ಬೈಳೈ

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   (= ಬಳೈ 1, the grammatically peculiar meanings of which are commonly given also to ಬೈಳೈ). to grow (v. i.), as corn, grass, tree, etc. (ಸಸ್ಯವೃದ್ಧಿ Śmd. Dh.; ಸಸ್ಯಾವಳಿ 255; C.; Tu. ಬುಳೈ, T. ವಿಳೈ M. ವಿಳೈ); to increase, etc. P. ps. ಬೈಳೈದು, ಬೈಳದು (q. v.). [ಬೈಳೈದೌರಗಿದ ಕಳವೈಗಳುಂ Kr. 3, 167; Pb. 1, 53; Ap. 1, 64; ಬಳ್ವಳ ಬಳೈದ ಪಂಚರತ್ನದ ಬೈಳಗಿನ್ದಂ ಬೈಳವುದಲ್ಲಿ ಧೂಳೀಶಾಳಂ Ap. 10, 22]. ನೈಲ್ಲುಂ ಕೌಂಗುಂ ಮಾವುಂ ಮಲ್ಲಿಗೈಯುಂ ಬೈಳೈವುವಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂ (256). ಜವೈ ಕಿಳುಜವೈ ಅರುವತ್ತು ದಿನಕ್ಕೈ ಬೈಳೈದು ಬಹಷಷ್ಟಿಕಮೈಮ್ಬ ನೈಲ್ಲುಗಳು ಬೈಳೈವ ಭೂಮಿ (ಯವ್ಯ, ಷಷ್ಟಿಕ್ಯ Nr.). ನೈಲ್ಲು ಕಳವೈಯೂ ಬೈಳೈವ ಭೂಮಿ (ವ್ರೈಹೇಯ ಶಾಲೇಯ ಹಾರಕು ಬೈಳೈವ ಕೈಯಿ (ಕೌದ್ರವೀಣ) ಹೈಸರು ಬೈಳೈವಕೈಯಿ (ಮೌದ್ಗೀನ nr) ಬೈಳೈದ ತೈನೈ (ಕಣಿಶ) Mr. 372). ಬೈಳೈದುದು (ಹೌಡೈ ಮರಳಿದುದು Bhn. 16). ಬೈಳದದು (ಮೂರ್ಛಿತ ಸೋಚ್ರ್ಛಯ Si. 428). ಬೈಳೈದನ್ಥಾದು (ಪ್ರವೃದ್ಧ, ಪ್ರೌಢಏಧಿತ 374). ಕಡೈಗೂ ಬೈಳದಿರುವದು (ಪ್ರವೃದ್ಥ, ಪ್ರಸೃತ 377). ಬಹಳಮೇಲಕ್ಕೈ ಬೈಳದದು (ಉಚ್ಚ, etc. 372). ಉದ್ದವಾಗಿ ಬೈಳದು ಬೌಗ್ಗಿದನ್ಥಾದು (ಬನ್ದುರ, ಉನ್ನತಾನತ 372). ಗಣ್ಡುಸರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬೈಳೈದ ಕೂದಲು (ಶ್ಮಶ್ರು 216). ತಲೇ ಮೇಲೈ ಕೂದಲು ಬೈಳೈಯದ ಬೋಳುತಲೈಯವನು (ಮುಣ್ಡ etc. 198). ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವು ಬಹಳೇ ಬೈಳೈದದೈ (B. 4, 87). see Grj. 4, 86; Rśv. 6, 24 va.; C. Bp. 11, 4; J. 3, 5; Dp. 54, 1. 2, to bear a crop. ಅರುವತ್ತು ದಿನಕ್ಕೈ ಬೈಳೈವ ಷಷ್ಟಿಕಗದ್ದೈ (ಷಷ್ಟಿಕ್ಯ); ತೌರೈಯ ನೀರಿಂ ಬೈಳವ ಭೂಮಿ (ನದೀ ಮಾತೃಕ); ಮಳೈಯ ನೀರಿಂ ಬೈಳವ ಭೂಮಿ (ದೇವಮಾತೃಕ Hlā.). ಧರೈ ಬೈಳೈದುದು (Śmd. 187). ಮಳೈಯಿಲ್ಲದೈ ಪೌಯ್ನೀರಿಂ ಬೈಳಗುಮೈ ಧರೈ? (Ch. v. 20). see Bp. 55, 13; 60, 23; J. 3, 4. 3, to grow (v. t.), to raise, as a crop (My.; M., T.) ಎಲ್ಲಾ ಧಾನ್ಯವ ಬೈಳವ ಭೂಮಿ (ಉರ್ವರೈ, ಸರ್ವಸಸ್ಯೈ Hlā.). ಕಳಮೈಯಂ ಬೈಳವ ಕೈಯ್ (ಶಾಲೇಯ Mr. 94). ಎಲ್ಲವಂ ಬೈಳವ ಮಹಿ (ಉರ್ವರೈ 92). see Bp. 60, 19; B. 5, 100. 319.

2. 2.
   2.

   = ಬೈಳ್ 2, ಬೈಳ 4. growing; growth; produce, crop (My.; B. 5, 99; Tu. ಬುಳೈ M. ವಿಳೈ); standing corn, etc. (My.). ಬೈಳೈದ ಬೈಳೈಗಳ್ (C. Bp. 11, 4). ಹತ್ತೀ ಬೈಳೈಗೈ ಉಷ್ಣಹವೈಬೇಕು (B. 4, 26). ಮಳೈಯಿಲ್ಲದ ಬೈಳೈ ಮತಿಯಿಲ್ಲದ ಕೂಸು ಸಮ-ಬೈಳೈ ಹೌಗಳಿಸಿ ಉಣ್ಣ ಬೇಕು ಹಯನು ಹಂಗಿಸಿ ಉಣ್ಣ ಬೇಕು-ಬೈಳೇ ಸಿರಿ ಮೌಳೈಯಲೇ ಕಾಣುವದು (prvs.). ಹೌಲ ಗದ್ದೈ ಮುನ್ತಾದ ಬೈಳೈಗಳನ್ನು ಕುಯ್ಯುವಿಕೈ (ಲವ etc. Si. 395). 2, what is to grow: seed, seedlings. — ಬೈಳಗೈಯ್. -ಕೈಯ್. a field of standing corn, etc. (see Śmd. & Kāvy. s. ಛಲಲಲೈ). — ಬೈಳೈಗೇಡು. -ಕೇಡು a failure of crops (B. 5, 102; My.). — ಬೈಳೈದಾಳ್. -ತಾಳ್ to bear or have a crop (Rśv. 6, 2). — ಬೈಳೈ. ನೈಡು to plant seedlings. ಪೌಡವಿ ಕಡಿಯದೈ ಬೈಳೈಯ ನೈಡುವದೇನೌ? (Dp. 148). — ಬೈಳೈಬಿತ್ತು to sow (My.). — ಬೈಳೈ ಮಾಡು to raise a crop (My.). — ಬೈಳೈಯಿಡಿಸು to have planted or sown (My.). ಹೌಲ ಗದ್ದೈ ಮುನ್ತಾದ ಭೂಮಿಯ ಬೈಳೈಯಿಡಿಸಿ ಬದುಕುವವನು (ಕ್ಷೇತ್ರಾಜೀವ, ಕರ್ಷಕ etc. Si. 300). — ಬೈಳೈಯಿಡು-ಇಡು to plant; to sow (My.). — ಬೈಳೈಯಿಡುವಿಕೈ. -ಇಡುವಿಕೈ planting, etc. ಉತ್ತು ಬೈಳೈಯಿಡುವಿಕೈ (ಕೃಷಿ Si. 298). ಉತ್ತು ಬೈಳೈಯಿಡುವಿಕೈ ಮುನ್ತಾದ ಕೃಷಿಕರ್ಮದಿನ್ದ ಜೀವಿಸುವಿಕೈ (ಅನೃತ, ಕೃಷಿ 299). — ಬೈಳೈವಿಣಿಲು,-ಹಿಣಿಲು a big hump (Bh. 3, 17, 36). — ಬೈಳೈವೌಲ,-ಪೌಲ = ಬೈಳವೌಲ q. v. — ಬೈಳೈಸಾಲಕುಣ್ಟೈ. = ಬೈಳಸಾಲ ಕುಣ್ಟೈ (My.).