ಲಲಿತಾ ಸಹಸ್ರನಾಮ ೬೨೬ - ೬೩೦

Tripurā त्रिपुरा (626)

೬೨೬. ತ್ರಿಪುರಾ

           ತ್ರಿಪುರ ರಹಸ್ಯ ಎನ್ನುವ ಪುರಾತನ ಕೃತಿಯೊಂದಿದ್ದು ಅದು ಭಾರ್ಗವ ಮತ್ತು ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಬ್ಬರ ಸಂವಾದದ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಮೂಲ ಗ್ರಂಥವು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ - ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ದೇವಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ, ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ದೇವಿಯ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ದೇವಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.  

           ಈ ನಾಮವು ದೇವಿಯು ತ್ರಿಕೂಟ ಅಥವಾ ತ್ರಿಪುಟಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆಂದು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಕೆಯು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರ; ಇಚ್ಛಾ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಪಂಚದಶೀ ಮಂತ್ರದ ಮೂರು ಕೂಟಗಳಾಗಿ, ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಕರ್ತಳಾಗಿ, ಮೂರು ನಾಡಿಗಳಾದ -ಇಡಾ, ಪಿಂಗಳ ಮತ್ತು ಸುಷುಮ್ನಗಳಾಗಿ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳಾದ - ಭೂಃ, ಭುವಃ ಮತ್ತು ಸ್ವಃ ಆಗಿ, ಮೂರು ಗುಣಗಳಾದ - ಸತ್ವ, ರಜೋ ಮತ್ತು ತಾಮಸ ಗುಣಗಳಾಗಿ. ದೇವಿಯು ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧವಾದ ತ್ರಿಷ್ಟಕಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ತ್ರಿಷ್ಟಕಗಳನ್ನು ಅಧಿಗಮಿಸಿದರೆ ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಹೊಂದಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

          ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದು ಪರಾಮಾತೃ-ಚೈತನ್ಯ (ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪರಿಮಿತವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆ), ಎರಡನೆಯದು ಪ್ರಮಾಣ-ಚೈತನ್ಯ (ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪರಿಮಿತವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆ). ಮೂರನೆಯದು ಜೀವ - ಚೈತನ್ಯ (ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಜೀವಿಯಿಂದ ಪರಿಮಿತವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆ). ಈ ಮೂರು ವಿಧವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತ್ರಿಷ್ಟಕವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.

Trijagad vandyā त्रिजगद् वन्द्या (627)

೬೨೭. ತ್ರಿಜಗದ್-ವಂದ್ಯಾ

          ದೇವಿಯು ಭೂಃ, ಭುವಃ ಮತ್ತು ಸ್ವಃ ಎನ್ನುವ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರದ ಮೂರು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೂರು ಸ್ತರಗಳಲ್ಲದೇ ಬೇರೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತವು ಭೌತಿಕತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕತೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ; ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ತರವು ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧತೆಯ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.

Trimurtiḥ त्रिमुर्तिः (628)

೬೨೮. ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಃ

           ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರರುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಿಯು ಈ ಮೂರೂ ದೇವರುಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ರೂಪವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

           ಈ ನಾಮದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಕಥೆಯು ಅನುಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮ. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವ ಇವರುಗಳು ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬಾಲಕಿಯು ಅವರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು. ಇವಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಆ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು ಆಕೆಯನ್ನು ತಾನಾರೆಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಆಗ ಆ ಬಾಲೆಯು ತಾನು ಅ ಮೂವರ ಸಂಯುಕ್ತರೂಪದ ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಆಗ ಆ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು ಅವಳನ್ನು ತ್ರಿಪುರಾ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಹೀಗೆ ದೇವಿಯ ತ್ರಿಪುರ ರೂಪವು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಕರ್ತ ದೇವರುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. ತ್ರಿಪುರಾ ದೇವಿಯು ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ, ಅವೆಂದರೆ ಶ್ವೇತ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ವರ್ಣಗಳು. ಶ್ವೇತ ವರ್ಣವು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಅವನು ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣದವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವುಳ್ಳವನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನದು ಕಪ್ಪು ವರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಅದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ರಜೋ ಗುಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯದು ರಕ್ತ (ಕೆಂಪು) ವರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಶಿವನ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾದ ರುದ್ರನ ತಮೋ ಗುಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಒಂದೊಂದು ವಿಧವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರ ಎನ್ನುವ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ರೂಪಗಳೇ ಒಂದುಗೂಡಿ ಶಕ್ತಿ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವಿಯು ಒಂದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕವಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ಒಂದೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ. ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಕಾರಣವಾದರೆ, ಶಕ್ತಿಯು ಕಾರ್ಯವಾಗಿದ್ದಾಳೆ (ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದ್ದಾಳೆ). ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮ ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮಗಳಿರುತ್ತವೆ.

         ಈ ನಾಮವು ದೇವಿಯು ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಮೂರು ಕ್ರಿಯೆಗಳಾದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ತ್ರಿಗುಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ೭೬೩ ಹಾಗೂ ೯೮೪ನೇ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡೋಣ.

Tridaśeśvarī त्रिदशेश्वरी (629)

೬೨೯. ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರೀ

           ದೇವಿಯು ಸಕಲ ದೇವಾನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಈಶ್ವರೀ ಅಥವಾ ಒಡತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ದೇವಿಯು ತ್ರಿ ಅಥವಾ ಮೂರು ದಶೆಗಳಿಗೂ ಒಡತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಮಾನವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಿರುತ್ತವೆ -ಅವೆಂದರೆ ಶೈಶವ, ಬಾಲ್ಯ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ವೃದ್ದಾಪ್ಯ. ಆದರೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಯೌವನದ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ದಶೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವಾನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತ್ರಿ-ದಶರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯು ಈ ಎಲ್ಲಾ ತ್ರಿದಶರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

          ‘ತ್ರಿ’ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಮತ್ತು ದಶ ಎಂದರೆ ಹತ್ತು. ೩ x ೧೦ - ಮೂರನ್ನು ಹತ್ತರಿಂದ ಗುಣಿಸಿದರೆ ನಮಗೆ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೦ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂವತ್ತಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮೂರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ನಮಗೆ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೩ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹನ್ನೆರಡು ಆದಿತ್ಯರು, ಎಂಟು ವಸುಗಳು, ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರು ಮತ್ತು ಎರಡು ಆಶ್ವಿನಿಗಳು (ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯರು, ಅಷ್ಟ ವಸುಗಳು, ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನೀದ್ವಯರು) ಇವುರಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯು ೩೩ ಆಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯು ಈ ಮೂವತ್ತಮೂರು ದೇವರುಗಳ ಅಧಿನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ೩೩ ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಕೋಟಿ ಸಹಾಯಕರಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಉಪದೇವತೆಗಳೆಂದು (ದೇವ/ದೇವಿ) ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಇದು ೩೩ಕೋಟಿ ದೇವತೆಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

           ದೇವಿಯು ಮಾನವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೂರು ಹಂತಗಳಾದ - ನಿದ್ರಾ/ಜಾಗ್ರತ್ (ಎಚ್ಚರದ ಸ್ಥಿತಿ), ಸ್ವಪ್ನ (ಕನಸಿನ ಅವಸ್ಥೆ) ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿ (ದೀರ್ಘನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆ) ಈ ಮೂರಕ್ಕೂ ಅಧಿನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

Tryakṣarī त्र्यक्षरी (630)

೬೩೦. ತ್ರ‍್ಯಕ್ಷರೀ

           ದೇವಿಯು ಮೂರು ಬೀಜಾಕ್ಷರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಾಲಾ ಮಂತ್ರವು ಮೂರು ಬೀಜಗಳಾದ ಐಂ- ಕ್ಲೀಂ-ಸೌಃ (ऐं- क्लीं- सौः) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಷೋಡಶೀ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಂಚದಶೀ ಮಂತ್ರದ ಮೂರು ಕೂಟಗಳನ್ನು ಮೂರು ಬೀಜಾಕ್ಷರಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

           ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತು (೫.೩.೧) ಹೃದಯವು ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು (ಹೃ+ದ+ಯ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ (೫.೫.೧) ಸತ್ಯವೂ (ಸ+ತಿ+ಯ) ಸಹ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ಎರಡೂ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾವೆಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳು ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯೋ ಅವೆಲ್ಲಾ ದೇವಿಯೆಡೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮವು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮವು ಸತ್ಯಂ-ಜ್ಞಾನಮ್-ಅನಂತಮ್ ಆಗಿದೆ.

                                                                                                                               ******

ವಿ.ಸೂ.:  ಈ ಲೇಖನವು ಶ್ರೀಯುತ ವಿ. ರವಿಯವರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ LALITHA SAHASRANAMAM 626 - 630 http://www.manblunder.com/2010/03/lalitha-sahasranamam-626-630.html ಎನ್ನುವ ಆಂಗ್ಲ ಲೇಖನದ ಅನುವಾದದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.