ಅಂಡಿ

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   noun

   nearness; closeness; proximity.

2. 2.
   noun

   act of opposing; opposition.

3. 3.
   noun

   that part of a plant which is usually under the ground and which sucks salts, through water solution and helps the plant stand firm at a place; root.

4. 4.
   noun

   that whose growth is stagnated or a person of dwarf physical stature.

5. 5.
   noun

   that part of the animal body on which it normally stands or walks; the foot.

6. 6.
   noun

   that part of the body from the hips to the toe; the leg.

7. 7.
   noun

   that which opposes or impedes; an obstacle.

8. 8.
   noun

   the base of a building or a machinery erected; foundation.

9. 9.
   noun

   (dial.) either of the two fleshy, rounded parts at the back of the hips; the buttock;

10. 10.
    noun

    a unit of measure of length; a distance of twelve inches; a foot.

11. 11.
    noun

    a difficult situation.

12. 12.
    noun

    a honorific suffix to the names of the elders or teachers or used as a part of names.

13. 13.
    noun

    ಅಂಡಿಕೀಳು aṇḍikīḷu to remove completely by removing the root; to eradicate; 2. to render supportless or homeless; ಅಂಡಿಚೀಲ aṇḍicīla (dial.) a round-bottomed bag with handles, that can hold relatively large quantities of household materials.

14. 14.
    noun

    a member of a particular Brāhmaṇa caste.

15. 15.
    noun

    the lowest portion of anything; a place or room below.

16. 16.
    noun

    a fact, scheme, purpose, method etc. kept undivulged; a secret.

17. 17.
    noun

    that which supports or shelters.

18. 18.
    noun

    the prime cause.

19. 19.
    noun

    an account of measure, quantity, value, etc.

20. 20.
    noun

    a line of poetry; a foot.

21. 21.
    noun

    the ground meant for or occupied by, a building; a site.

22. 22.
    noun

    an iron or steel block on which metal objects are hammered into shape; an anvil;

23. 23.
    noun

    ಅಡಿಗಡಿಗೆ aḍigaḍige (fig.) frequently; very often; now and then; ಅಡಿಗಿಕ್ಕು aḍigikku to trample under the foot; to tread upon; 2. to spoil by walking on; ಅಡಿಯಾಱರ ಪಕ್ಕಿ aḍiyāṛ ara pakki the bee, which has six legs; ಅಡಿಯಿಡು aḍiyiḍu to move by executing forward, backward, etc. by executing steps. 2) to stamp (something) with a foot; ಅಡಿಜಾರಿ ಬಿದ್ದರೂ ಬಡಿವಾರ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ/ ಅಡಿಗೆ ಬಿದ್ದರೂ ಮೀಸೆ ವiಣ್ಣಾಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನು aḍi jāri biddarū baḍivāra biḍalilla/ aḍige biddarū mīse maṇṇāgalilla ennu (prov.) to boast of oneself even when dignity is lost.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಹೆಜ್ಜೆ.
   2. ಕಾಲು.
   3. ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲದ ಉದ್ದಳತೆ.
   4. ಗುರುಹಿರಿಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವಸೂಚಕವಾಗಿ (ದೇವರು ಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬಂತೆ) ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಶಬ್ದ.
   5. ಕೆಳಭಾಗ.
   6. ರಹಸ್ಯ.
   7. ಆಶ್ರಯ.
   8. ಮೂಲಕಾರಣ.
   9. ಅಳತೆ.
   10.ಪದ್ಯದ ಒಂದು ಪಂಕ್ತಿ.
   11.ಕಟ್ಟಡದ ನಿವೇಶನ.

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   = ಅಟೆ etc. a suffix that occurs, e. g. in ಆರಡಿ, ಆ/?/ಡಿ (s. ಅ/?/ 3).

2. 2.
   2.

   = the foot (ಕಾಲ್, ಪಾದ Śm. 70; ಪದ 95; ಅಂಘ್ರೀತಲ Ct. I, 102); the measure of a foot (My.; T., M., Tu.; Te. ಅಡುಗು). see ಈರಡಿ, ಕುತ್ತಡಿ, ಕೇಸಡಿ, ದಟ್ಟಡಿ, ಪೇರಡಿ, ಪೊ/?/ ಅಡಿ, ಮುಯ್ಯಡಿ, ಮೆಲ್ಲಡಿ,-ನಡೆವುದು ಆದಿ ಯುಗಂಗಳೊಳ್ ನಾಲ್ಕು ಅಡಿಯೊಳ್ ಉನ್ನತಧರ್ಮಮ್, ಆ ಮೂ/?/ ಅಡಿಯ ನಡೆವುದು ಧರ್ಮಂಮ್ ಆ ತ್ರೇತಾಯುಗಂಗಳಲ್ಲಿ, ನಡೆವುದು ಈರಡಿಯಿನ್ದೆ ಧರ್ಮಂ ಬಿಡದೆ ತದ್ದ್ವಾಪರನಿಕರದೊಳ್, ನಡೆವುದು ಒನ್ದು ಅಡಿಯಿನ್ದೆ ಧರ್ಮಂ ಕಲಿಯುಗಂಗಳೊಳು (Bp. 2, 5). ಅಡಿಗಳಂ ತೊಳದು (12, 7). ಎಮ್ಮ ಅಡಿಗಳಂ ಬಿಡು (23, 38). ಅಡಿಯನ್ ಊ/?/ತ್ತ (43, 85). ಅಡಿಯ ರನ್ಧ್ರ (44, 16). ಅಡಿಗಳ್ ಒಡದು (57, 59). ವನ್ದಿಸಿ ಕುಲಿನ್ದನ ಅಡಿಗೆ (J. 29, 40). ಬಸಿವ ನೆತ್ತರ ಗಾಯದ ಎಡವ ಅಡಿಯ ವೇದನೆ (28, 35). ಅಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಡೆ to fall down at (on) the feet (of somebody). ದಾಸಯ್ಯಂಗಳ ಅಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರು ಕೆಡದು (Bp. 23, 35). ಒಡೆಯರ ಅಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಡವರು (56, 40). ಅಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀ/?/ = ಅಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಡೆ (My.). ಚವುಣ್ಡರಸನ ಅಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು (Bp. 46, 44). ಎಮ್ಮ ಅಯ್ಯನ ಅಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀ/?/ವೆವು (47, 19). ಅಡಿಗಳಿಗೆ ಎ/?/ಗು. = ಅಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀ/?/. ಅಡಿಗಳಿಗೆ ತಾನ್ ಎ/?/ಗುವಂ (Bp. 47, 46). ಅಡಿಗಾಣ್. -ಕಾಣ್ to see the feet (of somebody, i. e. to see or visit him). ದೇವರ ಅಡಿಗಣ್ಡು, ಕಪ್ಪಮನ್ ಈವರ್ (Rśv. 5, 127). ಅಡಿಗುಟ್ಟು. -ಕುಟ್ಟು to strike, i. e. to shampoo, the feet [Ap. 7, 27 ragale.]. Cpr. 6, 86 va. ಅಡಿಗೆಡು. -ಕೆಡು. the feet to fail, to become slow or tardy (R.). ಅಡಿಗೆಡೆ. -ಕೆಡೆ. = ಅಡಿಗೆ ಬೀ/?/. (J. 14, 28). ಅಡಿಗೆ ಬೀ/?/. = ಅಡಿಯಲಿ ಬೀ/?/ (My.). ಅಡಿಗೆ/?/ಗು. -ಎ/?/ಗು. = ಅಡಿಗೆ ಬೀ/?/ [ತಿಳಿಪಲಡಿಗೆ/?/ಗಿದೋಪನ ತಳಂಗಳಾ ತೀಟದಿಂ Kr. 3, 119]. (Rām. 5, 8, 88; J. 17, 50). ಅಡಿಗೊಳ್. -ಕೊಳ್ to take to the heels, to run away. ಅಡಿಗೊಳ್ವಪೆರ್ಮರೆ (Rśv. 5, 83). ಅಡಿದಳಿರ್. -ತಳಿರ್ the feet regarded as young shoots Abh. P. 1, 76. ಅಡಿದಾವರೆ. -ತಾವರೆ a foot-lotus, a foot like a lotus (My.; J. 2, 67; 24, 61). ನಿತ್ಯ ಶಿವನ ಕಾಣುತ್ತಲೆ ಅಡಿದಾವರೆಯೊಳ್ ಉರುಳುವ ರಾಘವನ (ಶಿವಂ) ಪಿಡಿದು, ಎತ್ತಿ (Rāghc 13, 10). ಅಡಿ ಬೀ/?/ to fall under or into. ಅಡಿ ಬೀ/?/. = ಅಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀ/?/. ಅವನ ಅಡಿ ಬಿದ್ದನು (My.). = ಅಡಿಯಲಿ ಬೀ/?/. = ಅಡಿ ಬೀ/?/ (My.). ಅಡೀಲಿ ಬಿದ್ದರೂ ಮೀಸೆ ಮಣ್ಣಾಗಲಿಲ್ಲ (Prv.). 2, a verse-line; a verse-quarter (Ch.; T., M., Te.). 3, a step, a pace (My.; T., M., Te.; ಹೆಜ್ಜೆ G.). ಅಡಿಗಡಿಗೆ. ಅಡಿಗೆ ಅಡಿಗೆ from step to step, from time to time, again and again, frequently, perpetually (ಪುನಃಪುನಃ, ಶಶ್ವತ್, ಅಸಕೃತ್ etc. Nr.; My.; ಆಗಾಗ್ಯೆ G.); = ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಗೆ (G.). ಅಡಿಗಡಿಗೆ ನುಡಿವ ನುಡಿ (ಅನುಲಾಪ, ಮುಹುರ್ಭಾಷೆ Nr., Hlā.). [ಅಡಿಗಡಿಗೆ ಸೊಗಯಿಸಿದಳಾಗ ಮೊಗರಾಗದಿಂ Ap. 7, 27 va.]. ಅಡಿಗಡಿಗೆ ನುಡಿವ ಮಾತು (ಅನುಲಾಪ Mr. 89). see Bp. 4, 11; 5, 23; 10, 38; 14, 17; 19, 52; 32, 48; 44, 42; 46, 74; 51, 63; J. 3, 32. ಅಡಿಯಿಡು. -ಇಡು to step, to walk; to plant the foot. [ನಿಜ ಸಕಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿತ್ವಕ್ಕಂದಡಿಯಿಡುವಂತೆ ನಿರಂತರವಡಿಯಿಟ್ಟಂ Ap. 8, 41]. ಏನಾದಡೆ ಬಯಸಿದ ಒಡವೆಗಳನ್ ಅಡಿಯಿಡದೆ (i. e. at once) ಈವುದು (Bp. 6, 2). ಬೇಡು! ಬೇಡಿದಡೆ ಈವೆನ್ ಅಡಿಯಿಡದೆ (9, 32). ಹಿನ್ದ ಹಿನ್ದಕ್ಕೆ ಅಡಿಯಿಡುತ (22, 31). see e. g. further Bp. 25, 8; 26, 12; 32, 25; 44, 22; Rśv. 5, 42; J. 19, 7. [ಅಡಿಯೂಡು. -ಊಡು to apply to the foot. ಅಡಿಯೂಡಲ್ಕಲತೆಗೆಯುಂ ತುಡಲ್ಕೆ ತುಡುಗೆಯನುಡಲ್ಕೆ ದಿವ್ಯಾಂಬರಮಂ Ap. 7, 11. ಅಡಿಯೆತ್ತು. -ಎತ್ತು to start, to go. ರಣದೊಳ/?/ವೆನಿರದಡಿಯೆತ್ತಿಂ (ತ್ತೆಂ) Pb. 9, 87. ಅಡಿವಜ್ಜೆ. -ಪಜ್ಜೆ the foot print. ಹಳಕುಳಿಶ ಶಂಖ ಚಕ್ರಲಾಂಛಿತಮಪ್ಪಡಿವಜ್ಜೆಯಂ ಕಂಡು ಬಂದೆನೆಂದು ಪೇ/?/ದುಂ Pb. 13, 76 va.]. 4, the foot, bottom or base of anything; the root; under (ಅಧಃಸ್ಥಾನ Śm. 95; ಕೆಳಗು Śmd. 350 & Cm.; ಕೆಳಗೆ 344 Cm.; ತಳ G.; My.; Te., T., M., Tu.); the anus (My.). ವೃತ್ತರೇಫಮ್ ಅಡಿಯೊಳ್ ಆ (ಮೇಲಣ) ವರ್ಣದ ವೋಲ್ ನೆಗ/?/ (Śmd. 344). ಗಿಡದ ಅಡಿ (ಮೂಲ, ಬ್ರಧ್ನ Si. 122). ಆಲಮ್ ಒಲೆದುದು, ಅದ/?/ ಅಡಿಯೊಳ್ ತೂಂಕಡಿಪ ಮಿಗಂ etc. (Lilv. 3, 2, see s. ಪಡು 3.). ಪೆಡೆಯಂ, ಕೊಡೆಯನ್ತಿರೆ, ಪಿಡಿದು, ಅಡಿಯೊಳ್ ನೆ/?/ ನಿನ್ದ ಮ/?/ಯನ್ (ಉರಗಿ) ಆನನದ ಎಲರಿಂ ಬಿಡದೆ ಆಶ್ವಾಸಿಸಿ (Rśv. 5, 44). ಆಂ ನಿಮ್ಮ ಅಡಿಯಲಿ ಅರಮನೆಯ ಸೇವಕರು (Bh. 1, 8, 16). the genitive appears also as ಅಡಿಯಣ (Śmd. 350 Cm.). ಹಾಡಿ ಹಾಡಿ, ದಾಸಯ್ಯಾ, ಅಡಿ (anus) ಮುಚ್ಚಿ ಕೊಣ್ಡು ಆಚೆ ಹೋಗು (Prv.). ಅಡಿಗಣ್ಡಿ. -ಕಣ್ಡಿ the yōni (My.). ಅಡಿಗಣ್ಡು. -ಕಣ್ಡು the ankle (My.). ಅಡಿಗಲ್ಲು. -ಕಲ್ಲು the lower millstone (My.). ಅಡಿಗಾಣು. -ಕಾಣು to see the bottom (My.). 2, the bottom to appear (My.). ಅಡಿಗಿಡು. -ಕಿಡು the bottom to be destroyed (Abh. P. 15, 37). ಅಡಿಗುಪ್ಪೆ. -ಕುಪ್ಪೆ the lower portion of a stack of grain (My.). ಅಡಿತುಣ್ಡು a piece (of wood) under (another), a plank on which a carpenter works (ಉದ್ಘನ Si. 399). 2, the lower piece of anything (My.). ಅಡಿಪಟ್ಟೆ a door sill (My.). [ಅಡಿಪಾದ bottom of the foot. ಉಳಿದುದಕದಿಂದ ಉಭಯ ಪಾದಕಮಲವನು ಅಡಿಪಾದ ಮೂ/?/ವೇಳೆ, ಅಂಗುಲಿಗಳ ಒಂದು ವೇಳೆ ಸ್ಪರ್ಶನವ ಮಾಡಿದಂತಹ ಗುರುಪಾದೋದಕವ ಭಾಂಡ ಭಾಜನದಲ್ಲಿತುಂಬಿ Cv. 177]. ಅಡಿಬಣ್ಡ the wool at the belly of a sheep (My.). 2, a man entirely void of shame (Te.; R.). ಅಡಿಮಳಲ್ the bottom-sand, the sand of the deep (Bh. 8, 21, 8). ಅಡಿಮುಟ್ಟ to the bottom or root (My.). ಅಡಿಮುಡಿ root-destruction (V. 4, 6); the feet and the hair-knot (4, 6). ಅಡಿಯಾಡಿಸು. -ಆಡಿಸು to shake up, as curds, broth, etc. (My.). see Sp. s. ಕೆಯ್ಹಾ/?/. -ಅಡಿರಾಸಿ the lower portion of a heap of corn (My.). [ಅಡಿವಿಡಿ innermost part or apartment. ಕೊಡೆಯಂ ಪಿಡಿದ ಅಮರಿಜನದ ಮನದಡಿವಿಡಗಳ್ Ap. 7, 5. ಅಡಿವಿಡಿದು from the bottom, ಅಡಿವಿಡಿದಿಟ್ಟ ಪುತ್ತುಗಳ ನೆತ್ತಿಗಳಿಂ ನಿಮಿರ್ದಿರ್ದ ಬಳ್ಳಿಗಳ್ವಿಡಿದು ವಿಷೋರಗಪ್ರತತಿ ನೋ/?/ಡಗುರ್ವಿಸೆ Ap. 14, 140]. ಅಡಿ ಹತ್ತು to stick to the bottom, to burn at the bottom of a vessel in cooking (My.). ಅಡಿ ಹೊಟ್ಟೆ the abdomen (from the navel downwards, My.). 5, a, the foot, as an object of adoration. b, the adored person himself (T.: god, a priest, a lady, a sage, a senior; M.: king; Te. ಅಣ್ಡಿ sir; cf. Sk. ಪಾದ = ದೇವ, ಭಟ್ಟಾರಕ Hlā.). ನಿಮ್ಮ ಅಡಿಯ ಕೃಪೆವಡೆದು ಬದುಕಿದಪೆಂ (Bp. 27, 44). ಒಡೆಯರಿರ, ನಿಮ್ಮ ಅಡಿಗಳ್ ಎನ್ನಂ ಬಿಡದೆ ಸಲಹಲಿ! (27, 72). ಪೊಡವಿಗೆ ಅತಿಶಿಯಮ್ ಈ ಮುನಿಸು; ನಿಮ್ಮ ಅಡಿಗಳಿನ್ದವೆ ಸಸಿನಮ್ ಆದಪುದು (47, 45). ನಿಮ್ಮ ಅಡಿಗಳ ಅಡಿಯಲಿ ತನಯನ್ ಇರೆ, ಬೇ/?/ನ್ದು ಎಡೆಯೊಳುಂ ಕರೆಯಲ್ ಏಕೆ (48, 28). ಎನ್ನುವುಂ ನಿಮ್ಮ ಅಡಿಯ ಸರಿಯೇ (59, 51). ಜೀಯ, ನಿಮ್ಮ ಅಡಿಗಳ ನಿರೂಪಮಂ ಮ್ರತಿಪಾಲಿಸಿದೆಂ (J. 31, 34). ಅನಾ! ನಿಮ್ಮಡಿಯಾ (Śmd. 69). see J. 2, 55; Rām. 8. 21. 6, in composition: a person who has such and such feet; an animal that has so and so many feet. see ಕಿತ್ತಡಿ, ಪೆರ್ಮಡಿ, ಬೆಳ್ಳಡಿ, ಮೂ/?/ಡಿ, ಸಯ್ಯಡಿ; ಅ/?/ಡಿ, ಎಣ್ಟಡಿ, ಮುಯ್ಯಿರಡಿ, ಮುಯ್ಯೆರಡಡಿ

3. 3.
   3.

   = ಅಡೆ 11. mud (?; cf. ಅಡುಸು). ಅಡಿವಜ್ಜೆ. -ಪಜ್ಜೆ. = ಅಡಿವಣಿ a foot-print in mud (ಮೆಟ್ಟು Ct. I, 47, o. r. ಅಡಿವೆಜ್ಜೆ). ಅಡಿವಣಿ. -ಮಣಿ. = ಅಡಿವಣಿಗೆ, ಅಡೆವಣಿಗೆ, ಅಡೆವಣೆ (a concave bend in mud), a print of the foot in mud (ಕೆಸ/?/ಳ್ ಇರದೆ ಆದಪಜ್ಜೆ Kk. 76, o. r. ಅಡಿವಣಿಗೆ) ಅಡಿವಣಿಗೆ. -ಮಣಿಗೆ. = ಅಡಿವಣಿ q. v. ಅಡಿವೆಜ್ಜೆ. -ಪೆಜ್ಜೆ. = ಅಡಿವಜ್ಜೆ q. v.

4. 4.
   4.

   = ಅಡೆ 8. see ಪಟ್ಟಡಿ. -ಅಡಿಗಲ್ಲು. -ಕಲ್ಲು. = ಅಡೆಗಲ್,-ಗಲ್ಲು (S. Mhr.).

5. 5.
   5.

   = ಅಡು 2, etc., ಅಡೆ 14. cooking, etc.; maturity. (Mhr. ಅಡೀ, ಅಢೀ a layer of fruits on a bed of straw). ಅಡಿಗಬ್ಬು. -ಕಬ್ಬು = ಅಡುಗಬ್ಬು (My.). ಅಡಿ ತೆಗೆ to take fruits, etc. from under the cover after maturation (S. Mhr.). ಅಡಿಬರು to come to maturity (S. Mhr.). ಅಡಿ ಹಾಕು to put fruits, etc. under straw, etc. to bring them to maturity (S. Mhr.).

6. 6.
   6.

   = ಅ/?/ 2. ಅಡಿಗಾಲ. -ಕಾಲ. = ಅ/?/ a time of ruin or death (S. Mhr. rare). ಅಡಿಯಾಸೆ. = ಅ/?/ಯಾಸೆ empty hopes (Te.; R.).

7. 7.
   7.

   beating; a blow (T.; see ಅಡಚು 2). ಅಡಿತಡಿ dupl. mutual beating, quarrel (Te., T.; R.).

8. 8.

   = ಅಡಾ. -ಅಡಿಸೇರು. = ಅಡಾಸೇರು (C.).

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   n.

   (low) 1 (body) foot 2 (metr.) foot, measure of 12 inches 3 (move) footstep 4 (low) bottom, base 5 (pros.) foot of a poem 6 (mind) þfig.ß depth (of mind) ű ಅವರು ಹಿತವಾದ ಮಾತು ಆಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ. He speaks kind words but he has something else in the bottom of his mind. 7 (sup.) support, foundation, basis ű ಅವನ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅಡಿ ಇಲ್ಲ. There is no basis for his research. [Ka. D72] cf. NK taḷa

2. 2.
   n.

   (cook) cooking (Kitt.)

3. 3.
   n.

   (beat) beating, blow (T. (Kitt.))

4. 4.
   n.

   (min.) mud, clay(?) [Ka. D82] (Kitt.)

5. 5.
   n.

   the piece of wood, stone or metal on which artisans put the article which they work on, a support [Ka. D86?, *D72 “base”] = ಅಡಿಕಲ್ಲು (aḍikallu)