ಮೇಲ್

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   noun

   = ಮೇಲು2.

2. 2.
   adverb

   = ಮೇಲು3.

3. 3.
   adjective

   = ಮೇಲು1.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.

   (n.) (high) 1 〈being〉high, above 2 〈being〉superior, better or best postp. on, upon, above

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   = (ಮಿಗಿಲು, ಮೀಸಲ್) ಮೇ 2-, ಮೇಗು, ಮೇಗೈ, ಮೇಂ- (ಮೇಙ್-), ಮೇಣ್, ಮೇಣು, ಮೇಲ, ಮೇಲು, ಮೇಲೈ (Śmd. 146). that which is above, the top part, the upper part; the surface; that which is on high; high, superior region; that which is more; that which is upper, higher, better, superior; that which is good, beneficial, excellent or noble; superior position; (superior, etc.); that which is to come, future, following; over, above, on; upwards; afterwards; after; farther (ಉಪರಿ, ಅಗ್ರ Nr.; ಉಪರಿ, ಉರ್ಧ್ವ Mr. 59; ಅಗ್ರ Śmd. 348. 349 Cm.: T., M.; Te. ಮೇಲು; see ಮೇಲ್ಲ declension: (ಮೇಲರ್ಕೈ), [ಮೇಲಾದ ಪಾಣ್ಡುಸುತರನುಪಾಲಮ್ಬಂಗೈಯ್ಯುತಿರ್ಪ ದುರ್ಯೋಧನನಂ Pb. 3, 6; Ap. 2, 18]. ಮೇಲಕ್ಕೈ, ಮೇಲಕೈ, ಮೇಲಣ (C.). ಕುಲಂ ಮೇಲೈನಿಸಿದುದು (Śmd. 187). ತಾನೈ ಮೇಲೈಮ್ಬವನು (ಅಹಂಯು, ಅಹಂಕಾರಿ); ಮೇಲಪ್ಪ ಫಲಂ (ಉದರ್ಕ, ಉತ್ತರಫಲ); ಮೇಲಪ್ಪ ಕಾಲಂ (ಉತ್ತರಕಾಲ, ಆಯಿತಿ Hlā.). ತೌಡೈಯ ಮೇಲಿಕ್ಕಿ ಬಾರಿಸುಹ (ಆಂಕ್ಯ); ನಾಳೈಯೈಮ್ಬ ದಿನದಲ್ಲಿ ಶ್ವಃ ಎನಿಸುಗು, ಅಲ್ಲಿನ್ದ ಮೇಲಣ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪರಶ್ವಃ ಎನಿಸುಗು; ಮೇಲಕ್ಕೈ ನಿಗುಚಿದ ತೋಳು ಸಹಿತಮಹ ಪುರುಷಪ್ರಮಾಣಿನಲ್ಲಿ ಪೌರುಷ ಎನಿಸುಗು; ಎಲ್ಲಾ ರಸಂಗಳ ಮೇಲಣ ಉದಕವು (ಮಣ್ಡ); ಓಗರದ ಮೇಲಣ ನಿಡಿ (ಮಾಸರೈ etc.); ಮೇಲಕ್ಕೈ ಹಾರುವ ಪಕ್ಕಿ (ಉಡ್ಡೀನ); ಇಲ್ಲದ ಹೌಲ್ಲಹಂ ಮೇಲಿಕ್ಕಿ ನುಡಿಹ (ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಂಸನ, etc. Nr.). ಪೈರರಿನ್ದ ಮೇಲೈಮ್ಬಂ (ಅಹಂಕಾರಿ Mr. 230); ಮೇಲಪ್ಪ ಫಲಂ (ಉತ್ತರ, ಉದರ್ಕ 72); ಮೇಲನೀಕ್ಷಿಸುವುದು ( ಉನ್ಮೀಲನ 317); ಮೇಲು (i. e. ಮೇಲೂ) ಕೈಳಗಂ ನೋಡುವುದು ಅನಿಲಂ (ದೇವದತ್ತ 52); ಕುದುರೈಯ ಉರದಿನ್ದ ಮೇಲಿರ್ಪ ಸುಳಿ (ರೋಚಮಾನ 281); ಮೇಲ ಬಯಸುವಂ (ಲುಬ್ಧ, ತೃಷ್ಣಕ, etc. 232); ಕೈಳಗಾರು ಮೇಲಾರು ಹಲ್ಲಿರಲು (ಕುದುರೈ) ಜಯಮಕ್ಕು (277); ಬಿತ್ತರದ ಭೂ ಭುವಸ್ ಸ್ವರ್ ಮಹತ್ ಜನಂ ತಪಂ ಸತ್ಯಮ್ ಎನ್ದೇಳು ಮೇಲಣ ಲೋಕಮಕ್ಕುಂ (32). ಮೇಲನರಿಯದೈ, ಮಿಕ್ಕು ನುಡಿದಪೈ! (Bp. 21, 23). see Bp. 1, 20; 5, 18; 18, 13. 38; 39, 58; 42, 33; 43, 38; 44, 7; 46, 30; 48, 29; 51, 15; 59, 16; 61, 53; C. Bp. 5, 48; Bh. 1, 8, 18. 61; Rśv. 9, 29; 10, 31 va.; 11, 67. — ಮೇಲರಿ. -ಅರಿ. to think to know more than (another). ಮೇಲರಿದು ತರ್ಕಿಪಂ (ವಾದಿ, ತಾರ್ಕಿಕ Mr. 360). — ಮೇಲಲ್ಲದವ. -ಅಲ್ಲದವ. a man who has no high position (or character, ಕೀಳ್ Śm. 114). — ಮೇಲಾಗು. -ಆಗು. to become or be higher, superior, better, excellent, etc. (Bp. 3, 69; 51, 12; C.). [ಮೇಲಾದ ವಿಳಾಸದೌಡ್ಡ ವಿನಿತುಂ ದಿವದಿನ್ದೌಡವನ್ದುವೈಮ್ಬನಿತ್ತಾದುದು Ap. 3, 10]. ತಮಗಿನ್ತ ಮೇಲಾದವರನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟಿಕೌಳ್ಳಬೇಕೈಮ್ಬ ಒಣ ಹೈಮ್ಮೈ (B. 2, 12). ತೇಜವುಳ್ಳನ್ಥ ಒಡವೈಗಳಿನ್ತ ಮೇಲಾದ ಸುನ್ದರನೂ ತೇಜವುಳ್ಳವನೂ ಸೂರ್ಯನೇ! (3, 27). ಒಬ್ಬ ಮೇಲಾದ ಚಿತ್ರಗಾರನು (3, 49). ಗೋದೀ ರೌಟ್ಟಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೇಲಾದದ್ದು (3, 110). — ಮೇಲಾರಯ್ಕೈ. -ಆರಯ್ಕೈ superintendence, control (Rām. 1, 7, 24; J. 12, 11). — ಮೇಲಿಕ್ಕು. -ಇಕ್ಕು to put upon, to charge with (My.). ಇಲ್ಲದ ಹೌಲ್ಲಹಂ ಮೇಲಿಕ್ಕಿ ನುಡಿಹ (ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಂಸನ etc. Nr.). 2, to place higher, to esteem more highly (Bp. 55, 44). 3, to be put or fall upon (J. 13, 12). — ಮೇಲುಕ್ಕು. -ಉಕ್ಕು. to swell or rise higher, above or over (Bp. 32, 35). — ಮೇಲುಗುಳ್. -ಉಗುಳ್. to spit upon (J. 5, 29). — ಮೈಲುಡೈ. -ಉಡೈ. an upper garment (Śśv. 3, 11). — ಮೇಲೈಳ್. -ಎಳ್. to rise against. ಮೇಲೈಳ್ದ ಬಲಂ ಕೋಟಿಗೈ ಮೇಲಪ್ಪೌಡಂ Pb. 1, 47]. — ಮೇಲೈನಿಸು. -ಎನಿಸು. to have oneself called superior or excellent, to be excellent, etc. (Bp. 50. 15; 51, 1. 73; 55, 53; 60, 41; J. 4, 51). — ಮೇಲೌಗು. -ಒಗು. to burst forth excessively (Bh. 2, 5, 51). — -ಮೇಲೌದಗು. -ಒದಗು. to be or become endowed with superior power (Bp. 58, 35). — ಮೇಲೋಗರ. -ಓಗರ. a side dish. ಗುರುವೈ ಬೋನ, ಶಿಷ್ಯನೈ ಮೇಲೋಗರ, ಲಿಂಗಕ್ಕೈ ಪದಾರ್ಥವರ್ಪಿತವಯ್ಯಾ Cv. 831]. — ಮೇಲ್ಕಟ್ಟು. = ಮೇಲು-. an upper tie: an awning, a canopy (ಚನ್ದ್ರೋದಯ, ಖಜವ, ವಿತಾನ, ಉಲ್ಲೋಚ Mr. 204; ವಿತಾನ Nn. 115, o. r. ಮೇಲುಕಟ್ಟು; ವಿತಾನ, ಉಲ್ಲೋಚ Si. 224; Abh. P. 4, 27; Bp. 18, 38; Bh. 2, 6, 35; C. Bp. 5, 51). — ಮೇಲ್ಕಡೈ. the upper side; on the top; above; upon (Si. 110. 224; My.). — ಮೇಲ್ಕೀಳ್. that which is high or low, great or small, good or bad (C. Bp. 42, 29). — ಮೇಲ್ಗಟ್ಟು. -ಕಟ್ಟು. 1. to force upon (My.). — ಮೇಲ್ಗಟ್ಟು. 2. = ಮೇಲ್ಕಟ್ಟು. ವಸನ್ತ ಗೃಹದ...ಎಳೈವಾಳೈಯ ಸುಳಿಯೈಲೈಯ ತಳತಳಿಪ ಮೇಲ್ಗಟ್ಟು (Cpr. 7, 92 va.). — ಮೇಲ್ಗಡೈ. = ಮೇಲ್ಕಡೈ. (C.). ಸ್ತ್ರೀಯರ ಭಗದ ಮೇಲಗಡೈ (ಜಘನ, etc. Si. 208); ಕೈಯ್ಮೇಲ್ಗಡೈ (210); ಕುದುರೈಯ ಕೌರಳುಮೇಲ್ಗಡೈ (ನಿಗಾಲ 273). see Si. 115; B. 3, 9; 4, 22. 83; 5, 181. — ಮೇಲ್ಗಾವಲಿ. -ಕಾವಲಿ. superintendence, overseership, control (My.). — ಮೇಲ್ಗವಲು. -ಕಾವಲು. = ಮೇಲ್ಗಾವಲಿ (My.). — ಮೇಲ್ಗುಡಿ. = ಮೇಲುಗುಡಿ. an excellent, or a raised, flag (Rśv. 8, 2). — ಮೇಲ್ಗೈಯ್. -ಕೈಯ್. a superior hand (J. 21, 14). — ಮೇಲ್ತರ. a superior kind (My.; B. 4, 162). — ಮೇಲ್ದವಡೈ. the upper jaw (B. 4, 22). — ಮೇಲ್ದುಡುಗೈ. -ತುಡುಗೈ. (Śmd. 78, o. r. -ದುಡುಗೈ). an excellent ornament. — ಮೇಲ್ದೈಸೈ. = ಮೇಲ್ಕಡೈ. (Bp. 34, 5). — ಮೇಲ್ದೋಟೈ. -ತೋಟೈ. the surface of the rind (of a plant, B. 4, 40; My.). — ಮೇಲ್ನುಡಿ. = ಮೇಲು-. an excellent, appropriate word (Bp. 40, 6). — ಮೇಲ್ನೈಲೈ. an upper story (Rśv. 8, 125 va.). — ಮೇಲ್ಪಡು. = ಮೇಲಾಗು. (My.). — ಮೇಲ್ಪೋಗು. = ಮೇಲುಪೋಗು. falling upon: destruction (Bh. 10, 4, 21). — ಮೇಲ್ಪೋಡು. a kind of metrical composition in which kandas and vṛittas are mixed (Kāvy. V, 962). — ಮೇಲ್ಬರಹ. a superscription; the direction on a letter (My.). — ಮೂಲ್ಬೀಳು. = ಮೇಲ್ವರಿ & ಮುಗುರು (G.). — ಮೇಲ್ಭಾಗ. the upper (or fore) part. ಕಾಲಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗ (ಪ್ರಪದ); ಪರ್ವತದ ಮೇಲ್ಭಾಗ (ಪ್ರಸ್ಥ G.). ಸಮುದ್ರದ ದಣ್ಣೈಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು (B. 4, 69). ರುಣ್ಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೂ ತಲೈ ಅನ್ನುತ್ತಾರೈ (4, 82). ಹುಬ್ಬುಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಣೈ ಇರುತ್ತದೈ (4, 83). see Si 111. 213. — ಮೇಲ್ಮಡಿವಾಸು. -ಪಾಸು. a newly washed cloth or sheet to be put on a bed (Bp. 12, 19). — -ಮೇಲ್ಮಾಡು. = ಮೇಲು. 1, No. 1. to turn upwards (B. 4, 209). — ಮೇಲ್ಮಾಳಿಗೈ. an upper storey (My.; G. 386). — ಮೇಲ್ಮುಚ್ಚಳ. an upper cover: a lid; a thatch, a roof (My.). ಮನೈಯ ಮೇಲ್ಮುಚ್ಚಳದ ಅಂಚು (ವಲೀಕ Si. 111); ಯಜ್ಞ ಶಾಲೈಯ ಮೇಲ್ಮುಚ್ಚಳ (ಕುಮ್ಬೈ 239). — ಮೂಲ್ಮುಸುಕು. = ಮೇಲು ಮುಸುಕು. a covering over (the body or the head): an upper garment; a part of one's cloth put over the head; a veil (ಜಳಮ್ಬ Kk. 21; C. Bp. 47, 39). — ಮೇಲ್ಮೇಲ್. = ಮೇಲೈ ಮೇಲೈ q. v. up and up; one upon or after the other; etc. (ಎಕ್ಕೈಕ್ಕೈ, ತೇನ ತೇನ Ct. II, 72). — ಮೇಲೌತ್ತು. -ಒತ್ತು. to rush upon (Cpr. 2, 22). — ಮೇಲ್ಲೋಕ. the upper or good world: heaven (My.). — ಮೇಲ್ವಟ್ಟ. -ಪಟ್ಟ. an awning (ವೀತಾನ Mr. 493). — ಮೇಲ್ವರಿ. -ಪರಿ. to run or go upwards; — to run or flow over; — to rush upon. ಪುಲಿ ಗರ್ಜಿಸುತ ಬರಲ್ (ಶಬರಂ) ಬಿಲ್ಕೋಲುದಳೈವನಿತರೌಳಗೈ ಸೌಕ್ಕಾನೈ ಮೇಲ್ವರಿಯೈ (Rāghc. 17, 70). see Grj. 8, 8 va.; Bp. 18, 48. 62; 22, 30; 46, 51; 49, 7; 61, 61; Rśv. 13, 45 va.; V. 29, 20. — ಮೇಲ್ವಾಯ್. -ಪಾಯ್. = ಮೇಲೈವಾಯ್. to come upward, to rise; to run or flow over; — to rush upon; to jump upon; — to become excited or angry (ಆವ್ವಳಿಸು Ct. II, 84). [ಪೌಸ ಪೂವಿನ ಸರಿ ಪಿರಿದಾಯ್ತ ಸದಳ ಮೈಸಪೈಲರದೌನ್ದು ಮೇಲ್ವಾಯ್ದಾಗಳ್ Ap. 10, 2]. ಕಡಲುಕ್ಕಿ ಮೇಲ್ವಾಯದ ತಡೈ (ಮೇಲೈ Si. 456). see Cpr. 5, 74; Abh. P. 9, 44. 83. 146; Bp. 59, 18; Rśv. 6, 23; J. 7, 49; 11, 15; 18, 55; 28, 46; Si. 83. — ಮೇಲ್ವಾಯಿ. -ಪಾಯಿ. = ಮೇಲ್ವಯ್. (Bh. 3, 13, 27). — ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ. an overseer, a superintendent (My.). — ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೈ. overseership, superintendence (My.). — ಮೇಲ್ವೌದಕೈ. -ಪೋದಕೈ. an upper covering, a garment; a roof, a thatch (Rśv. 10, 31 va.). — ಮೇಲ್ಸೀಮೈ. the upper country: the country on the Ghauts (My.); the country above the Ghauts (from the coast). — ಮೇಲ್ಸೈರಗು. the end of a woman's garment that is not tucked, but is put over the upper body (Bp. 15, 21; My.). — ಮೇಲ್ಹೌದಕೈ. = ಮೇಲ್ವೌದಕೈ. an upper garment (Bp. 29, 18), etc. — ಮೇಲ್ಹೌದಕೈದೈಗೈ. -ತೈಗೈ. to take the upper garment off (Bp. 56, 30).

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ತುದಿ.
   2. ದೇಹ, ವಸ್ತು ಮುಂತಾದುವುಗಳ ಹೊರಭಾಗ,- ಮೇಲ್ಮೈ.
   3. ಹೆಚ್ಚಿನದು.
   4. ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು.
   5. ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ.
   6. ಒಳ್ಳೆಯದು.
   7. ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕು.
   8. ಉಚಿತವಾದುದು.
   9. ಏಳಿಗೆ.
   10. ಮುಂದಾಗು ವುದು.

2. 2.

   1. ಮೇಲ್ಭಾಗದ.
   2. ಎತ್ತರವಾದ.
   3. ಹೆಚ್ಚಾದ.
   4. ಮುಂದಿನ.
   5. ಉತ್ತಮವಾದ.
   6. ಹೊರಭಾಗದ.

3. 3.

   1. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ.
   2. ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ.