ತಳ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶ.
   2. ಅಂಗೈ.
   3. ಅಂಗಾಲು.
   4. ಆಳ.
   5. ಮೂಲ.
   6. ನೆಲ.
   7. ತಾಳೆ ಮರ.
   8. ಬಾಣಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವಾಗ ಬಿಲ್ಲಿನ ಹೆದೆಯು ಕೈಯನ್ನು ಕೊರೆಯದಂತೆ ಎಡಗೈಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ತೊಗಲಿನ ಚೀಲ.
   9. (ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಗಲಿಸಿದ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ) ಹೆಬ್ಬೆರಳ ತುದಿಯಿಂದ ಕಿರಿಬೆg

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   = ತಡ 3, etc. perplexity, etc. see ತತ್ತಳ. -ತಳಮಳ dupl. agitation, alarm, fear, amazement (ಬೆ/?/ಗಾಗುಹಂ Śmd. II; ಬೆ/?/ಗಾದುದು Ct. I, 3, o. r. ತಳವಳ; ತಲ್ಲ/?/, ತಳವೆಳಗು ಬಕ್ಕುಡಿ, ಬೆಗಡು, ಮಲ್ಲ/?/, ಬಿಗು/?/, ಬೆಪ್ಪಳ, ಬೆ/?/ಗು Śm. 49; Mhr. ತಳತಳ, ತಳಮಳ, ತಾರಮ್ಬಳ agitation; restlessness through pain; anxious eagerness; etc.). ತಳಮಳಗು. = ತಳಮಳ (ಬೆ/?/ಗಾಗುಹಾಂ Śmd. II). [ತಳಮಳಗು 2. to agitate, etc. ತಳಮಳಗುತ್ತುಂ ಜನಿತ ನಿಜ ಭೀತಿ ಮನಂಗೊಳೆ ಕಳವಳಿಸಿ ಚಲಿತ ನಿಲವು Kr. 2, 151]; ತಳಮಳಗುಟ್ಟು. -ಕುಟ್ಟು to get agitated, etc. (My.). [ತಳಮಳಗೊಳಿಸು. -ಕೊಳಿಸು to cause to be agitated. ಪರಭೃತಂಗಳುಲಿವರವಂಗಳ್ ಸಹಸಾ ತಳಮಳಗೊಳಿಸಿದುವಹೋ Kr. /?/1, /?/54]. ತಳವಳ. = ತಳಮಳ q. v. (ಬೆ/?/ಗಾಗುಹ Kk. 80). [ತಳಮಳಿಸು to boil with rage. ಘಣೀಕೇತು ಮುಳಿದು ತಳಮಳಿಸಿ ಕಣ್ಗಾಣದೆ Pb. 9, 57 va.]. ತಳವಳಿಸು to get agitated, alarmed, etc. (J. 11, 12). ತಳವೆಳಗು. = ತಳಮಳಗು [ಬಳ್ವಳ ಬಳೆದ ಬೇಟದುರುಳಿಯ ಬಳಗಮಿದೆನ್ದೆಯಳೆಳಸಿ ತಳವೆಳಗಾದಳ್ Pb. 5, 3; Ap. 2, 14]; (ಬೆ/?/ಗು Ct. II, 96; ನಿಬ್ಬೆ/?/ಗು Śs.; ಬಕ್ಕುಡಿ, ಬೆಗ/?/, ತಲ್ಲ/?/ etc., ಬೆ/?/ಗಪ್ಪ ಭಾವಂ Kk. 42; ತಳಮಳ etc. Śm. 49). see Abh. P. 5, 57; Grj. 4, 129; Rām. 6, 10, 26; Rśv. 13, 101 va.; Śśv. 4, 114.

2. 2.
   2.

   = ಚಳ 2, etc., ತ/?/, ತ/?/ 1, ದಳ್ 2. an imitative sound. ತಳ ತಳನೆ with a briskly bubbling noise in boiling (My.). ತಳ ಪಳ. = ಚಳ ಪಳ (My.). ತಳ ಪಳನೆ. = ತಳ ತಳನೆ (Rām. 5, 8, 58; J. 11, 31. 37).

3. 3.
   3.

   = ಚಳ etc. the head. ತಳಕೆಳಗು. = ತಲೆಕೆಳಕು (ಚ್ಯತ್ಯಾಸ, ವಿಪರ್ಯಾಸ, ವ್ಯತ್ಯಯ, ವಿಪರ್ಯಯ, ಕ್ರಮ ತಪ್ಪುವಿಕೆ Si. 398; My.). ತಳಕೆಳಗೆ. = ತಳಕೆಳಕು (My.).

4. 4.
   4.

   = ಚಳ 1, ತಳತ್, ತ/?/ 2. dazzle. (Mhr. ತಳಪಣೇಂ to shine; M. ತೆಳಙ್ಙು to glitter; cf. ತಿಳಿ 1). ತಳಗುಟ್ಟು. -ಕುಟ್ಟು. = ತಳತಳಗುಟ್ಟು (My.). ತಳ ತಳ rep. brightness, gleam, glitter; sunrise (ಉದಯ Ct. I, 23; Te. ತಳತಳೆ, ತೆಲತೆಲೆ Mhr. ಟಳಟಳ clearly, brightly). ತಳತಳಗುಟ್ಟು. -ಕುಟ್ಟು. = ತಳತಳಿಸು (My.). ತಳತಳನೆ. = ತ/?/ತ/?/ನೆ (Śmd. I). gleamingly, flashingly, brightly (Bp. 53, 53; Śśv. 2, 114; My.). ತಳತಳಾಯಿಸು. = ತಳತಳಿಸು (My.). ತಳತಳಿಸು to glitter, to flash, to shine (My.). [ಅತ್ತಮಿತ್ತಮಚ್ಚೊತ್ತಿದವೊಲ್ ತಳತಳಿಸಿ ಬೆಳಗೆ ಬೆಳಗನೆ ಮೊಳೆತನ್ತೊಪ್ಪಿದುವು ತೊಳಪ ರನ್ನದ ಕೇರ್ಗಳ್ Ap. 4, 34]. ಎಳೆವಾ/?/ಯ ಸು/?/ಯೆಲೆಯ ತಳತಳಿಪ ಮೇಲ್ಗಟ್ಟು (Cpr. 7, 92 va.). see Grj. 4, 36; Bp. 3, 11; 4, 38; 5, 28; 12, 14; 18, 86; 27, 77; 34, 5; 44, 20; 45, 54; 51, 33; 56, 47; Śm. 69; Śśv. 1, 81 va.; J. 11, 10; 19, 21; B. 5, 37. ತಳದಳಿಸು. = ತಳತಳಿಸು [ಕಣ್ಗೆ ಸೊಗಯಿಸಿ ತಳದಳಿಸಿ ಬೆಳಗಲುಂ Ap. 7, 3 va.]; (Cpr. 1, 138; 7, 141; Abh. P. 9, 79).

5. 5.
   1.

   = ತಲ 3. one of the tatsamas (Śmd. 384; Kk. 95; Śm. 77; cf. ತ/?/). the bottom, etc.; the hand (ಕೆಯ್ Kk. 32; Śm. 70; ಕರ Śm. 113; ತರ್ಗು Śm. 84; ಕೆಳಗು Śm. 113; Śmd. 348. 349 Cm.; My.; Mhr.). [ತುಮ್ಬಿ ಕುರುಳ್ ತಳಿರ್ ತಳಂಗೊಲೆ ಮೊಲೆ ಕೆಮ್ಪು ಕೆಮ್ಪು ಕೊನೆ ಸೆಳ್ಳುಗುರ್ಗಳ್ Pb. 5, 12; Ap. 2, 39 va.]. ನೀಡಿದ ಬೆರಳ ತಳಂ (ಪಾಣಿ); ಬೆರಳುಂ ತಳಮುಂ ಬೆರಸಿದಡೆ ಪ್ರತಲ ಎಮ್ಬುದು, ಅದನೆ ತಳವುಮ್ ಎಮ್ಬುದು (Hlā.). ಮೆಲ್ಲಿದುವಪ್ಪ ಕಾಲ ತಳಮುಂ ಕಡುವೆಟ್ಟಿದುವಪ್ಪ ಹಸ್ತಮುಂ (Śmd. 117). ತಳಾ ಬಿಟ್ಟು ಬಣ್ಡಿ ಹಾ/?/ದು (Prv.). see Cpr. 7, 71. 100; B. 3, 96; 4, 55. 106. 120. 151. ತಳಗಡೆಕಾಲು. -ಕಡೆ. = ತಳಹಲ್ಲು (My.). ತಳತನ್ತ್ರ the army under one's hand or command (Cpr. 10, 94 va.; Bh. 4, 11, 54; 7, 7, 56; 7, 15, 49; J. 7, 22; 20 sum.; 27, 9). ತಳಪಟ a plain, a wild, a waste (ಬಯಲ್ Bhn. 29; Bh. 7, 18, 46; Rām. 3, 8, 14; Mhr. ತಳವಟ). ತಳವರ್ಗ the action at hand: the available form of action (Cpr. 10, 94 va.). ತಳವಾಗು. -ಆಗು to go to the bottom, to sink, to decrease (Bh. 10, 6, 30). ತಳಹಗ್ಗ (Śmd. 386; Kk. 98). a lower rope; a rope that touches the bottom. ತಳಹಲ್ಲು the lowest step of a ladder (B. 4, 150; My.). ತಳಾ/?/ಸು. -ಆ/?/ಸು to dry what is at the bottom, as grain, etc. (My.); to give recreation to the sole (of one's feet) after much walking (My.).

6. 6.
   2.

   Tbh. of ಸ್ಥಲ place, etc. (My.). see ಎಕ್ಕ-, ಕುಮ್ಬ.

7. 7.
   1.

   to spread by scattering, to strew; to sprinkle (ಸೇಚನ Śmd. Dh.; Śm. 113; My.; M.; T. ತೆಳಿ Tu. ತಲಿಪು cf. ಚಳೆ 1, ತಕ್ಕಳಿಸು). P. ps. ತಳಿ, ತಳಿದು [ಮುಳಿಸೆಮ್ಬ ಕಿಚ್ಚಂ ತನ್ನ ಮೃದುಮಧುರ ವಚನ ರಚನಾಜಾಲಂಗಳಿಂ ತಳಿದು ನನ್ದಿಸಿದಂ Pb. 5, 22 va.; Ap. 4, 17; ಡಕ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಕಿಯ ತಳಿದೆನು Bv. 750]. ಅವಿರಳಮಾಗಿ ತಳಿದ ಕುಂಕುಮಜಲದ ಚಳೆಯಂ (Cpr. 7, 92 va.). ಗೊಬ್ಬರಮಂ ತಳಿದು (Rśv. 11, 68). ನೀರ ತಳಿದುದು (ಚಳೆಯ Bhn. 60). see Cpr. 2, 70; 5, 19 va.; 6, 97 va.; 7, 130; Grj. 2, 89; Bp. 3, 32; 4, 40; 39, 5; 46, 65; 49, 29; 50, 79; 59, 64; 60, 8; Rśv. 8, 5; J. 3, 27; ನೀರ್ದಳಿ, ಸೇಸೆದಳಿ 2, to be scattered about (Bh. 6, 8, 13). ತಳಿ ತಳಿ rep. see s. ತಳಿ 2.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   n.

   1 (flat) plain, plateau 2 (loc.) surface 3 (loc.) bottom, base 4 (weapon) grip or handle of a sword, etc. 5 (body) forearm 6 (myth) each level of seven nether worlds 7 (origin) source, origin, cause [Sk. tala-] = ತಾಳೆಮರ, ಪನೆ (tāḷemara, pane)

2. 2.
   n.

   (loc.) place, locality, town

3. 3.
   n.

   (plant) palmyra tree, fan palm, Borassus flabelliformis (Arecaceae) (ಹಲಾಯು. 32-39)

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   noun

   an extent of level land; plain.

2. 2.
   noun

   the inner surface of the hand between the fingers and wrist; the palm of the land.

3. 3.
   noun

   the bottom surface of the foot; the sole.

4. 4.
   noun

   the lowest part (of anything).

5. 5.
   noun

   the lowest or last place or position.

6. 6.
   noun

   the quality or condition of being deep; deepness.

7. 7.
   noun

   profundity of thought.

8. 8.
   noun

   a piece of land the surface of which is depressed below the surface of land surrounding it; a hollow; depression.

9. 9.
   noun

   (gen.) a piece of land; ground.

10. 10.
    noun

    the palmyra tree Borassus flabellifer (= B. flabelliformis) of Arecaceae family; palmyra palm.

11. 11.
    noun

    a leather guard for the hands used by archers.

12. 12.
    noun

    the essential character or quality that makes something what it is; essence.

13. 13.
    noun

    the handle of a sword or dagger.

14. 14.
    noun

    the part of the arm between the elbow and the wrist; the forearm.

15. 15.
    noun

    the pressing of the strings of a v īṇe, the Indian lute, while playing on.

16. 16.
    noun

    an extensive track of land covered by natural and thick growth of trees, under-bushes, etc.; a forest.

17. 17.
    noun

    (myth.) one of the seven regions below the earth.

18. 18.
    noun

    that part of the agricultural produce which a tenant has to give to the landlord as lease-rent.

19. 19.
    noun

    the distance between the tips of the thumb and the little finger, when stretched apart (used as an approx. unit of linear measurement).

20. 20.
    noun

    the part of the body on which one rests while sitting vertically straight.

21. 21.
    noun

    (gen.) a place, locality or region.

22. 22.
    noun

    one's native town, village.

23. 23.
    noun

    (fig.) skill in using one's hand; dexterity.

24. 24.
    noun

    all that part of a building on the same floor; a storey.