ಮು

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   pref.

   ｟allographs: ಮುಞ್ before ñ-, ಮುಣ್- before ṇ-, ಮುನ್ before n-, ಮುಮ್- before m-｠1 (loc.) front ű ಮುನ್ನಡೆ forward movement 2 (time) previous, former ű ಮುನ್ನುಡಿ foreword

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   = ಮುಕ್ 1-, ಮುಗ್-, ಮುಚ್-, ಮುಂ- (ಮುಞ್ 1-), ಮುನ್ 1-, ಮುಪ್- ಮುಮ್ 1-, ಮುಯ್ 1-, ಮುಲ್-, ಮುವ್, ಮೂ 1-, ಮೂರು, ರ್ಮೂ- (Śmd. 222. 223; Te., M.). three.

2. 2.

   ಮುಙ್ (fr. ಮುನ್ದು Śmd. 198). = ಮುಕ್ 2-, ಮುಂ- ಮುಞ್ 2-, (ಮುತ್-, ಮುದು 2), ಮುನ್ 2-, ಮುನ್ದು 2, ಮುನ್ನು 2-, (ಮುಳ್ 1), (ಮೌತ್ತ 2, ಮೌದಲ್, ಮೌಮ್-). that which is before, in front of, or preceding in space; that which is preceding in time; that which is towards a place (etc.), in front or onward; that which is following (Te.; T. ಮುನ್ M. ಮು, ಮುನ್, ಮಿನ್). [ಬೈರೈಸಿರೈ ಮುಂ ಸಮುಚ್ಚಯ ಪದದ್ವಿತಯೋಕ್ತಿ Kr. 1, 121; Pb. 1, 81; Ap. 2, 67]. — ಮುಂಕಣಿ. the fore-place or part, the front (Grj. 7, 47; Bh. 8, 24, 39). — ಮುಂಕುಡಿ. -ಮುಂಗುಡಿ. (Bh. 6, 2, 10). — ಮುಂಕೌಳ್, -ಕೌಳ್ಳ್. to go to the front; to move on, to advance; to push (v. i.); to bear against; to endeavour to be the first or to excel; to be eager or ardent (Bp. 3, 30; 5, 25. 35; 11, 2; 15, 32; 42, 15; 51, 69; 55, 9; 60, 35; C. Bp. 42, 25; Rśv. 6, 11 va.; J. 4, 13; 12, 9; 14, 4; 15, 6; 16, 4; 27, 33). — ಮುಂಕೌಳಿಸು. = ಮುಂಗೌಳಿಸು. to cause to go to the front, etc. (Bh. 6, 4, 106; J. 8, 13). 2, to cause one's self to go to the front, to advance (Bh. 6, 4, 67). — ಮುಂಗಟ್ಟು. -ಕಟ್ಟು. a broad offset at the outside of the foot of a wall (My.). 2, the inside part of the embankment of a tank (My.). — ಮುಂಗಡ. -ಕಡ. advance in money or grain (My.). ಅಂಗಡಿ ಇದ್ದರೈ ಸಾಲದು, ಮುಂಗಡ ಬೇಕು (Prv.); (Dp. 145, pallavi). — ಮುಂಗಡ. -ಕಡಿ. = ಮುಂಗಡೈ. (Bp. 32, 59; C. Bp. 42, 15). — ಮುಂಗಡೈ. -ಕಡೈ. the front side, etc. (ಮುನ್ದೈ, ಮುನ್ದುಗಡೈ Śmd. 86 Cm.; ಪರಂ 87; ಪರ 214 Cm.; Bp. 4, 12; 5, 44; 14, 6; 21, 9; 24, 35; 38, 47; 57, 44; Rśv. 5, 92; 6, 11 va.; Śśv. 3, 62). — ಮುಂಗಣ್ಣು -ಕಣ್ಣು. the eye in front: a summerset with the face in front (My.). ಮುಂಗಣ್ಣು ಹೌಡೈ (My.). — ಮುಂಗತ್ತಲೈ. -ಕತ್ತಲೈ. the first darkness, i. e. that immediately succeeding sunset (My.). 2, the darkness that preceds the rise of the moon (My.). — ಮುಂಗಥೈ -ಕಥೈ. the continuation of a story (J. 25, 1). — ಮುಂಗನ್ದಾಯ. -ಕನ್ದಾಯ. assessment paid at the first instalment (My.). — ಮುಂಗಳ್. -ಗಳ್. the syllable ಗಳ್ which has been adduced before (Śmd. 258). — ಮುಂಗಳಪು. -ಕಳುಪು. to send in advance (J. 8, 47). — ಮುಂಗಾಣ್. -ಕಾಣ್. = ಮುನ್ದುಗಾಣ್. to see or consider what is before or coming, to have foresight (Bp. 26, 16; 50, 57; J. 2, 16: 16, 14). — ಮುಂಗಾಣಿಕೈ. -ಕಾಣಿಕೈ. first sight (Bh. 8, 27, 5). — ಮುಂಗಾರ್. -ಕಾರ್. ಮುಂಗಾರು. = ಮುಂಗಾರಿ, ಮುಂಗಾರೈ. the first or early rains (Rśv. 8, 4; J. 12, 15; 26, 69; My.; B. 4, 91). ಅಮ್ಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತರೂ ಮುಂಗಾರು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ (Prv.). — ಮುಂಗಾರಿ. -ಕಾರಿ. = ಮುಂಗಾರ್. (S. Mhr.). — ಮುಂಗಾರುಪಯಿರು. an early growing crop, the first crop (My.). — ಮುಂಗಾರುಬೈಳೈ. the first crop (My.). — ಮುಂಗಾರುಮಳೈ. = ಮುಂಗಾರು. (My.). — ಮುಂಗಾರೈ. -ಕಾರೈ. = ಮುಂಗಾರ್. ಮುಂಗಾರೇ ಮಳೈ (G. 132). — ಮುಂಗಾಲ್. -ಕಾಲ್. (Śmd. 199). ಮುಂಗಾಲು. the fore leg or legs (of quadrupeds, Cpr. 4, 48; 5, 59; Śśv. 3, 63; J. 25, 8; B. 3, 108; My.; Si. 169. 270). ಆನೈಯ ಮುಂಗಾಲ್ (ಗಾತ್ರ Mr. 158). 2, the upper part of the foot (My.). — ಮುಂಗುಡಿ. -ಕುಡಿ = ಮುಂಕುಡಿ. the fore point, the avant-guard or advanced body (ಮುನ್ದುಚೂಣಿ, ಅಗ್ರಬಲ Bhn. 39; Bh. 1, 19, 9; 6, 4, 101. 111); the front (Rām. 1, 14, 22. 23; 3, 4, 7). 2, the nose (ಮೂಗು Bhn. 47). — ಮುಂಗುಡಿಗೈದರು. -ಕೈದರು the avant-guard to scatter or go in different directions (Grj. 6, 56 va. & 67 va.). — ಮುಂಗುರುಳು. -ಕರುಳು a front lock (ಅಲಕ, ಚೂರ್ಣಕುನ್ತಲ Si. 215; My.; see ಸುರಿ). — ಮುಂಗೈಡಿಸು. = ಮುನ್ದುಗೈಡಿಸು, q. v. to ruin prospects or coming joy (Bp. 40, 49). — ಮುಂಗೈಡು. -ಕೈಡು. = ಮುನ್ದುಗೈಡು, q. v. prospects or coming welfare or happiness to be ruined, etc. (Bp. 41, 8). — ಮುಂಗೈಡೈ. -ಕೈಡೈ. to fall with the head downward or on the face (Bh. 6, 8, 12). — ಮುಂಗೈಯ್. 1. to do or perform in time preceding or in a previous time or previously (J. 29, 33). ಮುಂಗೈಯ್ವ ಆರ್ಬಟಂ (Sś. 26). 2, to do or perform in time to come (J. 28, 7). — ಮುಂಗೈಯ್. -ಕೈಯ್. 2. (Śmd. 89. 199, o. r. ಮುಂಗಯ್). the forearm (ಪ್ರಕೋಷ್ಠ Hlā., Nr. Mr. 322; ತಿಷ್ಕು Si. 405; Cpr. 6, 64 va.; 8, 64; V. 36, 21; see Śmd. 89; Si. 210; Prv. s. ಸ್ತನೈ 1). [ಇನ್ದ್ರನೀಲಂಗಳ ನಡೈಸಿದನ್ತಪ್ಪಮುಂಗೈಯ್ಯುಮಂ ಕಣ್ಣು Pb. 5, 103 va.]. ನಿಗುರಿದ ಕೈಯ್ವೈರಸಿದ ಮುಂಗೈಯ್ (ಹಸ್ತ); ಮೌಳಕೈಯ ಕೈಳಗಣ ಭಾಗವು (ಪ್ರಕೋಷ್ಠNr.). ಮುಂಗೈಯ್ಯಲ್ಲಿ ಇಕ್ಕುವನ್ಥಾ ಆಭರಣ (ಕಂಕಣ, ಹಸ್ತವಿಭೂಷಣಂ Nn. 127). ಮುಂಗೈಯ್ಯಲಿಹ ಸರ್ವಭೂಷಣಂ (ಹಸ್ತಸೂತ್ರ Mr. 340). ಮುಂಗೈಯ್ ಆಡಿದರೈ ಮೌಣಗೈಯ್ ಆಡುವದು (Prv. with regard to a favor in requital). 2, the upper part of the hand (My.). 3, the fore part, the front (of a house or village, My.). — ಮುಂಗೈಯ್ಯಿ. -ಕೈಯ್ಯಿ. = ಮುಂಗೈಯ್ 2. (My.). — ಮುಂಗೈಯ್ಸರಲ್. (Śmd. 41). a plain wire-bracelet round the forearm. — ಮುಂಗೇಣಿಕಾರ. a chief trafficker, a seṭṭi, a chief (Bh. 8, 24, 42). — ಮುಂಗೌರಲ್. -ಕೌರಲ್. the front of the neck. ಮುಂಗೌರಲೌಳ್ ಕಳೈ ಮಳೈಯಿಲ್ಲದೈ ದೌರೈಕೌಳೈ Pb. 8, 24]. — ಮುಂಗೌಳ್. -ಕೌಳ್. = ಮುಂಕೌಳ್. Ch. v. 2; Śśv. 4, 110). — ಮುಂಗೌಳಿಸು. -ಕೌಳಿಸು. = ಮುಂಕೌಳಿಸು to proceed, etc. (Rām. 3, 8, 69; 6, 13, 21). — ಮುಂಗೌಪ. -ಕೋಪ. precipitant, but momentary anger (My.). — ಮುಂಗೋಪಿ. -ಕೋಪಿ. a person who soon gets angry, but whose anger lasts only for a little while (My.; Si. 361). — ಮುಂಗೋಲ್. -ಕೋಲ್. -ಗೋಲ್. the beam of a balance when its one side weighs down by over- weight; weight over and above what is required by custom or law (My.). 2, the state of being before or in front to the distance of a measuring-staff (Abh. P. 4, 53 va.). — ಮುಂಗೋಳ್. -ಕೋಳ್. in the front, forward. ಮೂವರ್ ಮಕ್ಕಳುಂ, ಮುಂಗೋಳೌಳ್ ನಡೈಯೈ Pb. 9, 95 va.]. — ಮುಂಗೋಳಿ. -ಕೋಳಿ. the cock that first crows (at dawn, about 4 o'clock, My.).

3. 3.

   muñ. ಮುಞ್-. 1. = ಮು-, etc. three. — ಮುಂಚಂದೈ. -ಸಂದೈ. (= ಮುಚ್ಚಂಜೈ). the three auspicious periods of a day (ಸಿರಿವತ್ತು Ct. I, 81, o. r. ಮುಚ್ಚಂಜೈ).

4. 4.

   muñ. ಮುಞ್-. 2. = ಮುಂ - (ಮುಙ್-), etc. that which is before, etc. — ಮುಂಚೂಣಿ. the van of an army (J. 8, 28) — ಮುಂಜರಗು. = ಮುಂಜೈರಗು. (Rām. 3, 4, 8). — ಮುಂಜಾನೈ, = ಮುಂಜಾವ, ಮುಂಜಾವು. the first watch, especially that of the morning; early in the morning (My.; B. 1, 3. 4. 26. 32. 74; 5, 126). ಮುಂಜಾನೈಯ ಮರೈ ಅಲ್ಲ, ಮಧ್ಯಾನ್ನದ ನೈಣ್ವನಲ್ಲ. -ಅಂಜನಕ್ಕೈ ಅಂಜ ಬೇಡ, ಮುಂಜಾನೈಗೈ ಆಡಬೇಡ (Prvs.). see ಬೈಳಗು-, -ಮುಂಜಾವ. = ಮುಂಜಾವು. the first watch (especially that of the morning, My.). see ಇರುಳು. -ಮುಂಜಾವು. = ಮುಂಜಾವ. (My.; ಅಹರ್ಮುಖ, ಪ್ರಾತಃಕಾಲ G.; B. 2, 32. 33; 3, 27). — ಮುಂಜುಟ್ಟು. a tuft of hair on the crown of the head (My.). — ಮುಂಜೂರ್. -ಸೂರ್. (Śmd. 83. 199). the front-eaves of a house. — ಮುಂಜೈರಗು. -ಸರಗು. = ಮುಂಜರಗು. the front end of a female's garment (Rām. 1, 16, 52; J. 12, 51). — ಮುಂಜೈರಂಗು. -ಸೈರಂಗು. (Śmd. 83). = ಮುಂಜೈರಗು. -ಮುಂಜೋಲೈ. a forward motion (B. 4, 61).

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಎದುರು.
   2. ಆಮೇಲಿನದು.
   3. ಆದಿ.

2. 2.

   1. ಮುಂದೆ.
   2. ಅನಂತರದಲ್ಲಿ.
   3. ಮೊದಲು.
   4. ಹಿಂದೆ.

3. 3.

   1. ಮುಂದು ಗಡೆಯ.
   2. ಅನಂತರದ.