ಮನ

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   noun

   the element, part, substance or process (in a human or other conscious being) that reasons, thinks, feels, wills, perceives, judges, etc.; the mind.

2. 2.
   noun

   the totality of all the mental activities and powers.

3. 3.
   noun

   a wish or desire.

4. 4.
   noun

   the result of thinking process; a mental form or picture; imagination, feeling or opinion.

5. 5.
   noun

   an intention, purpose or aim.

6. 6.
   noun

   a feeling of intentness, concern; interest.

7. 7.
   noun

   ಮನಕ್ಕೆ ತರು manakke taru to bring to (another's) notice; to cause to notice or observe; ಮನದ ಮಂಡಿಗೆ manada maṇḍige (fig.) an unrealisable, impractical wish; ಮನದರಸಿ manadarasi (a man's) beloved woman; ಮನದೆಗೊಳಿಸು manadegoḷisu to be of interest to; to be liked; ಮನಕ್ಕೆ ಬರು manakke baru to come to one's notice; 2. to be of interest to.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   n.

   (mind) mind, feeling, all that the brain does [Sk.] = ಮನಸ್ಸು (manassu) þcom.ß

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   = ಮನೈ (only in ಮನವಾರ್ತೈ). house. — ಮನವಾರ್ತೈ. = ಮನೈವಾರ್ತೈ. (My.). ಮನವಿಲ್ಲದ ಮನವಾರ್ತೈ, ಧನವಿಲ್ಲದ ಐಶ್ವರ್ಯ (Prv.).

2. 2.
   1.

   = ಮಣ, etc. a measure of capacity. [ಬಳ್ಳದ ಬಾಯನ್ತೈ ಒನ್ದೇ ಮನವ ಮಾಡಿ ನಿಲ್ಲೈನ್ದು ನಿಲ್ಲಿಸಯ್ಯಾ ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದೇವಾ Bv. 735]. see ಒಮ್ 1-.

3. 3.
   2.

   (Śmd. 107. 130). = ಮನ್ 2. Tbh. of ಮನಸ್. (ಮನಸ್, etc. Hlā.; ಚಿತ್ತ, etc. Mr. 329; ಮನಸ್ಸು Nn. 77. 116; C.). ನಿಮಗಾವುವು ಮನಕೇರುವುವು? (Śmd. 117). ಲೇಸಪ್ಪ ಮನದವ (ಚಿದ್ರೂಪ, etc.); ಮನದ ಬಗೈ (ಸಂಕಲ್ಪ Hlā.). ಮನದ ಉತ್ಸವ (ಕೋಟಿ Nn. 43). ಮನ ಬನ್ದ ವೌಲು ನುಡಿವದು (ಉಚ್ಚಾವಚ Mr. 84). ಕಡುಲೇಸು ಮನದವಂ (ಚಿದ್ರೂಪ Mr. 241). ಮನವಿಲ್ಲದ ಮನವಾರ್ತೈ, ಧನವಿಲ್ಲದ ಐಶ್ವರ್ಯ. -ಮನವರಿಯದ ಪಾಪವಿಲ್ಲ, ಶಿವನರಿಯದ ಸಾವಿಲ್ಲ (Prvs.). see Prv. s. ತನು. -ಮನಂ ಸಲ್. = ಮನ ಸಲ್. (Śmd. 200). the mind to enter into, etc.; to feel desire; etc. — ಮನಕೈತರು. to take into consideration or to heart (My.). — ಮನಕೈ ಬರ್. -ಬರು. to enter the mind; to suit or please the mind: to be pleasing, agreeable or desirable (Bp. 14, 11; My.). — ಮನಕೈವರ್. -ಬರ್. = ಮನಕೈ ಬರ್. ನವವಿಧ ರಸಂಗಳಂ ಮನಕೈವರೈ ನಿರೂಪಿಸುವ ವಚನ ವಿರಚನೈ Kr. 3, 188]. — ಮನಕ್ಕೈದರ್. -ತರ್. to bring to the mind: to get or obtain for one's mind, to fulfil the desire of the mind (Abh. P. 3, 77). — ಮನಕ್ಲೇಶ. mental affliction or pain (Mr. 534). — ಮನಗಣ್ಟುಗೌಯ್ಕೈ. -ಕೌಯ್ಕೈ. a woman who cuts or separates the bonds or engagements of (another's) mind (Bp. 40, 53). — ಮನಗಾಣ್. -ಗಾಣ್. -ಕಾಣ್. to see or observe with the mind (cf. ಕಣ್ಗಾಣ್); to take hold of with the understanding, to apprehend (My.; B. 4, 7. 73. 91. 170. 179. 187. 189. 197. 224). [ಜಲದೇವತೈಗಳಪ್ಪೌಡಂ ಮನಗಾಣ್ಬರೈನ್ದು ನಿಧಾನಮನೀಡಾಡುವನ್ತೈ ಕೂಸಂ ಗಂಗೈಯೋಳಿಡಾಡಿ ಬನ್ದಳ್ Pb. 1, 95 va.]. ಮನಗಾಣೋಣ (ಸ್ವಾನುಭವ, ತನ್ನ ಅನುಭವ G.). — ಮನಗುನ್ದು. -ಕುನ್ದು. 1. the mind or heart to fail or be afflicted: to grieve (Bp. 13, 22; Bh. 5, 11, 40; My.). — ಮನಗುನ್ದು. -ಕುನ್ದು. 2. grief, sorrow (My.). ಮನಗುನ್ದಿಗೈ ಮದ್ದಿಲ್ಲ (Prv.). — ಮನಗೈಡಿಸು. -ಕೈಡಿಸು. to destroy the (formerly entertained good) intentions (of another, My.). — ಮನಗೈಡು. - ಕೈಡು. the (former) state of the mind or intentions to go or be altered (My.; Si. 364). — ಮನಗೌಡು. -ಕೌಡು. = ಮನಂಗೌಡು. (My.). — ಮನಂಗದಡು. -o-ಕದಡು. the mind to be perturbated or troubled: to be perturbated in one's mind (Bp. 20, 24; 22, 49; 36, 1; 44, 22). — ಮನಗಾಂಪು. -ಕಾಪು. guard over the mind. ಏಕೈ ಮನಂಗಾಪಳಿದು ಬನ್ದು ಮುಟ್ಟಿದೈಯೋಪನೈ ನೀನೈನ್ನ ಪಾಪಕರ್ಮಿಯ ಮೈಯ್ಯಂ Pb. 2, 20]. — ಮನಂಗಿಡು. -o-ಕಿಡು. = ಮನಗೈಡು. (Abh. P. 5, 78). — ಮನಂಗುನ್ದು. -o-ಕುನ್ದು. = ಮನಗುನ್ದು. 1. (Bp. 39, 64). — ಮನಂಗೂಡು. -o-ಕೂಡು. the mind to be joined or applied to (Grj. 4, 33). — ಮನಂಗೌಡು. -o-ಕೌಡು. to apply the mind to, to pay attention (Bp. 26, 43). — ಮನಂಗೌರಗು. -o-ಕೌರಗು. (Śmd. 293). the mind to be afflicted. ನೈಲನದಿರೈ ನೋಟಕರ್ ಕಣ್ಣಲಸೈ ಮನಂರೌರಗೈ (294 Mḍb.). — ಮನಂಗೌಳ್. -o-ಕೌಳ್. the mind to be captured, fascinated, charmed, or bewitched (ಚಿತ್ತವಿಮೋಹನ Śmd. Dh.). [ತಳಮಳಗುತ್ತುಂ ಜನಿತ ನಿಜ ಭೀತಿ ಮನಂಗೌಳೈ Kr. 2, 151; Pb. 1, 96 va.; Ap. 1, 26]. see Śmd. 81. 230; Ch. v. 200; Rśv. 8, 117. — ಮನಂಗೌಳಿಸು. -o- ಕೌಳಿಸು. to fascinate, charm or bewitch the mind [ಅಸುಂಗೌಳಿಸೈ ಮನಂಗೌಳಿಸೈ ಭಯಂಗೌಳಿಸೈ ಸಭಾಸದರನುರದೈ ಕರ್ಣಂ ಬನ್ದಂ Pb. 2, 78]; (Śmd. 24; Ch. v. 16; Cpr. 1, 73; Abh. P. 3, 75 va.; 5, 53 va.; 11, 2; Rśv. 6, 5). — ಮನ ತಟ್ಟು. to touch the mind or understanding, to become evident (to a person), to be known (My.). — ಮನದಟ್ಟು. = ಮನ ತಟ್ಟು. ಅವನಿಗೈ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಗಳನೈಲ್ಲಾ ಚನ್ನಾಗಿ ಮನದಟ್ಟಿದವು (B. 5, 198). — ಮನದಣಿ. -ತಣಿ. the mind to be satisfied, etc.: to be satisfied in one's mind, etc. (Bp. 29, 17; 60, 62). — ಮನದನ್ನ. -ಅನ್ನ 1. such a man as (is agreeable to) one's mind, a beloved, dear man [ಪುರೋಚನನೈಮ್ಬ ತನ್ನ ಮನದನ್ನನಪ್ಪ ಪೈರ್ಗಡೈಯೌಳ್ ಲಾಕ್ಷಾಗೃಹೋಪಾಯಮಂ ಚರ್ಚಿಸಿ Pb. 2, 92 va.; Ap. 12, 74 va.]; (ಕಾದಲ, etc. ಪ್ರಿಯತಮ; Rśv. 11, 134; Śśv. 3, 35 va.). — ಮನದನ್ನಳ್. -ಅನ್ನಳ್. a beloved, dear woman (ಪ್ರಿಯತಮೈ Śs.; Kk. 30; Cpr. 3, 62; Rśv. 10, 28 va.; 11, 128. 134). — ಮನದನ್ನೈ. -ಅನ್ನೈ 2. = ಮನದನ್ನಳ್. (ಪ್ರಿಯತಮೈ Śm. 74). — ಮನದರ್. -ತರ್. to take into consideration, to come to a resolution; to assent, etc. (Bh. 1, 8, 71). — ಮನದೈಗೌಳ್. -ಕೌಳ್. to receive with the mind: to receive with pleasure, to accept, to admit and agree to [ಕನ್ನೈಯ ನುಡಿಯಂ ಪಣ್ಡಿತೈ ಮನದೈಗೌಣ್ಡು Ap. 3, 43 va.]; (Abh. P. 9, 157 va.; 11, 42 va.; 14, 171 va.; Rśv. 10, 15 va.; 13, 26 va.). ಧೀರರ್ ಇದಂ ಮೈಚ್ಚಿ ಮನದೈಗೌಳ್ವುದು ಮುದದಿಂ (Bhn. 1). — ಮನದೇಗೌಳ್. = ಮನದೈಗೌಳ್. ಎಮ್ಬುದುಮಾ ಮಾತಂ ಮನದೇಗೌಣ್ಡನ್ತೈಗೈಯ್ವೈನೈನ್ದನಿಬರುಮಂ ವಿಸರ್ಜಿಸಿ Pb. 10, 5 va.]. — ಮನದೌಳಗಿಡು. -ಇಡು. to put into one's mind: to consider and remember (My.; B. 5, 183). — ಮನ ನಡು. the mind to stick or be hindered from proceeding: to be defeated in one's mind (ಸೋಲವಾಚಿ Ct. I, 47). — ಮನನ್ದಣಿ. -o-ತಣಿ. = ಮನದಣಿ. (Rśv. 1, 135 va.). — ಮನನ್ದರ್. -o-ತರ್. = ಮನದರ್. (Cpr. 7, 28; 8, 2; Grj. 2, 106 va.; Rśv. 1, 78 va.; 7, 15). — ಮನನ್ದೀವು. -o-ತೀವು. the mind to become full (Grj. 3, 119 va.). — ಮನ ಬರಡ. a man of an empty, vain mind (Bh. 2, 1, 40). — ಮನ ಮಿಗು. (ಮನವಿಗು). one's mind to be counteracted: to be baffled, disappointed or deprived of hope (Abh. P. 16, 8 va.). [ಉಪದ್ರವಂಗಳೌಳ್ ತೌಡರಿಕ್ಕಿಯುಂ ಗೈಲಲಾರದೈ ಮನಮಿಕ್ಕಿಯುಮೈರ್ದೈಯಿಕ್ಕಿಯುಮಿರ್ದರ್ Pb. 2, 32 va.]. ಕಳಲ್ದನೈನ್ದು, ಮನಮಿಕ್ಕನುಮ್ ಅಕ್ಕುಂ (Śmd. I, o. r. ಮನವಿಕ್ಕನುಮ್). ಕೌಳೈತುದೈನೈ ಮನ ಮಿಕ್ಕನುಮ್ ಅಕ್ಕುಂ (Śmd. I, o. rs. ಮನಮಿಕ್ಕಿದನುಮ್, ಮನಮಿಕ್ಕಿದುದುಮ್). 2, to go beyond or act against (another's) wish (My.). — ಮನ ಮುಟ್ಟ. till it touches the mind; till the mind is satisfied (My.). — ಮನ ಮುಟ್ಟು. the mind to touch: to apply one's (whole) mind to (Bp. 27, 3; My.). ದೇವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮನ ಮುಟ್ಟಿ ಶೋಧಿಸುವದರಿನ್ದ ಆತನ ಬಲ ಜ್ಞಾನ ದಯಗಳ ಮಹಿಮೈ ಗೋಚರವಾಗುವದು (B. 4, 59). — ಮನ ಮುರಿ. the mind to break: inclination (to see, to love, etc.) to disappear (Bh. 8, 3, 28; My.; see Prv. s. ಮನೈ). — ಮನಮ್ಬರ್. -o-ಬರ್. mind or wish to come or arise: to desire (Rśv. 1, 135 va.; cf. ಮನ ಬನ್ದ ವೌಲು s. ಮನ). — ಮನಮ್ಬಸು. -o-ಪಸು. the mind to be divided: to be at a loss [ಎಮ್ಬ ಬಗೈಯೌಳ್ ಸುಭದ್ರೈ ಪಲುಮ್ಬಿ ಮನಮ್ಬಸದೈ ತನುವನಾರಿಸಲ್ Pb. 5, 2; Ap. 14, 104]; (Cpr. 5, 6). — ಮನಮ್ಬಿಡು. -o-ಬಿಡು. to lose heart (Bp. 48, 9); [to heart's content. ಪುಣ್ಯಾಸ್ರವ ಕಾರಣರಂ ಪಿಹಿತಾಸ್ರವ ಮುನಿಪತಿಗಳಂ ಮನಮ್ಬಿಡೈ ಕಣ್ಡೇಂ Ap. 3, 36]. — ಮನಮ್ಬುಗು. -o-ಪುಗು. to enter the intellect: to be perfectly understood (Śmd. 402). 2, to go to the heart. ನೈಟ್ಟಗೈ ಮನಮ್ಬುಗುವ ನುಡಿ (ಹೃದಯಂಗಮ Mr. 85). 3, to be pleasant [ಪಾಣ್ಡುರಾಜನನೈ ಕುನ್ತಿ ಮನಮ್ಬುಗೆ ಮಾಲೆ ಸೂಡಿದಳ್ Pb. 1, 106]; (Śśv. 2, 61; 3, 11). — ಮನಮ್ಬೌಯ್. -o-ಪೌಯ್. to be filled or replete with activity, effort, etc. (ಸಮಗ್ರಚೇಷ್ಟೈ, ಸಮ್ಪೂರ್ಣಚೇಷ್ಟೈ Śmd. Dh.). — ಮನವಡರು. -ಅಡರು. the mind to enter upon, the mind to engage in or be applied to (Bp. 44, 44). — ಮನವನಿಡು. -ಇಡು. to place the mind on, to apply the mind to; to feel a desire after (Bp. 14, 9; 32, 7). — ಮನವನುಮತಿಸು. -ಅನುಮತಿಸು. to agree or assent to (Bp. 50, 51). — ಮನವರಿ. -ಅರಿ the mind or conscience to know. ಮನವರಿಯದ ಪಾಪವಿಲ್ಲ, ತನು ತಿಳಿಯದ ನೋವಿಲ್ಲ (Prv.). — ಮನವರಿಕೈ. -ಅರಿಕೈ. knowledge (My.). — ಮನವಲರ್. -ರು. -ಅಲರ್. the mind to bloom: to rejoice (Bp. 28, 48; 39, 7; 53, 21). — ಮನವಲರಿಸು. -ಅಲರಿಸು. to cause the mind to bloom or rejoice (Bp. 42, 14; 47, 59). — ಮನವಾಕ್ಕಾಯ. = ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯ. (Bp. 8, 14). — ಮನವಾರೈ. -ಆರೈ. to the full of one's desire, with one's whole mind (Cpr. 4, 76; Śśv. 2, 49; My.). see Ch. s. ಮುದ್ದುಗೈಯ್ತ. -ಮನವಿಕಾರ. = ಮನೋವಿಕಾರ. ರತಿಸ್ಥಿತಿಯಿನ್ದ ಹೌರಗೈ ಪುಟ್ಟುವ ಮನವಿಕಾರಂ ಸ್ವಭಾವ ಮಕ್ಕು (Mr. 75). — ಮನವಿಡು. -ಇಡು. = ಮನವನಿಡು. (Bp. 45, 9; 60, 29; My.). — ಮನವಿರಿ. -ಇರಿ. courage to sink: to be humbled, to be discouraged, to be dejected (Bp. 8, 52; 44, 19). — ಮನವುಕ್ಕು. -ಉಕ್ಕು. the heart to swell or boil: to be elated; to be enraged; etc. (Bp. 31, 29). — ಮನವೂರು. -ಊರು. to incline one's mind towards (Bp. 26, 21; 45, 18). — ಮನವೈರಗು. -ಎರಗು. the mind to bow: to make hearty obeisance (Bp. 53, 74). — ಮನವೌನ್ದು. -ಒನ್ದು. the mind to join or be bent upon: to long for, to desire; to apply the (whole) mind to (Bp. 18, 90; 30, 20). — ಮನವೌಲಿ. -ಒಲಿ. the mind to be pleased with or feel pleasure in: to rejoice; to be pleased; to long for (Bp. 28, 7; 34, 38; 37, 54; 43, 18; 44, 60; 47, 39; 48, 16; 58, 23). — ಮನವೌಲಿಸು. -ಒಲಿಸು. to cause the mind to be pleased with or accede to, to persuade; to gain one's favor (My.). — ಮನವೌಸೈ. -ಒಸೈ. = ಮನವೌಲಿ. (Bp. 30, 32; 31, 11; 35, 3 (rep.); 49, 35; 61, 60). — ಮನವೋ -ಓ. = ಮನವೌಲಿ. (Bp. 41, 20). — ಮನವೋವು. -ಓವು. = ಮನವೋ. (Bp. 58, 15). — ಮನ ಸಲ್. = ಮನಂ ಸಲ್. (Śmd. 200; Bh. 1, 9, 12). — ಮನಸೋಲ್. -ಲು. to suffer a mental defeat ಆ ಸ್ತ್ರೀಗೈ ಮನ ಸೋತನು (My.). — ಮನಹಾರಿ. a man deprived of intellect, a fool (Bp. 60, 46).

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಮನಸ್ಸು.
   2. ಇಷ್ಟ.
   3. ಬುದ್ಧಿ.
   4. ಉದ್ದೇಶ.
   5. ಆಸಕ್ತಿ.