ಹಿರಿ

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   verb

   to pluck in a very rough manner.

2. 2.
   adjective

   (usu. as a prefix making a compound word) big; large; vast; tall.

3. 3.
   verb

   to draw (something forcibly) out.

4. 4.
   verb

   to be destroyed, spoiled, broken up completely.

5. 5.
   verb

   to cut; to severe.

6. 6.
   verb

   to be split (lengthwise).

7. 7.
   verb

   to rob or despoil (a person) by force; to take away something using force; to plunder.

8. 8.
   verb

   (a mob, group of people joined together for a purpose) to disperse; to break up and scatter in different direction.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.

   ಪಿರಿ1 vt. 1 (remove) to draw (from the scabbard), to pull out (from a bundle) 2 (crime) to plunder, to loot《money, ornament, etc.》ű ಅವನು ಒಡೆಯನಿಂದ ದುಡ್ಡು ಹಿರಿದ. He looted money from his proprietor. 3 (cut) to cut fine, to mince 4 (break) to break into fragments vi. 1 (break) to split, to crack (as the head, etc.) 2 (soc.) to be dissolved (as a meeting, etc.) 3 to cut, to reap《as crops》

2. 2.

   (n.) 1 (large)〈being〉big, vast, huge 2 (age) 〈being〉elder, advanced in age 3 (value) 〈being〉great, excellent, distinguished, honoured

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   = ಪಿರಿ extensiveness, etc. — -ಹಿರಿ ಕಿರಿಯರು old and young (My.). — ಹಿರಿದು. = ಪಿರಿದು that is extensive, large, big, great, superior, etc., and of advanced age (ವೃಹತ್, ಉರು, ಗುರು, ವಿಸ್ತೀರ್ಣ, ಪುರು, ಪೃಥು, ಮಹತ್, ವಿಶಾಲ, etc. Hlā.; My.); extensively, greatly, much, etc. (Bp. 24, 54; 55, 4; 57, 82; 61, 64). ಹಿರಿದು ಸತ್ವ (J. 25, 53). ಹಿರಿದು ಪಾಪವ ಮಾಡಿ (Sp.). ಹಿರಿದಾಗ ಇರ್ಪುದು (ಕಾಮ, ಪ್ರಕಾಮ, ಪರ್ಯಾಪ್ತ, ನಿತಾನ್ತ, ಭೃಶ, ಅತ್ಯರ್ಥ, ಅತಿಮರ್ಯಾದ, ಅತಿವೇಲ; ಹಿರಿದಪ್ಪ ಹೈಮ್ಮೈ ಪ್ರಭಾವತೈ; ಸಮಾಸ ಹಿರಿದಾದ ಹಲವು ಪದಂಗಳು ದಣ್ಡಕ; ಹಿರಿದಾಗಿ ಪೀಡಿಸುವುದು ಸಪತ್ರಾಕರಣ; ಹಿರಿದು ಮಾಡುಹ ವ್ಯಾಸ, ಪ್ರಪಂಚ, ವಿಸ್ತಾರ; ಹಿರಿದ ನೀವನು ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷ, ಬಹುವ್ಯಯಿ Hlā.). ಹಿರಿದಾಹ ದಾನ (ದಾನೋತ್ಕೃಷ್ಟ Nn. 142, o. r. ವೈಗ್ಗಳವಹ ದಾನ). ಪರರ ದುಃಖವ ಕೇಳಿ, ಮನದಲಿ ಹಿರಿದು ಚಿನ್ತಿಸಿ (Akrūranīti 32). plural ಹಿರಿಯವು ಒನ್ದಕ್ಕೌನ್ದು ಹಿರಿಯವಪ್ಪ ಮೀನು (ಚೀರಲ್ಲಿ, ತಿಮಿ etc. Hlā.). see Bp. 35, 38; 38 28; 44, 61; 45, 7; Bh. 1, 8, 94. — -ಹಿರಿದು ಕಿರಿದು that is old or young (Bp. 40, 15); that is big or small (B. 3, 39). — ಹಿರಿಬಸಳೇಬಳ್ಳಿ a climbing potherb of two different species, Basella lucida or cordifolia Willd. (St. & Pl.). — -ಹಿರಿಮಗ. an elder son; the eldest son (My.; B. 4, 3). feminine -ಹಿರಿಮಗಳು (My.). — -ಹಿರಿಮಣಿ a superior pupil, the monitor in a school (My.). — ಹಿರಿಮದ್ದಿನ ಗಡ್ಡೈ a medicinal shrub, Withania somnifera Dunal. (St. & Pl.). — ಹಿರಿಮೈಕ್ಕೇ ಗಿಡ a climbing herb, Cucumis pubescens Willd. (St. & Pl.). — ಹಿರಿಯ. = ಪಿರಿಯ 1, genitive of ಹಿರಿ 2, ಹಿರಿ- ಅ 3, a great, eminent or noble man; a man more advanced in age, one who is older, an elder, a senior (ಉದಾತ್ತ, ಉದೀರ್ಣ, ಮಹಾತ್ಮ, ಉದಾರ Hlā.; ಮಾರಿಷ Hlā., Nr.). ನರ್ತನದ ಹಿರಿಯ (ಮಾರಿಷ Mr. 83). ತನ್ನಿನ್ದಲೂ ಹಿರಿಯನು Nn. 44, o. r. ಮೂಲಿಕ, ಅಗ್ರಜ). sh; -ಅರಿಯ ಅಕ್ಕನು = ಹಿರಿಯಕ್ಕ the eldest of the elder sisters (ಅತ್ತಿಕೈ Nr.). — ಹಿರಿಯ ಕಣಜ a spacious corn-bin, etc. (Bp. 53, 18). — -ಹಿರಿಯ ಕಳಿವಿಹಣ್ಣು a large ripe Carissa berry (R.). — ಹಿರಿಯಕ್ಕ. = ಹಿರಿಯ ಅಕ್ಕನು. (My.). ಹಿರಿಯಕ್ಕನ ಚಾಳಿ ಮನೇ ಮಕ್ಕಳಿಗೈಲ್ಲ (Prv.). — -ಹಿರಿಯಣ್ಣ ಅಣ್ಣ the eldest of the elder brothers (My.). — -ಹಿರಿಯ ತಳಿಗೈ a large metal plate (ಸ್ಥಾಲ Nr.). — -ಹಿರಿಯ ದುಪ್ಪಿ (ರಾಮ Si. 170). — -ಹಿರಿಯ ನಾಚಯ್ಯ N. (Bp. 51, 65. 74). — -ಹಿರಿಯ ಪೀಥ a large pedestal or seat (Bp. 57, 53). — -ಹಿರಿಯ ಬಸದಿ a large Jaina temple (Bp. 52, 32). — -ಹಿರಿಯ ಬಿಟ್ಟೇರು a large missile (ಬಿಜ್ಜಲಬಿಟ್ಟೇರು Śmd. II). — -ಹಿರಿಯ ಬೈಲೈ high price or value. -ಹಿರಿಯ ಬೈಲೈಯ ಸೀರೈ (ಮಹಾದಾನ Nr.). — -ಹಿರಿಯ ಬೌಬ್ಬುಲಿಮರ a tall Babool tree (Bp. 20, 10). — -ಹಿರಿಯ ಭಕ್ತ a senior devotee (Bp. 55 sum.; 55, 4. 57). — -ಹಿರಿಯ ಭಕ್ತೈ a senior female devotee (Bp. 57, 56). — -ಹಿರಿಯ ಭವನ a large mansion (Bh. 1, 8, 70). — -ಹಿರಿಯ ಮಗ. = ಹಿರಿಮಗ (B. 3, 15). feminine ಹಿರಿಯ ಮಗಳು (B. 5, 158). — -ಹಿರಿಯಯ್ಯ. -ಅಯ್ಯ. = ದೌಡ್ಡಪ್ಪ (J. 27, 11). — -ಹಿರಿಯರ್. ಹಿರಿಯರು eminent persons; elders; ancestors (Bp. 28, 47; 37, 3; 57, 8; J. 16, 28; My.). ಹಿರಿಯರಿಗೈ ಇದಿರಾಗಿ ಏಳುವುದು (ಅಭ್ಯುತ್ಥಾನ etc. Nr.). ಹಿರಿಯರ ಹೇಳಿಕೈಯಿನ್ದ ನಮ್ಬ ತಕ್ಕ ಕಥೈ (ಐತಿಹ್ಯ Si. 236); ಹಿರಿಯರ ಬುದ್ಧಿ (ಅನುಭಾವ 459). ಕನ್ನಡದ ನುಡಿಯೈನ್ದುಪೇಕ್ಷಿಸಲಿನ್ನು ಹಿರಿಯರಿಗುಚಿತಮ್ ಅಲ್ಲಿದು (Abhā. 1, 4). ಬಲ್ಲೈನೈನ್ದೈಮ್ಬುವರೈಲ್ಲರು ಹಿರಿಯರೇ? ಸೌಲ್ಲಿಸಿ ಭೇದವನರಿದೌಡೈ ಕಿರಿಯ ತಾನೈಲ್ಲರಿಗೈ ಹಿರಿಯ! (Sp.). ಜಡೈಯುಳ್ಳ ಹಿರಿಯರಿಗೈ, ಹೈಡೈಯುಳ್ಳಸರ್ಪನಿಗೈ ನಡುಗುತ್ತ ನಮಿಸಿ ನಯದಿನ್ದೈಚ್ಚರನು ಬಿಡದೈ ಕೌಡೈ ಭಕ್ತಿ (Sp.). — -ಹಿರಿಯರುಗಳು. = ಹಿರಿಯರು (ಆರ್ಯರು, ದೇವ ಭೂಮಿಜರು Nn. 78). — -ಹಿರಿಯ ಲಿಂಗ a big liṅga (Bp. 57, 53). — -ಹಿರಿಯವ. -ಅವ a man who is older (My.; G. 319). — -ಹಿರಿಯ ಶೂಲ a large pike or stake (Bp. 39, 51). — -ಹಿರಿಯ ಹಬ್ಬ a great festival (Bp. 28, 21). — -ಹಿರಿಯ ಹಾವು a large snake (ಅಜಗರ, ಶಯು, ವಾಹಸ etc. Mr. 400). — -ಹಿರಿಯಳು an elder female; the oldest female (My.). ತನ್ನಿನ್ದಲು ಹಿರಿಯಳು (ಜ್ಯೇಷ್ಠೈ Nn. 128). — -ಹಿರಿಯಾಕೈ. -ಆಕೈ. = ಹಿರಿಯಳು (My.). — -ಹಿರೋಡೈ i. e. ಹಿರಿಯ ಓಡೈ the French rocks, Pāṇḍava pura (My.).

2. 2.
   2.

   to separate into portions, to break up, to pull to pieces, to demolish (Bp. 27, 48; 49, 42. 46; 51, 52. 64; 53, 29; My.; T. ಪಿರಿ to separate, disunite, disjoin, etc.; see ಪಿಕ್ಕು); to pull (a thing) out of (a bundle, fire, etc., My.; B. 2, 12); to pull from a sheath, to unsheathe (My.; B. 5, 47); to take from (a string, as a pearl or pearls, My.). 2, to be broken up or demolished (My.); to fall out of (a bundle, etc., My.); to fall from (a string, My.). ಬೈನ್ದ ಮನೈಗೈ (or ಮನೈಯಲ್ಲಿ) ಹಿರಿದದ್ದೇ ಲಾಭ (Prv.).

3. 3.
   3.

   = ಹಿರಿದು P. p. of ಹಿರಿ 2, in ಹಿರಿ ಹಿರಿದು (Bp. 27, 48; 49, 42; 51, 52. 67).

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಹೊರಕ್ಕೆ ಎಳೆ.
   2. ಕತ್ತರಿಸು.
   3. ಒಡೆ.
   4. ಲೂಟಿ ಮಾಡು.
   5. (ಸಂತೆ, ಜಾತ್ರೆ ಮುಂತಾದುವು) ಚೆದುರು.