgavarma nighaṇṭu MS. p. 50). — ಬೈಳ್ಮಸೈಯಮ್ಬು. -ಅಮ್ಬು. arrow of glittering sharpness. ಬೈಳ್ಮಸೈಯಮ್ಬಿನ ಸರಿ ಮೌನೈಯಮ್ಬಿನ ಸೋನೈ Pb. 12, 80]. — ಬೈಳ್ಮಳ. (whitish impurity): the mirage (ಮರೀಚಿಕೈ Ct. II, 96, o. r. ಬೈಳ್ಮಳ). — ಬೈಳ್ಮುಗಿಲ್. (Śmd. 213). a white cloud, or white clouds [ಬೈಳ್ಮುಗಿಲಿನ್ದಂ ಮುಸುಕಿದ ನೀಲಾದ್ರಿ ಬರ್ಪ ತೈರದೌಳ್ ಬನ್ದಂ Pb. 2, 68; Ap. 7, 91]; (Cpr. 6, 53; Rśv. 6, 5. 6; 10, 31 va.; J. 6, 10). see ಕಿರುವೈಳ್ಮುಗಿಲ್-ಬೈಳ್ಮುಗಿಲ್ವೌರೈ. -ಪೌರೈ. a layer or stratum of white clouds (Cpr. 4, 61). — ಬೈಳ್ವಕ್ಕ. -ಪಕ್ಕ. the bright lunar fortnight (ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ Śm. 20). — ಬೈಳ್ವಕ್ಕಿ. -ಪಕ್ಕಿ. = ಬೈಳ್ಳಕ್ಕಿ. (Abh. P. 9, 58). — ಬೈಳ್ವಯಲ್. -ಬಯಲ್. (Śmd. 213). an open plain with glaring light (Abh. P. 7, 86; M. ವೈಳಿ). — ಬೈಳ್ವಲ್. -ಪಲ್. (Śmd. 213). a white tooth. — ಬೈಳ್ವಸದನ. -ಪಸದನ. bright decoration or ornaments (Abh. P. 3, 72; 15, 62). ಬೀರಸಿರಿಯ ಬೈಳ್ವಸನದ ಬೈಳಗಿನನ್ತೈ ದನ್ತಕಾನ್ತಿ ಪಸರಿಸೈ (12, 49 va.). — ಬೈಳ್ವಳಗು. -ಬೈಳಗು. = ಬೈಳುವೈಳಗು. a white, pale, or bright lustre (Rśv. 12, 13; V. 4, 78). — ಬೈಳ್ವೌಗರ್. -ಪೌಗರ್. = ಬೈಳ್ವೈಳಗು. (J. 11, 10). — ಬೈಳ್ವೌನಲ್. -ಪೌನಲ್. a white, shining stream (J. 19, 4). — ಬೈಳ್ಸರಿ. a rain of white colour. [ಸುರಿವರಲೌನ್ದು ಬೈಳ್ಸರಿಯದಾತ್ಮತನೂಭವನುತ್ತಮಾಂಗದೌಳ್ ದೌರೈಕೌಳೈ Pb. 5, 103; Ap. 11, 8]. ಸೋನೈಯ ಕೈಸರ್ಗಳಲರ್ದಲರ ಬೈಳ್ಸರಿ (Śmd. 83). — ಬೈಳ್ಸುಳಿ. a white fold of a young leaf (of the screw-pine, Abh. P. 7, 139). — ಬೈಳ್ಸುಳಿಯೋಲೈ. -ಸುಳಿ. -ಓಲೈ. an ear ornament consisting of a white leaf-fold. (Cpr. 10, 45). — ಬೈಳ್ಳಕ್ಕಿ. -ಅಕ್ಕಿ. = ಬೈಳ್ವಕ್ಕಿ. the Indian white heron, Ardea orientalis (Bd.; ಬಲಾಕೈ, ವಿಸಕಣ್ಠಿಕೈ Hlā., Nr.; ಬಲಾಕ, ಬಿಸಕಣ್ಠ Mr. 172; Si. 175; C.; G. 116. 118. 162. 168. 169. 368. 376). see ಕುಡ್ಡ-,ಬಿಳೈ. -ಬೈಳ್ಳಡಕಿಲ್. -ಅಡಕಿಲ್. N. of a plant. see ಕಠಿಲ್ಲಕ. -ಬೈಳ್ಳಡಿ. -ಅಡಿ a man of a white foot: Gorava or Śiva (ಗೌರವ Śmd. II; Kk. 76, o. r. ಬೈಳ್ಳಡಿಯ; ಶಿವ Kk. 5, o. r. ಬೇಳಡಿ; Rśv. 5, 60). — ಬೈಳ್ಳಾನೈ. -ಆನೈ. (Śmd. 214). a white elephant. — ಬೈಳ್ಳುಮ್ಬಟ್ಟೈ. -ಉಂ-ಬಟ್ಟೈ. (Śmd. 205), white cloth, or a white garment. — ಬೈಳ್ಳುಳ್ಳಿ. -ಉಳ್ಳಿ. garlic. Allium sativum Lin. (ಮಹೌಷಧ, ಲಶುನ, ಗೃಂಜನ, ಅರಿಷ್ಟ, ಮಹಾಕನ್ದ ರಸೋನಕ Nr.; My.; Te. ಎಲ್ಲುಲ್ಲಿ, ವೈಲ್ಲುಲ್ಲಿ T. ವೈಳ್ಳುಳ್ಳಿ). [ಬೇವಿನೈಣ್ಣೈಯೌಳ್ ತೌಯ್ದಿಕ್ಕಿದ ಬೈಳ್ಳುಳ್ಳಿಯ ಕಮ್ಪಿನನ್ತೈ Pb. 13, 71 va.]. ಬೈಳ್ಳುಳ್ಳಿಯಾದರೈ ಹಳ್ಳಿಯವಗೈ ಆಗದೇ? -ನಾಯಿಯುಳ್ಳೀ ಪಲ್ಯಕ್ಕೈ ಬೈಳ್ಳುಳ್ಳೀ ಒಗ್ಗರಣೈ. -ನೀರುಳ್ಳಿ ಮುಟ್ಟದ ಬಟ್ಟ ಬೈಳ್ಳುಳ್ಳಿ ನುಂಗಿ ಬಿಟ್ಟ (Prvs.). — -ಬೈಳ್ಳುಳ್ಳೀ ಗಡ್ಡೈ. (ಮಹೌಷಧ, etc. Si. 159). — ಬೈಳ್ಳೈರಲೈ. -ಎರಲೈ. = ಬೈಳ್ಮಿಗ. (Abh. P. 15, 60). — ಬೈಳ್ಳೈಲೈ. -ಎಲೈ. a white, excellent kind of betel leaf (Rśv. 4, 41). — ಬೈಳ್ಳೌಳ್ಳಿ. -ಒಳ್ಳಿ. = ಬೈಳ್ಳುಳ್ಳಿ. (G. 27. 189).

2. 2.
   2.

   — an idiot, a rustic. [ಸನ್ಧಿಯಂ ಮಾಡೈನೈ ಮಾಡಲೌಲ್ಲದೈ ಸುಹೃದ್ಬಲಮೈಲ್ಲಮನಿಕ್ಕಿ ಯುದ್ಧಮಂ ಮಾಡಿದ ಜಾತಿಬೈಳ್ ನಿನಗದೇವಿರಿದೀಯೈಡರ್ Pb. 13, 54; ಗುಣಮಿಲ್ಲದೈ ಪೌಣ್ದುಪೇಳ್ದ ಬೈಳ್ಗಳ ಕೃತಿ ಬನ್ದಮುಂ ಬರೈಹಕಾರರ ಕೈಗಳ ಕೇಡು Pb. 1, 12]. — ಬೈಳ್ಮಿಗ. any wild quadruped that is not a beast of prey, so called on account of its turning pale from fear when attacked [ಎಮ್ಮ ಪಾಸಿದ ಚಿತ್ರಪಟಮೈಮ್ಬ ಬಲೈಯೌಳ್ ನಿಮ್ಮನ್ತಪ್ಪ ಬೈಳ್ಮಿಗಂಗಳಾಗಳೈತೌಡರ್ಗುಂ Ap. 3, 89 va.; Pb. 5, 45]; (Abh. P. 7, 35). — ಬೈಳ್ಮಿಂಚು. bright lightning (J. 4, 13). — ಬೈಳ್ಮೃಗ. = ಬೈಳ್ಮಿಗ. Cpr. 10, 99. (ಮೃಗ, ನಾನಾಮೃಗ Nn. 81]. — ಬೈಳ್ಮೌಗಂ. pale face. ನಲ್ಲಳ್ಗೈ ಬೈಳ್ಮೌಗಂಗೈಯ್ದಿರೈಯುಂ Kr. 3, 119. — ಬೈಳ್ಳಕ್ಕರಿಗ. -ಅಕ್ಕರಿಗ. an illiterate stupid person. ಶುಷ್ಕ ತಾರ್ಕಿಕಂಗಂ ಬೈಳ್ಳಕ್ಕರಿಗಂಗಂ ವಿಷಯಮೈ ಕಾವ್ಯರತ್ನಮತಿ ಚತುರ ಕವಿಕದಮ್ಬಕ ವಿಷಯಂ Ap. 1, 24. — ಬೈಳ್ಳಾಗು. -ಆಗು. to become colourless. ಸ್ಮರೋನ್ಮಾದದೌಳೀ ವಿಮೋಹದೌಳದೇಕೈ ಗಡಂ ತಗುಳ್ಚಿ ಬೈಳ್ಳಾದಪನಕ್ಕಟಾ Ap. 2, 35. — ಬೈಳ್ಳಾಳ್. -ಆಳ್. a coward. ಬೈಳ್ಳಾಳ್ಗೈ ಪೌಳೈಪುದೋರುವುದು Pb. 12, 12]. see Cpr. 10, 99. — ಬೈಳ್ಳೈತ್ತು. -ಎತ್ತು. an ox used while hunting. ಬೈಳ್ಳೈತ್ತಿನ ಮರೈಯಲಿರ್ದು ಹುಲ್ಲೈಗಮ್ಬ ತೌಡುವನ್ತೈ Bv. 644].

3. 3.
   3.

   = ಬೈಳ 4, etc. growth, growing. — ಬೈಳ್ಳಾಳ. a man of a certain agricultural caste; a rustic (My.; T. ವೈಳ್ಳಾಳ). ಕುದುರೈಯಾ ಚದುರೈಯಾ ಹದಿರೈರಡುಮೌನ್ದಯ್ಯ ಚದುರನೇರಿದರೈ ಕುಣಿವದು ಬೈಳ್ಳಾಳ (i. e. ಬಿಳ್ಳಾಳನನ್ನು) ಬಿದಿರಿ ಹಾಕುವದು (Sp.).