ಮೂ-

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   = ಮು-, etc., ಮೂರು (Śmd. 222). three (T.). — ಮೂಗಣ್ಡುಗ. -ಕಣ್ಡುಗ. three kaṇḍugas (My.). — ಮೂಗನ್ದಾಯ. -ಕನ್ದಾಯ the three spaces of four months (in astrology, My.). — ಮೂಗಳ. -ಕಳ. three kaḷas or koḷagas (My.). ಉಪ್ಪಿಲ್ಲದೆ ಮೂಗಳ ಗಂಜೀ ಕುಡಿಯುವವಗೆ ಉಪ್ಪಿದ್ದರೆ ನಾಗಳವೂ ಸಾಲದು (Prv.). — ಮೂಗಾವುದ. (Śmd. 223; My.). three leagues. ಮೂಗಾವುದಮಂ ನಡೆದಂ (157). — ಮೂಗೆಯ್. -ಕೆಯ್ (Śmd. 223). three hands; three branches. ಪಣೆಯುಂ,-ಮೂಗೆಯ್ಯ ಕವಲ್ ಕವಲ್ತು ಪಲವುಂ (223). — ಮೂಗೆರೆ. = ತ್ರಿವಲಿ. (V. 4, 110). — ಮೂಗೇಣ್. (Śmd. 223). three spans. — ಮೂಗೊಂಕು. -ಕೊಂಕು. (Śmd. 223). three bends or curves. — ಮೂಗೌಳ. -ಕೊಳ. = ಮೂಗಳ (My. occasionally). — ಮೂಗೋಣ್ಟು. three corners or sides: the place enclosed within them. ಹರ್ಮ್ಯಾದಿಗಳ ಮೂಗೋಣ್ಟು (ಕಕ್ಷ್ಯೆ, ಹರ್ಮ್ಯಾದಿಪ್ರಕೋಷ್ಠ Nr.). — ಮೂಗೋರು. -ಕೋರು. = ಮುಕ್ಕುಪ್ಪೆ. (My.). ಕಿಡೆ ಮೂಗೋರುಂ ಬೋಳಿಸಿ, ನಡುದಲೆಯೊಳ್ ಮೆಳಸನೊಡೆದು (Śmd. 223). — ಮೂಜಗ. the three worlds (Bp. 4, 42; 11, 22; 54, 55; J. 2, 12. 25; 18, 12; 19, 4). ಮೂಜಗದೊಡೆಯ (Bp. 29, 29). — ಮೂಡೊಂಕು = ಮೂಗೊಂಕು (Bp. 17, 2). — ಮೂದಲೆ. -ತಲೆ (Śmd. 223). three heads. — ಮೂದೆರ. -ತೆರ. three kinds (Śmd. 131; ಮೂರು ತೆರ 94 Cm.; ಮೂರು ಪ್ರಕಾರ 141 Cm.; Cpr. 3, 102). — ಮೂದೇವರ್ the three (chief) gods [ಅನ್ತು ಮೂದೇವರುಂ ಪರಸಿ ನಿಜ ನಿವಾಸಂಗಳ್ಗೆ ಪೋದರಾಗಳ್ Pb. 5, 103 va.]; (J. 19, 4). — ಮೂನೂರು. (Śmd. 223). three hundred. ಮೂನೂರಯ್ವತ್ತು (Cpr. 9, 50). — ಮೂನೂರರುವತ್ತು. - ಅರುವತ್ತು three hundred and sixty. ಮೂನೂರರುವತ್ತು ಜಾತಿಯ ಕಳ್ಗಳಂ ಮುನ್ದಿಟ್ಟು Pb. 4, 87 va. — ಮೂನೂರಿರ್ಪತ್ತು. -ಇರ್ಪತ್ತು three hundred and twenty. ಮಿಳಿರ್ವ ನಾಲ್ಸಾಸಿರದ ಮೂನೂರಿರ್ಪತ್ತು ಮಹಾಧ್ವಜಂಗಲಳಿನ್ದಂ Ap. 10, 32 va. — ಮೂನೆಲೆ. three stages. ಮೂರು ಲೋಕಮನೆ ಪೋಲ್ತದು ಮೂನೆಲೆಯಿಂ ಸಯಮ್ಬರಂ. Pb. 3, 53]. — ಮೂಲೋಕ. (Śmd. 170. 223). = ಮೂಜಗ. see Śm. 114; J. 8, 25; 26, 26; 28, 2. [ಮೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಪೆಮ್ಪಿನ್ದ ಗುನ್ದಲೆಯಾಗಿರ್ದುದು ದೇವದಮ್ಪತಿರತಶ್ರೀ ಸುನ್ದರಂಮನ್ದರಂ Ap. 1, 50]. — ಮೂವಟ್ಟೆ. -ಬಟ್ಬೆ = ತ್ರಿಪಥ. (J. 19, 4). — ಮೂವಡಿ. -ಮಡಿ. three folds; three times (Grj. 6, 48). ಅ ಬಕಾರಿಯಿಂ ಮೂವಡಿ...ನೆಗಳ್ತೆಯದಟರ ಭೀಮಂ (Śmd. 81). — ಮೂವಡಿಸು. -ಮಡಿಸು.. to treble (v. i., Grj. 7, 11 va.). — ಮೂವಣ್ಣ. -ಬಣ್ಣ three colours (Cpr. 8, 75; V. 4, 114). — ಮೂವತ್ತು. -ಪತ್ತು. thirty (Bp. 27, 37; 33, 13; C.). ಮೂವತ್ತು ದಿವಸಮಂ ಮಾಸ ಎಮ್ಬುದು (Hlā.). ತಾಂ ದಿವಸ ಮೂವತ್ತು ಮಾಸದುದು (Mr. 69). ಮೂವತ್ತು ವರುಷದ ವರೆಗೆ ಮದುವೆ ಅಗದವಳಿಲ್ಲ, ಮೋರು ಚಾವಕ್ಕೆ ಊಟ ಅಗದವನಿಲ್ಲ (Prv.). [ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕು thirty four. Ap. 1, 48 va.]. — ಮೂವತ್ತಾರು. thirty-six (Bp. 42, 39). ಮೂವತ್ತಾರುಂ ಗುಣಂಗಳ್ ತಮಗಮರ್ದಿರೆ. (Śmd. 201). ಮೂವತ್ತಾರುಂ ಗುಣದಿಂ (Abh. P. 1, 19). ಮೂವತ್ತು ನಾಲ್ವತ್ತು thirty or forty (B. 3, 111. 115). — ಮೂವತ್ತು ಮೂರ್,-ಮೂರು thirty-three (Mr. 348). ಮೂವತ್ತು ಮೂರುನೂರು. (B. 4, 174). ಮೂವತ್ತು ಮೂರ್ಕೋಟಿ (J. 19, 4). ಮೂವತ್ತಿರ್ವರ್, thirty-two persons (Cpr. 9, 51). — ಮೂವತ್ತಿ ರ್ಛಾಸಿರಇರ್-. -ಸಾಸಿರ thirtytwo thousand. ಮೂವತ್ತಿರ್ಛಾಸಿರ್ವರ್ ಮೆಯ್ಗಾಪಿನ ಗಣಬದ್ದದೇವರುಂ Ap. 15, 3 va.]. ಮೂವತ್ತು ಮೂವರ್ [ನನ್ದೋಪನನ್ದರ್ ಮೊದಲಾಗೆ ಮೂವತ್ತು ಮೂವರಂ ಜವಂಗೆ ಬಿರ್ದನಿಕ್ಕುವನ್ತಿಕ್ಕಿ Pb. 11, 9 va.]; (Śmd. 122). — ಮೂವತ್ತು ಮೂದೇವರು thirty three gods...ದೇವರುಂ ಮೊದಲಾಗೆ ಮೂವತ್ತು ಮೂ ದೇವರುಂ Pb. 1, 147 va.]. — ಮೂವತ್ತೆರಡು, thirty-two [ನಿರನ್ತರಂ ಸೊಗಯಿಕುಂ ಮೂವತ್ತೆರಳ್ನಾಡುಗಳ್ Ap. 1, 51]; (Ch. v. 337; Mr. 348; Si. 418). — ಮೂವತ್ತೆರಡಾಯುಧ thirtytwo kinds of weapons. Pb. 10, 51 va.]. ಮೂವತ್ತೊನ್ದು, thirty-one (B. 4, 100). — ಮೂವರ್.ರು. three persons (Śmd. 154; Bp. 32, 47: 61, 22. 24. 31. 33; Bh. 1, 8, 3; J. 2, 43). [ಅ ಮೂವರ್ಕನ್ನೆಯರಂ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣಂಗೆಯ್ವಾಗಳ್ Pb. 1, 74 va.]. ಮೂವರ ಕಿವಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿದ್ದು ಮೂರು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟುವುದು. -ಮೂವರು ಹೊತ್ತ ಬಣ್ಡಿ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹೋಗದು, ಮನೆಗೆ ಬಾರದು (Prvs.). see Prv. s. ಲೋಕಾನ್ತ. -ಮೂವಳಸು. -ಬಳಸು 1. to go round thrice (Abh. P. 9, 26). — -ಮೂವಳಸು. -ಬಳಸು 2. three rounds or encompassings (Cpr. 8, 44 va.; Abh. P. 13, 99; 10, 91 va.). — ಮೂವಾಳ್. -ಬಾಳ್ three states of life. ಮೂವಾಳ್ ಇಕ್ಕಿರ್ದುರ್ವರೆಯೊಳ್ (Śmd. 81. 197 Mḍb.). — ಮೂವಿಟ್ಟ. -ಬಿಟ್ಟ three kinds of service. ಅಳವಟ್ಟ ಸಾರಧನಮಂ ಮೂವಿಟ್ಟಗಂ ಪೂಣ್ದು ಕಾಲ್ಗೆರಗಿತ್ತು Pb. 6, 30]. — ಮೂವಿಟ್ಟೆ. (Śmd. 223). ಮಿಟ್ಟೆ (?). three hills (?). — ಮೂವಿಧಿ. three methods, etc. (C. Bp. 47, 22). cf. ಮೂರು ವಿಧ. -ಮೂವೆಳಸು. -ಬೆಳಸು. (Śmd. 223, o. r. ವಳಸು three crops. — ಮೂಸಂಜೆ. = ಮುಚ್ಚಂಜೆ q. v. — ಮೂಹುರಿ three strings or cords (Bp. 38, 14).

2. 2.
   2.

   = ಮುದು 2, etc. advanced age. — ಮೂದೇವಿ the elder sister of Lakṣmī, the goddess of misfortune (My.; Te., T.). see Prv. s. ಮೂಸು.