ಮನೈ

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   (cf. Sk. ಮಾನ 1 No. 4 and ವನ No. 2). a habitation, an abode; a house; an apartment, a room (ಆವಾಸ, ಆವಸಥ, ಗೃಹ, ಭವನ, ಕುಟ, ಮನ್ದಿರ, etc. Hlā.; ಗೃಹ, ನಿವಸನ, ಮನ್ದಿರ, etc. Mr. 194; ಗೃಹ Nn. 20; ದ್ವಿಜ, ಗೃಹ 36; ಭವನ 51; ಕೋಶ, ಗೃಹ 52; ಧಿಷ್ಣ್ಯ, ಭವನ 59; ಆಗಾರ 62; ಆವಾಸ 68; ಸದನ 84; ನಿವಾಸ 91; ಗೇಹ 133; ಚೌರಿಗೈ Śs.; ಬೀಡಾರ Bhn. 40; ಮನ್ದಿರ, etc. Si. 107; C.; M.; T. ಮನೈ; Te. ಮನಿಕಿ; T., M. ಮನು, to stand fast, be established, persevere; Te. to live, exist; T. ಮನೈ, ವನೈ, to make, cf. ಮಾಡು). [ಮನೈಗಿನ್ದು ಬರ್ಕುಮೈನ್ದಾನವೇಕತರ ವಸ್ತು ವಾಹನಾದಿಯನೌಸೈದು Kr. 2, 33; Ap. 1, 65]. ಮನೈಯಂ ಮಾಡಿದಂ (Śmd. 156). ಈ ಮನೈಯತ್ತಲೈ ಸಾರ್! (202). ಎನಿತುಂ ಕಾಯ್ದುಂ ಬೈನ್ನೀರ್ ಮನೈ ಸುಡದು (216). ಸಾಯಿರ ಮನೈಗಳ್ (111). ಉಪ್ಪಿನ ಕಟ್ಟಿರೂ ಮನೈ (ರುಮೈ, ಲವಣಾಕರ) ಮನೈಯ ನೈಲೈ (ಗೃಹಭೂಮಿ, ವಸ್ತು); ಪಂಚಕಾರುಕರು ಗೈಲಸಂ ಗೈಯ್ವ ಮನೈ (ಕರ್ಮಶಾಲೈ etc.); ಮೌದಲ ಮನೈ (ಚನ್ದ್ರಶಾಲೈ, ಶಿರೋಗೃಹ); ಹೈತ್ತ ಮನೈ (ಅರಿಷ್ಟಗೃಹ, ಸೂತಿಕಾಭಬನ); ಮನೈಯ ಹೌದಕೈ (ಆಚ್ಚಾದನ, ವಲಭಿ); ಸಿರಿವನ್ತ ಮನೈ (ಹರ್ಮ್ಯ) ಬಾಣಸಿನ ಮನೈ (ಪಾಕಸ್ಥಾನ, etc.); ಸಜ್ಜೈಯ ಮನೈ (ಶಯನಸ್ಥಾನ, etc); ಚಿಪ್ಪಿಗರ ಮನೈ (ಆವೇಶನ, ಶಿಲ್ಪಿಶಾಲೈ); ಸತ್ರದ ಮನೈ (ಸತ್ರಶಾಲೈ, ಪ್ರತಿಶ್ರಯ Hlā.). ಮನೈಯ ಸಮೀಪದ ಅರವೈ (ಗೃಹರಾಮ); ಮನೈಯ ಮುನ್ದಣ ಇಕ್ಕೈಲಂ (ಪ್ರಘಾಣ, etc.); ಮನೈಯ ಎರಕೈ (ಛದಿಸ್, ಪಟಲ); ಮನೈಯೌಳಗು (ಅನ್ತಗೃಹ, etc.); ರಾಣಿವಾಸದ ಮನೈ (ಶುದ್ಧಾನ್ತ); ಮನೈಯ ಕೈಲದ ಬಾಗಿಲು (ಪಕ್ಷದ್ವಾರ); ಸೈರೈಯ ಮನೈ (ಕಾರೈ); ಹೈತ್ತವಳಿದ್ದ ಮನೈ (ಅರಿಷ್ಟ, ಸೂತಿಕಾಗೃಹ); ಚಿಪ್ಪಿಗರ ಮನೈ (ಅವೇಶನ, etc. Nr.). ಮಲಗುವ ಮನೈ (ಗರ್ಭಾಗಾರ, ವಾಸಗೃಹ); ಪುರುಡಿನ ಮನೈ (ಅರಿಷ್ಟ, etc. Si. 108). ಹೌಸ ಮನೈ ಕಟ್ಟಿದೈನು, ಗೃಹಶಾನ್ತಿ ಮನೈಯೌಳಗೈ (Dp. 4). ಮನೈ ಕಟ್ಟಬಹುದು, ಮನಸು ಕಟ್ಟಕೂಡದು. - ಮನೈ ಕಟ್ಟಿ ನೋಡು, ಮದುವೈ ಮಾಡಿ ನೋಡು! -ಮನೈಯಿನ್ದ ದೌಡ್ಡ ಮೈಟ್ಟುಕಲ್ಲು. -ಮನೈಯ ದೀಪವೈನ್ದು, ಮುದ್ದಿಟ್ಟರೈ ಗಡ್ಡಮೀಸೈ ಸುಟ್ಟಿತು. -ಬೈಂಕಿ ಹಾಕಿದರೈ ಸಂಕನ ಮನೈ ಸುಡದೇ -ಮನೈಗೈ ಬೈಂಕಿ ಹತ್ತಿದಾಗ ಬಾವೀ ಕಡಿಯಲಿಕ್ಕೈ ಹೋದರು. -ಮನೈಯೈಲ್ಲಾ ನಿಮ್ಮದು, ತಮ್ಟಿಗೈ ಮಾತ್ರ ಮುಟ್ಟಬೇಡಿ ! -ಮನೈಗೈ ಮಾರಿ, ಪರರಿಗೈ ಉಪಕಾರಿ (or --, ಪರೋಪಕಾರಿ ). — ಮನೈಗೈ ಒನ್ದು ಮುದುಕಿ, ಒಲೈಗೈ ಒಂದು ಕುಣ್ಟೈ. -ಮನೈಗೈ ಬನ್ದರೈ ಮಜ್ಜಿಗೈ ಕೌಡದಾಕೈ ಹೇಳಿ ಕಲಿಸಿದರೈ ಹಾಲು ಕೌಡುತ್ತೇನೈ ಅನ್ದ ಹಾಗೈ. -ಮನೈಯ ಬನ್ದ ಮರುಳು ಲೇಸು. -ಮನೈ ಬಲ್ಲೈ, ದಾರಿ ಅರಿಯೈ. - ಮನೈಮಂಗಳಾರ, ಓಲೈ ಒನ್ದು ಹೌತ್ತು, ಬನ್ದ ಬೀಗರು ಕಮರುತೇಗು ಬಿಡುತ್ತಾರೈ. - ಮನೈಯ ದೀಪವಾದರೈ ಮುತ್ತು ಕೌಡಬಹುದೇ? -ಮನೇ ತಿಮ್ಬವವಗೈ ಕದ ಹಪ್ಪಳ ಸಣ್ಡಿಗೈ. -ಮನೇ ಮುನ್ದೈ ಹಳ್ಳ ಹರಿದರೂ ಕೂಡಿಯುವದಕ್ಕೈ ನೀರಿಲ್ಲ. - ಮನೈ ಮುರಿದರೈ ಕಟ್ಟಬಹುದು, ಮನ ಮುರಿದರೈ ಕಟ್ಟಲಾಸ (Prvs.). ಜಾತಿಹೀನರ ಮನೈಯ ಜೋತಿ ತಾ ಹೀನವೇ? (Sp.). ಕತ್ತಲೈಯ ಮನೈಗೈ ಮಣಿದೀಪಮಾದನ್ತೈ (J. 28, 63). see Bp. 12, 7; 45, 19; 52, 11; 55, 25. 38. 45; 56, 33-37; 60, 36; Dp. 148; J. 11, 6; 28, 45; 29, 32; 31, 31; Si. 107. 109. 111. 224. 419. 424. 445. 446. 453; ಅಡಿಗೈಮನೈ, ಅರಮನೈ, ಉರಿಮನೈ, ಒಳ್ವನೈ, ಕುಳಿರ್ವನೈ, ತವರ್ಮನೈ, ತಾಯ್ವನೈ, ತಾವರೈವನೈ, etc., etc. — ಮನೈಖರ್ಚು. household-expenses. — ಮನೈಗಟ್ಟು. -ಕಟ್ಟು. to build a house (Dp. 1). — ಮನೈಗದ. -ಕದ. a house-door (Bp. 57, 37). — ಮನೈಗಾಪು. -ಕಾಪು. watching the house (V. 9, 69 va.). — ಮನೈಗೈಲಸ. -ಕೈಲಸ. house-work (Bp. 27, 39; My.). — ಮನೈದೈರಿಗೈ. -ತೈರಿಗೈ. house-taxes. — ಮನೈದೇವ. the deity or idol of a house (My.). ಮನೈಯ ದೇವರರಿಗಿನ್ದ, ಕೇಳಯ್, ಮನೈಯ, ಶುನಕವುತ್ತಮವಲ್ಲವೈ? ಮನೈಯ ದೇವರನೌಯ್ಯೈ ಕಳ್ಳನು ಶುನಕನೈಬ್ಬಿಪುದು (Jñs. 42, 12). — ಮನೈದೈವ. = ಮನೈದೇವ. (Bp. 3, 76; 36, 3; 60, 7; My.); the demon of a house (My.). — ಮನೈದೌತ್ತು. -ತೌತ್ತು. a house- maid (Bp. 55, 33). — ಮನೈಬದುಕು. household-work or affairs; house-property (My.). — ಮನೈಬಾಡಿಗೈ. house-rent (My.). — ಮನೈ ಬೇಸಾಯ. one's own agriculture (My.). — ಮನೈ ಮನೈ. rep. (Cpr. 8, 99; Bp. 5, 12; 25, 21; 26, 55; 31, 5. 26; 47, 49; Bh. 1, 8, 70; B. 1, 27; 3, 25; 5, 63). ಮನೈ ಮನೈ ತಿರುಗುವ ತೌತ್ತು ಮಾತು ತಾರದೈ ಬಿಟ್ಟಾಳೇ ? (Prv.). — ಮನೈ ಮಾಡಿ ಕೌಳ್ಳು. to take up habitation, to settle (My.). ಸುಡುಗಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮನೈ ಮಾಡಿಕೌಣ್ಡವ (ಶಿವ G. 552). ಮದುವೈಯಾದ ಬಳಿಕ ಪುರುಷನು ಬೇರೈ ಮನೈ ಮಾಡಿ ಕೌಣ್ಡು, ಹೈಣ್ಡತಿಯನ್ನು ಕರಕೌಣ್ಡು ಇರುತ್ತಾನೈ (B. 5, 292). — ಮನೈ ಮಾಡಿಸು. to cause a house to be built (Bh. 1, 8, 69). — ಮನೈಮಾಡು. to build an abode or a house (Bh. 1, 8, 19. 84). — ಮನೈಮಾರ. = ಮನೈಮಾರು. (B. 5, 100. 201). — ಮನೈಮಾರು. reit. the entire property (My.; B. 3, 15. 27). — ಮನೈ ಮುಟ್ಟಿ. so far as the house, to the house (My.). — ಮನೈಮುಟ್ಟು. 1. to reach the house. — ಮನೈಮುಟ್ಟು. 2. the furniture or utensils of a house (Abh. P. 11, 152; My.). — ಮನೈಮುರುಕ. a man who ruins a house. — ಮನೈಮುರುಕತನ. ruining a house (My.). [— ಮನೈಯ. the master of the house, gṛihasta. ಮನೈಯನಿವಂ ಮನೋಭವನಿವಂ Pb. 4, 97]. — ಮನೈಯಜಮಾನ. the master of a house (My.; B. 5, 295). feminine ಮನೈಯಜಮಾನಳು. (B. 5, 295; My.). or ಮನೈಯಜಮಾನಗಿತ್ತಿ (My.). — ಮನೈಯಜಮಾನಿ. the mistress of a house (My.). ಅನ್ಯರಲಿ ಜನಿಸಿರ್ದ ಅಂಗನೈಯ ಕರತನ್ದು, ತನ್ನ ಮನೈಗವಳ ಯಜಮಾನಿಯೈನಿಸೈ (Dp. 1). — ಮನೈಯರ್. = ಮನೈಯವರ್. (Bp. 48, 18). — ಮನೈಯವ. -ಅವ. a man belonging to a house (Rām. 3, 2, 15). ಮನೈಯವಳು, a woman belonging to a house; the mistress of a house (in the husband's language, My.). ಮನೈಯವರು, people belonging to a house; the master of a house (in the wife's language). — ಮನೈಯಲಿಯ. -ಅಳಿಯ. a son-in-law who lives and works in the house of his wife's parents (J. 8, 25; 9, 2; My.). — ಮನೈಯಳಿಯತನ. -ಅಳಿತನ. the state of being a ಮನೈಯಳಿಯ (J. 27, 3). — ಮನೈಯಾಕೈ. -ಆಕೈ. = ಮನೈಯವಳು. see Sp. s. ಉಂಕಿ — ಮನೈಯಾಣ್ಮ. -ಆಣ್ಮ. husband. ಇದು ಮನೈಯಾಣ್ಮನಂ ಮಾರುವನ್ದಮಲ್ಲದೈ ಪೂಮಾರುವನ್ದಮಲ್ತು Pb. 4, 81 va.]. — ಮನೈಯಾಳು. -ಅಳು. a domestic servant (My.]. — ಮನೈವರಸೈ. a house-series: something that belongs to a house or family as hereditary, as a quality, etc. (My.). — ಮನೈವಾಗಿಲ್. -ಬಾಗಿಲ್. a house-door (ದ್ವಾರ, etc. Mr. 199). — ಮನೈವಾರ್ತೈ house-business management of domestic affairs (Abhā. 1, 29; 2, 6. 12; J. 5, 27; 10, 24; My.). [ನಿನತೌನ್ದೋಲೈಗೈ ತೀರ್ವುದೌನ್ದು ಮನೈವಾರ್ತೈಗಿದೇನೈನ್ದ ರಸ ಬಳೈಯ ನುಡಿದಪೈ Ap. 14, 30; ಮನೈಯ ಗಣ್ಡನ ಮನೈವಾರ್ತೈಯನೇನ ಹೇಳುವೈನವ್ವಾ! Bv. 911]. ಮನೈವಾರ್ತೈಯೌಳಿರ್ಪವನು (ಅಭ್ಯಾಗಾರಿಕ, ಕುಟುಮ್ಬವ್ಯಾಪೃತ Hlā.). ಮನೈವಾರ್ತೈಯುಳ್ಳವಂ (ಕುಟುಮ್ಬವ್ಯಾಪೃತ Mr. 233). ಮಕ್ಕಳೈಲ್ಲ ಮನೈವಾರ್ತೈ ಮಾಡಿದರೈ ಅಪ್ಪಗೈ ಯಾಕೈ ಇಬ್ಬರು ಹೈಣ್ಡರು? (Prv.). see Śāstrasāra s. ಎಸಕ. — ಮನೈವಾಳ್ತೈ. -ಬಾಳ್ತೈ. = ಮನೈವಾರ್ತೈ. ಕೈಯ್ಗಳಿದ ಮನೈವಾಳ್ತೈಗೈ ಬುದ್ಧಿವೇಳಲೈಡೈಯಿಲ್ಲ Pb. 7, 16 va.; Vr. 16, 9]. — ಮನೈವೈಗ್ಗಡೈ. -ಪೈಗ್ಗಡೈ. the superintendent of a house (ಅನ್ತರ್ವಂಶಿಕ Hlā.). — ಮನೈವೈಣ್ಡತಿ. -ಹೈಣ್ಡತಿ. the mistress of a house (Bp. 40, 46). — ಮನೈಹೈಸರು. the good name that, from old times, is connected with a house (My.). — ಮನೈಹೌರಗೈ. out of the house, out-door (Bp. 48, 25).