ಬಾಯ್

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   noun

   = ಬಾಯಿ.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   n.

   (body)

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   = ಬಾಯಿ (Śmd. 58). the mouth; the mouth of a vessel, bag, drain, etc.; the head of a drum, etc. (ಮುಖ, ವಕ್ತ್ರ, ವದನ, ಲಪನ, ಆನನ, ತುಣ್ಡ, ಆಸ್ಯ Mr. 315; My.; Tu.; T., M. ವಾಯ್; Te. ವಾಯಿ). [ತೈರೈದು ಬಾಯ್ಗಳನಾ ಪಾತಾಳ ಬಿಲಂಗಳವೋಲ್ Kr. 3, 194; Ap. 4, 15]. ಬಿಸುನೈತ್ತರ ಧಾರೈಗೈ ಬಾಯನೌಡ್ಡಿ (Śmd. 216). ಪುಲಿಯ ಬಾಯಿಂ ಬಳ್ದುಂಕಿದಂ (I). ಬಾಯಪೌಗೈ (Rśv. 9, 23). ಬಾಯ್ಗೈ (J. 1, 7). ಬಾಯ್ಗಳ್ (8, 3). ಬಾಯೌಳ್ (Bh. 1, 10, 32). ಅವನ ಬದುಕು ಕೈಯ್ ಬಾಯ್ ಹತ್ತದ ಹಾಗಾಯ್ತು (My.). ನೇಯಿಗೈಯವನ ಕೈಯ್ಯೂ ಓದುವವನ ಬಾಯೂ ಚುರುಕಾಗಿರಬೇಕು. -ಬಾಯಿನ್ದ ಕೈಟ್ಟ ನಾಯಿನ್ದ ಮುರುವ. -ಬಾಯಿನ್ದ ಬನ್ತು ಭಗಂದರ. -ಬಾಯಿನ್ದ ಹೇಳುದ್ದು ಗಾಳಿಗೈ ಹೋಯಿತು. -ಬಾಯಿದ್ದರೈ ಮಗ ಬದುಕ್ಯಾನು. -ಬಾಯೌಳಗೈ ಬೌಮ್ಮ, ಹೌಟ್ಟೈಯೌಳಗೈ ಗುಮ್ಮ (Prvs.). ಆಸನದಲಿ ಉಮ್ಬುವುದು, ಸೂಸುವದು ಬಾಯಲ್ಲಿ (a syringe, Sp.). see Cpr. 5, 11; Bp. 22, 18; 38, 19; 45, 6; 47, 1; 51, 53; Śm. 41; Rśv. 5, 34; 5, 120 va.; ಕಟವಾಯ್, ಕುದುರೈವಾಯ್, ನೌರೈವಾಯ್, ಪಲ್ಲಿಲಿವಾಯ್, etc. 2, the edge of any cutting instrument (My.; T., M., Te.). ನೇಗಿಲ್ವಾಯ ಕರ್ಬುನಂ (ಕುಳಿಂ Śmd. I). — ಬಾಯ ತುತ್ತು. a morsel: food (J. 26, 44). — ಬಾಯ ತುಮ್ಬಾ. so that the mouth becomes quite full (B. 3, 59). — ಬಾಯ ಪಾಠ. = ಬಾಯಿಪಾಠ. learning by rote or by heart (G., ಸೂಚನೈ). — ಬಾಯ ಬಿಡು. = ಬಾಯಮ್ಬಿಡು, ಬಾಯಿವಿಡು, ಬಾಯ್ಬಿಡು, ಬಾಯ್ವಿಡು to open the mouth with the utterance of the sound of ah in order to express pain, sorrow, etc., to cry ah from pain, etc. (My.; Bp. 32, 42; J. 24, 37; 31, 54); to grow low-spirited, to humble oneself (see s. ಬಾಯ್ವಿಡು). 2, to open the mouth, to speak, to beg (My.; J. 3, 9). ಭ್ರಷ್ಟದೈವಕೈ ಬಾಯ ಬಿಟ್ಟಲ್ಲಿ ಫಲಮಿಲ್ಲ (Sp.). 3, to divulge, as secretly spoken words (My.). 4, to crack (v. i.), to burst (My.). — ಬಾಯ ಮಾಡು. = ಬಾಯಿ ಮಾಡು, ಬಾಯ್ಮಾಡು. to use abusive language, to chide (My.; B. 3, 60). — ಬಾಯಮ್ಬಿಡು. -ಬಿಡು. = ಬಾಯ ಬಿಡು, etc. ಬಕ್ಕಸಮ್ಬಟ್ಟು ಬಾಯಮ್ಬಿಟ್ಟರ್ ಭೀಷ್ಮರ್ (Śmd. 287). see Rśv. 13, 95 va. & 104 va. — ಬಾಯರಿಕೈ. = ಬಾಯಾರಿಕೈ. ಬಾಯಾರಿಕೈಯುಳ್ಳ ಮೃಗಗಳು (Si. 36). — ಬಾಯ ಸವಿ. savouriness. ಬಾಯ ಸವಿಯಿಲ್ಲದ ರಸಾಯನದಲೇನು? (Dp. 167). — ಬಾಯರಿ. -ಅರಿ. the mouth to be destroyed: to lament excessively [ಆದಂ ಬಾಯರಿದೂಳ್ವ ವೋಲ್ Kr. 2, 23; Pb. 2, 60; Ap. 3, 16]; (Grj. 8, 16; V. 9, 80 va.). ಹಾ ರಾಮ್! ಎನ್ದು, ಸೀತೈ ಬಾಯಳಿದಳ್ತಿಳ್ (Śmd. 68). — ಬಾಯಾಡಿಸು. -ಆಡಿಸು. to eat (My.). 2, to tell (My.). — ಬಾಯಾಡು. -ಆಡು. to eat (My.). — ಬಾಯಾರ್. -ರು. -ಆರ್. the mouth to cry aloud: to vociferate (J. 19, 30); to claim or demand forcibly. ಒಬ್ಬರ ಬದುಕು ಬಾಯಾರೋಣ (ಅಪಚಯ, ಅಪಹಾರ G.). — ಬಾಯಾರ. -ಆರ. = ಬಾಯಾರೈ. so that the mouth is filled: much, to one's heart's content, in ಬಾಯಾರ ಮಾತಾಡು (My.). 2, through the mouth, in ಬಾಯಾರ ಕೈಡು (My.). — ಬಾಯಾರುಹ. -ಆರುಹ. = ಬಾಯಾಲುಹ argumenting noisily in support of falsehood (ಅಪಲಾಪ, ನಿಹ್ನವ Nr. a). — ಬಾಯಾರೈ. -ಆರೈ. = ಬಾಯಾರ, (Bp. 6, 26). — ಬಾಯಾರ್. -ಆರ್ the mouth to be parched; to become thirsty. ಬಾಯಾರ್ವಳ್ (Śmd. 84). — ಬಾಯಾರಿಕೈ. -ಆರಾಕೈ. thirst (ಉದನ್ಯೈ, ಪಿಪಾಸೈ, ತೃಷೈ, ತರ್ಷ Si. 317; My.). ಫಲಾ ನೋಡಿದರೈ ಬಾಯಾರಿಕೈ ನಿತ್ತೀತೇ? -ಬಾಯಾರಿಕೈ ಬನ್ದಾಗ ಬಾವಿ ತೋಡಿದ ಹಾಗೈ (Prvs.). — ಬಾಯಾರು. -ಆರು. = ಬಾಯಾರ್. (J. 19, 31; 24, 1; My.). ಬೇರೂರ ಸ್ನೇಹಕ್ಕೈ ಹಾರಿ ಹೋಗುವ ಹೈಡ್ಡ;ಮೀರಿದ ಶೂಲದ ಹೈಣ ಕೌಲಿದು, ನರಿ ಬಾಯಾರಿ, ಸತ್ತನ್ತೈ (Sp.). — ಬಾಯಾಲುಹ. -ಆಲುಹ. = ಬಾಯಾರುಹ. (ಅಪಲಾಪ, ನಿಹ್ನವ Nr. b). — ಬಾಯುಪಚಾರ. -ಉಪಚಾರempty. compliments (My.). — ಬಾಯುಗುಳ್. -ಉಗುಳ್. spittle of the mouth (V. 9, 57). — ಬಾಯೈತ್ತು. -ಎತ್ತು. = ಬಾಯ್ಯೈತ್ತು to lift up, or open, the mouth for speaking (Bp. 38, 8; V. 37, 54; My.). — ಬಾಯೈಲರ್. -ಎಲರ್. breath (Cpr. 8, 91). — ಬಾಯ್ಕಟ್ಟು. 1. = ಬಾಯಿ ಕಟ್ಟು. (My.). — ಬಾಯ್ಕಟ್ಟು. 2. a fastening for the mouth, a muzzle (Bp. 31, 4). 2, the state of the mouth being shut by incantations or charms (My.). — ಬಾಯ್ ಕೇಳ್. to listen to (another's) words (Abh. P. 10, 213). — ಬಾಯ್ಕೇಳಿಸು. to name or to enumerate orally [ಇತ್ತ ಭೀಮನುಂ ಮೂಡಣ ದಿಶಾಭಾಗಮಂ ಬಾಯ್ಕೇಳಿಸಿ Pb. 6, 32 va.; Ap. 13, 56 va.]; (Abh. P. 10, 155 va.; 16, 5 va.). — ಬಾಯ್ಗೂಟ. -ಕೂಟ. a kiss [ಮೈಯ್ವೌಣರ್ಚಿ ಬಾಯ್ಗೂಟದೌಳಳ್ಕಿರಂ ಪಡೈದು Pb. 3, 82]; (Cpr. 6, 84). — ಬಾಯ್ಗೂಡು. -ಕೌಡು. to join the mouths (Śśv. 1, 52). [2, to get sharpened. ಬಾಯ್ಗೂಡಿದುದಾ ಕುಸುಮಾಸ್ತ್ರನ ಚಕ್ರಂ Pb. 3, 47]. — ಬಾಯ್ಗೈಡು. -ಕೈಡು. the mouth to lose its taste (My.). — ಬಾಯ್ಗೈವರ್. -ಬರ್. to come to or into the mouth (Abh. P. 15, 73). — ಬಾಯ್ಗೇಡಿ. -ಕೇಡಿ. a person who talks much and foolishly (ಜಲ್ಪಾಕ, ವಾಚಾಲ, ಬಹುಗರ್ಹ್ಯವಾಕ್, etc. Nr.). — ಬಾಯ್ಗೌಲೈ. -ಕೌಲೈ. killing with the mouth (Rśv. 6, 11 va). — ಬಾಯ್ದುಮ್ಬಿಸು. -ತುಮ್ಬಿಸು. to have (anything) filled into the mouth (Bp. 11, 19). — ಬಾಯ್ದೈರೈ. -ತೈರೈ. the screen of the mouth (J. 18, 20). — ಬಾಯ್ದೈರೈ. -ತೈರೈ. 1. to open the mouth. ಬೈಳರ್ಗೈಮ್ಪಿನ ಪೈಮ್ಪನಾಳ್ದ ಬಾಯ್ದೈರೈ! (Śmd. 78). see Cpr. 5, 39 va.; Bp. 1, 49; 3, 2; 60, 23; J. 16, 36. 37. 41; 26, 14. — ಬಾಯ್ದರೈ. -ತೈರೈ. 2. the state of the mouth being opened [ಪೌರೈಯಿಲ್ಲದೈ ಬಟ್ಟಿತಪ್ಪಬಾಯ್ದೈರೈ Pb. 1, 108; Ap. 12, 39]; (Cpr. 8, 73). — ಬಾಯ್ಧಾರೈ. a sharp edge (Cpr. 1, 94; Abh. P. 9, 23; Bh. 8, 27, 22). — ಬಾಯ್ನೈರವು. help of the mouth (V. 9, 56). — ಬಾಯ್ಪಳಿಕು. mouth-crystal: a mouth like crystal (Abh. P. 3, 72). — ಬಾಯ್ಬಡಿ. to beat the mouth (of a person): to prevent one from speaking, to silence one (My.). — ಬಾಯ್ಬಡಿಕ. = ಬಾಯ್ಬದುಕ,ಬಾಯಿಬಡಕ,ಬಾಯಿಬಡಿಕ, ಬಾಯಿಬಡುಕ. one who prevents (another) from speaking; one who talks much and foolishly (Bp. 40, 46; Rām. 5, 3, 59; Dp. 3, 4; My.) — ಬಾಯ್ಬಡುಕ. = ಬಾಯಬಡಿಕ. (J. 5, 69; My.). — ಬಾಯ್ಬಿಡು. = ಬಾಯ ಬಿಡು etc., ಬಾಯ್ವಿಡು. (Bp. 15, 22; 45, 27; Rām. 6, 12, 32; J. 4, 23). — ಬಾಯ್ಬೀಗ. a lock for the mouth, consisting of wire, occasionally put on by devotees of any sect who have taken on them a vow of silence (My.). — ಬಾಯ್ಬೇ. the mouth to burn (Bp. 2, 13). — ಬಾಯ್ಮರುಕ. empty words of love (Cpr. 8, 69). — ಬಾಯ್ಮಾಡು. = ಬಾಯಮಾಡು. (My.). 2, to assert, to vow, etc. [ನಿಟ್ವಾಲಿಯಾಗಿ ದಾಳಿಯನಟ್ಟು ಮುಟ್ಟೈವನ್ದು ಬಾಯ್ಮಾಡಿ Pb. 13, 106 va.]; (ಪ್ರತಿಙ್ಞೈ Śmd. Dh.). — ಬಾಯ್ಯೈತ್ತು. = ಬಾಯೈತ್ತು. (Bp. 53, 61). — ಬಾಯ್ವಾತು. -ಮಾತು. mere talk. ಎನ್ದೀ ಬಾಯ್ವಾತಿನೌಳೇವನ್ದಪುದು Pb. 12, 183]. — ಬಾಯ್ವಾಯ್. -ಬಾಯ್ rep. [ಬಾಯ್ವಾಯೌಳಾಹಳ್ಕಿರೌನ್ದೌದವಿಂ ತಮ್ಬುಲಮಂ ಕೌಳಲ್ ಮರೈದು Ap. 3, 25]; (Cpr. 8, 54). — ಬಾಯ್ವಿಡು. -ಬಿಡು. = ಬಾಯ ಬಿಡು q. v., etc. [ಭೀಮಂ ಸಿಡಿದಡರ್ದೌಡೈ ಬಾಯ್ವಿಟ್ಟೈಲ್ಪಡಗಾದುವು Pb. 2, 5]; (ದೈನ್ಯ Śmd. Dh.). see Cpr. 5, 32; 8, 78; Abh. P. 11, 9; Bp. 45, 50; 48, 9; 52, 13; 56, 43; 60, 30; Rśv. 5, 33. 36. 40; 13, 102 va.; 13, 103; V. 9, 81. — ಬಾಯ್ವೈರಸು. -ಬೈರಸು. together with the mouth (Śśv. 3, 51). — ಬಾಯ್ಸವಿ. = ಬಾಯ ಸವಿ, ಬಾಯಸವಿ, sweetness or savour of the mouth, i. e. of words (C. Bp. 19, 32). ಬಾಯ್ಸವಿಗೈ ಮೈಯ್ಸವಿ ಕಣ್ಸವಿಯಪ್ಪ ರೂಪು (Śmd. 83). 2, savouriness. 3, an article savoury to the mouth. see Prv. s. ಹಸಿವೈ.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ವಕ್ತ್ರ.
   2. ಪಾತ್ರೆ, ಚೀಲ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ತೆರೆಯುವ ಭಾಗ.
   3. ಚೂರಿ, ಕತ್ತಿ, ಕೊಡಲಿ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ಅಂಚು,- ತುದಿ.
   4. ಮಾತು.