ಇರ್

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   verb

   to establish oneself at.

2. 2.
   verb

   to exist; to live.

3. 3.
   verb

   to happen or occur.

4. 4.
   verb

   to remain or continue to be at a place.

5. 5.
   verb

   to come to; to belong.

6. 6.
   verb

   to have a place or position.

7. 7.
   verb

   ಇರಗೊಡಿಸು iragoḍsu to allow to be; 2. to allow to settle (at one place); ಇರಗೊಡು iragoḍu to allow to be; 2. to allow to settle (at one place); ಇರಮಾಡು iramāḍu to cause to be; 2. to cause to be settled (at one place); ಇರಸಲ್ಲ irasalla not fit to be; not fit to be settled (at one place); ಇರಹವಂ irahavam he who is (as so and so); 2. he who is settled (at some place); ಇರುವವ iruvava he who is (as so and so); 2. a person or nation with relatively much wealth or rich resources; a have; ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ iddakkiddante as it is; without any change; 2. suddenly; at once; 3. without preparation; abruptly; ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದ ಹಾಗೆ iddakkidda hāge = ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ; ಇದ್ದರೆ iddare if (it is) so; 2. if available; ಇದೆಲ್ಲಾ/ಇವೆಲ್ಲಾ ಇದ್ದದ್ದೇ idellalā/ivellā iddaddē (saying) 'that bad things happen, and there is nothing one can do to prevent them, so it is not worth becoming upset about them'; ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಸಿದ್ದಪ್ಪನಿಗೆ ಸಿಡಿಲು ಬಡೀತು iddaddannu idda hāge hēḷidare siddappanige siḍilu baḍītu (prov.) hard fact is difficult to digest; ಇದ್ದದ್ದು ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಎದ್ದುಬಂದು ಎದಗೆ ಒದೆ iddaddu idda hāge hēḷidare eddubandu edege ode (prov.) a truth-teller finds the door closed against him; ಇದ್ದದ್ದು ಹೇಳಿದರೆ ಹದ್ದಿನಂತೆ ಮೋರೆಯಾಗು iddaddu hēḷidare haddinahāge mōreyāgu (prov.) = ಇದ್ದದ್ದು ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಎದ್ದುಬಂದು ಎದಗೆ ಒದೆ; ಇದ್ದದ್ದು ಹೋಯಿತು ಮದ್ದಿನ ಗುಣ iddaddu hōyitu maddina guṇa (prov.) striving to make (something) better, we oft mar what is well; ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಗೌಡ, ಹೋದಲ್ಲಿ ಕಿವುಡ idalli gauḍa, hōdalli kivuda (prov.) every dog is a lion at home; ಇದ್ದವರು ಮೂವರಲ್ಲಿ ಕದ್ದವರು ಯಾರು? iddavaru mūvaralli kaddavaru yāru (prov.) all are good maids, but where come the bad wives; ಇದ್ದಮಕ್ಕಳಿಗೇ ಕೂಳಿಲ್ಲ, ಮತ್ತೊಂದು ಕೊಡೋ ಶಿವರಾಯ iddamakkaḷigē kūḷilla, mattondu koḍō śivarāya (prov.) pray for more difficulties; ಇದ್ದಾಗ ಹಿರಿ ಹಬ್ಬ, ಇಲ್ಲದಾಗ ಕಿರಿ ಹಬ್ಬ iddāga hiri habba, illadāga kiri habba (prov.) = ಇದ್ದಾಗ ಹಿರಿಯಣ್ಣ, ಇಲ್ಲದಾಗ ತಿರಿಯಣ್ಣ; ಇದ್ದಾಗ ಹಿರಿಯಣ್ಣ, ಇಲ್ಲದಾಗ ತಿರಿಯಣ್ಣ iddāga hiriyaṇṇa, illadāga kiryaṇṇa (prov.) prudent is he not who saves not for tomorrow; ಇದ್ದಾಗ ನವಾಬ ಸಾಹೇಬ, ಇಲ್ಲದಾಗ ಫಕೀರಸಾಹೇಬ iddāga navāba sāhēba, illadāga phakīra sāhēba (prov.) = ಇದ್ದಾಗ ಹಿರಿಯಣ್ಣ, ಇಲ್ಲದಾಗ ತಿರಿಯಣ್ಣ; ಇದ್ದಿದ್ದೊಂದಿಷ್ಟು ಇಲಿ ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು iddiddondiṣṭu ili kaccikoṇḍu hōyitu (prov.) misfortune led to lose whatever little one had; ಇದ್ದವನು ಮಾಡಿದರೆ ವ್ಯವಹಾರ, ಇಲ್ಲದವನು ಮಾಡಿದರೆ ವ್ಯಭಿಚಾರ iddavanu māḍidare vyavahāra, illadavanu māḍidare vyabhicāra (prov.) money covers the misdeeds; ಇರಲಾರದೆ ಇರುವೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಂಡ iralārade iruve biṭṭukoṇḍa (prov.) to invite trouble deliberately or mischievously; ಇರುವವಳು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ, ಇಲ್ಲದವಳಿಗೆ ಮುಲುಕಾಟ iruvavaḷu iṭṭukoṇḍare illadavaḷige mulukāṭa (prov.) envy burns from within; ಇಲ್ಲದವರಿಗೆ ಒಂದು ಚಿಂತೆ ಇದ್ದವರಿಗೆ ನೂರಾರು ಚಿಂತೆ illadavarige ondu cinte, iddavarige nūrāru cinte (prov.) poor worries only about his not having money, while rich has hundred worries about the money he has.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.

   (numr.adj.) (number) numeral denoting “two” or “both” ű ಇರ್ಕಡೆ both sides

2. 2.
   vi.

   (be)

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   1.

   = ಇರು 1, ಇಲ್ 1. to be, to exist; to rest, to remain, to stay; to hesitate; to linger, to delay (ಸ್ಥಾಯಿಭಾವ Śmd. Dh.; ನಿಲ್ Śmd. 101. 142. 381. 390 Cm.; T., M. ಇರು). participle negative ಇರ ಅದೆ (Śmd. 73) or ಇರದೆ (79. 101. 142, etc.); imperative ಇರು (270. 272. 115; Bp. 28, 10; 41, 29), ಇರ್ (Rśv. 13, 8; J. 28, 45); ಇರಲಿಂ (Śmd. 68), ಇರಲಿ (Bh. 1, 8, 57; 2, 13, 37; Bp. 39, 47; B. 4, 91; 5, 110); ಇರಿಂ [ಇನ್ನಾರುಮಿದರ್ಕೆ ವಕ್ರಿಸದಿರಂ Pb. 1, 114]. ಇರಿ (My.; Bp. 1, 44; 3, 78; 4, 4; 12, 44; 22, 48; 37, 39; 51, 26; 53, 19; 54, 8; 55, 38; 56, 15. 16. 19; 58, 39; Bh. 1, 10, 80); [ಇರೆ- ಶ್ರೀ ತಳ್ತುರದೊಳ್ ಕೌಸ್ತುಭಜಾತ ದ್ಯುತಿಬಳಸಿ ಕಾಣ್ಡಪಟದನ್ತಿರೆ Kr. 1. 1; ತಲೆಯನುಗುರಿಸುತ್ತುಮಿರೆಯಿರೆ Pb. 1, 104 va.]. ಇರ್ರಿ (S. Mhr.; B. 2, 14; 3, 15; 4, 17; My. occasionally); ಇರ್ಕೆ [ಇನ್ತೆ ತನ್ನಂ ಕೂರಸಿಯೊಳಡುರ್ತು ಕೊನ್ದಸಿಯಳಿರ್ಕಸಿಯೊಳ್ Pb. 1, 6]. (Śmd. 269; Grj. 4, 50; 6, 33); present ಇರ್ದಪಂ (J. 29, 23; 31, 28), ಇರ್ದಪರ್ (3, 31), ಇರ್ದಹಂ (Bp. 4, 48; 16, 2. 28), ಇದ್ದಾನೆ, ಇದ್ಧಾನೆ q. v.; present and future ಇರ್ಪ (Śmd. 75), ಇರ್ಪುದು (264. 280), ಇರ್ಪುವು (59), ಇರ್ಪಂ (275), ಇರ್ಪರ್ (22), ಇರ್ಪಿರ್ (112), ಇರ್ಪಿರಿ (Bp. 55, 41), (ಇರುವ C.), ಇಪ್ಪ q. v., ಇಹ q. v., ಇರ್ಕುಂ (Śmd. 23. 46. 76), ಇರ್ಕು (Bp. 5, 29), ಇಕ್ಕು q. v.; P. p. ಇರ್ದು [ತದ್ಭುವನ ಪ್ರದೀಪನಾಗಿರ್ದವಾರ್ಯವೀರ್ಯಂಗೆ ಬದ್ದೆಗಂ ಪಿರಿಯಮಗಂ Pb. 1, 23]; (Śmd.; J. 3, 25), (ಇದ್ದು q. v.), ಇರ್ದ (relative P. p.; Śmd. 64. 128), ಇರ್ದಂ (64. 157. 167. 280), ಇರ್ದತ್ತು (266), ಇರ್ದುದು [ಮೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಪೆಮ್ಪಿನ್ದಗುನ್ದಲೆಯಾಗಿರ್ದುದು ದೇವ ದಮ್ಪತಿ ರತಶ್ರೀಸುನ್ದರಂ ಮನ್ದರಂ Ap. 1, 50]; (J. 25, 3), (ಇತ್ತು q. v.). ಇರ್ದುದಂ (Śmd. 195); ಇರ್ದುದ/?/ (60). [ಪರಿಗತನಗೆಯಿನ್ದೆರ್ದ್ದೆಂ ಗುರುನಾಣ್ಭರದಿನ್ದಮೆ/?/ಗಿ ಮುಖದಾವರೆಯಂ Kr. 1, 59; ಇರ್ಪ್ಪ-,ಪೊಸತಲರ್ದ ಬಿಳಿಯ ತಾವರೆಯೆಸ/?/ಳ ನಡುವಿರ್ಪ ಸಿರಿಯುಮಾಕೆಯ ಕೆಲದೊಳ್ ನಸುಮಸುಳ್ದು ತೋರ್ಪಳೆನೆ Pb. 1, 40]. ಇರ್ಪುದು (ಆಸ್ಯೆ, ಆಸನೆ, ಸ್ಥಿತಿ Nr.). ಬತ್ತಲೆ ಇರ್ದವಳು (ನಗ್ನಿಕೆ Nr.). see e. g. Bp. 21, 41; 29, 29; 55, 4; 57, 49; 58, 64; J. 2, 65; 3, 36. 37; 17, 20; 28, 26. ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಪ್ರೀತಿಯಿನ್ದ ಇರಬೇಕು; ತಮ್ಮ ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿನ್ದ ಇದ್ದರೆ; ಅವೆಲ್ಲರು ಪ್ರೀತಿಯಿನ್ದ ಇರುವದ/?/ನ್ದ (B. 2, 41). ಆನನ್ದದಿನ್ದ ಇರ್ (see s. ಆನನ್ದ); ಸುಖದಿನ್ದೆ ಇರ್ಪೆಂ (Rśv. 4, 117). see about the use of ಇರ್ and ಇರು in connexion with ಆಗಿ s. ಆಗು 1, and also the instances s. ಇದ್ದು to allow to be or to remain (B. 4, 25). ಇರಗೊಡು. -ಕೊಡು do not be! [ಚಿನ್ತೆಯಿದೇನೊ ಸನ್ತತಿಗೆ ಮಕ್ಕಳೆ ನೆಟ್ಟನೆ ಬಾರ್ತೆಯಪ್ಪೊಡಿನ್ನಿನ್ತಿರವೇಡ Pb. 1, 118]; (Bp. 45, 35; 52, 21; 58, 34). [ಇರವೇ/?/. -ಪೇ/?/. ಮನದೊಳ್ ನೆ/?/ನೋ/?/ನ/?/ಯೊಳ್ ಕೂಡಿರವೇ/?/ನೆಮ್ಬುದಿದು ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗ ವಿಚಕ್ಷಣೋದಿತಂ Kr. 2, 102]. ಇರವೇ/?/. -ಂ-ಬೇ/?/. -ಂ do be! (Bp. 37, 5; 53, 17). ಇರಿರ್ rep. ಇರ್ದಿರ್ದು (Bp. 57, 12). ಇರಲ್. -ಲು being remaining. ಕಟ್ಲೆ ತುಮ್ಬಿದ ಮೇಲೆ ಚಣಮಾತ್ರಮ್ ಇರಲಿಲ್ಲ (Dp. 4). ಇಡಲ್ಪಡು. = ಇರ್ (Śmd. 299. 300). ಇರ್ದನ್ತಿರ್. ಇರ್ದ-ಅನ್ತೆ- ಇರ್ to be as he, she, it, etc. used to be. ಮನೆಯೊಳ್ ಇರ್ದನ್ತಿರ್ದು ಜೀವಂ ತನುವನ್ ಅಗಲಿದ ಚಿಕ್ಕ ಮಾದಣ್ಣಂ (Bp. 47, sum). ಇರ್ದನ್ತಿರ್ದು may occasionally be translated by "without an apparent cause, all at once, suddenly", e. g. ಈ ಬಲುಗುತ್ತಮ್ ಇರ್ದನ್ತಿರ್ದು ನಿನಗೆ ಎನ್ತಾಯಿತ್ತು, ಎಲೆ, ಕನ್ದ (Bp. 15, 19). ಇರ್ದಹಗೆ-ಅಹಗೆ just as he, she, it was, just as they were (Bp. 61, 38). cf. ಇಱು 1.

2. 2.
   2.

   affix for the formation of the plural (cf. ದಿರ್,-ವಿರ್), e. g. ಪೆಣ್ಡಿರ್, ತೊ/?/ರ್ (Śmd. 120). ಸಾಯಿರ ಪೆಣ್ಡಿರ್ (111). ಸುರಸಾಲಯಂಗಳಿರ್, ದೆಸೆಗಳಿರ್, ದೇವಿಯರಿರ್ etc. (see s. ಇರ 1).

3. 3.
   3.

   = ಇರಿ 1. affix for the formation of the second person plural, e. g. ಪೊರ್ದುವಿರ್, ತಿರ್ದುವಿರ್ (Śmd. 255), ನುಡಿದಿರ್ (61), ಬೇಡಿದಿರ್ (91), ಏ/?/ಪಿರ್ (153), ಒಳ್ಳಿದಿರ್, ಒಳ್ಳಿದರಿರ್, ಪೆಱಿರ್, ಪೆಱಿದರಿರ್, etc. (257), ಕೂರಿದಿರ್, ಕೂರಿದರಿರ್ (258), ಆಪ್ತರಿರ್ etc. (258), ಪೇ/?/ರ್, ಬನ್ದಿರ್ (263). ಅಱಿಯಿರೆ (153). ಕೇಳಿರೆ (153. 163).

4. 4.
   1.

   = ಇಕ್ etc. (Śmd,221. 78). two. ಇರ್ಕಟ್ಟು (Śmd. 222). = ಇಕ್ಕಟ್ಟು q. v. ಇರ್ಕಡಿ. = ಇಕ್ಕಡಿ q. v. (Rśv. 5, 117. 123). ಇರ್ಕಡೆ. = ಇಕ್ಕಡೆ q. v. (My.). ಇರ್ಕಾಲು. = ಇಕ್ಕಾಲು q. v. (My.). ಇರ್ಕಿವಿ two, or both, ears (My.). ಇರ್ಕುಚ two, or both, breasts (My.). ಇರ್ಕೆಯ್.ಇಕ್ಕೆಯ್ two, or both, hands, (Rśv. 4, 70; My.). ಇರ್ಕೆಲ (Śmd. 132). = ಇಕ್ಕೆಲ q. v. [ಕಲ್ಪ ಮಹೀಜದ ಪಕ್ಕದಿರ್ಕೆಲಮ್ಬಿಡಿದು ಮಡಲ್ತು ತೋ/?/ವ ಲತಾವಳಿಗಳ್ಗೆಣೆಯಾಯ್ತು Ap. 2, 4]. ಇರ್ಕೊಡೆ two, or both, umbrellas (Śs.). ಇರ್ಕೋಡಿ two, or both, channels. ಇರ್ಕೋಡಿಯಿಂ ತೀವಿ ನಾಲ್ದೆಸೆಗಂ ಸೂಸಿ (Śmd. 79). ಇರ್ಛಾಸಿರ. -ಸಾಸಿರ two thousand. [ಸ್ಮರಿಯಿಪನಿರ್ಪತ್ತಿರ್ಚ್ಛಾಸಿರ ಬರಿಸಕ್ಕೊರ್ಮೆಮನದೊಳುಣಿಸಂ ಸುಯ್ವಂ Ap. 6, 16; ಪ್ರಸಾದಿಗಳು ಮೂವತ್ತಿರ್ಚ್ಛಾಸಿರದೊಳಗೆ ತಾನೊಬ್ಬನಾಗಿ Cv. 776]; (Śmd. 83; J. 23, 2). ಇರ್ಛಾಸಿರಂ ಮದಮಂ ಮುಕ್ಕುಳಿಸಿರ್ದ ದನ್ತಿಘಟೆಗಳ್ (Śmd. 22. 83). ಇರ್ತಡಿ (Śmd. 222). two, or both, banks. ಇರ್ತಣ್ಡ. = ಇತ್ತಣ್ಡ (G.). ಇರ್ತರ (Śmd. 79). = ಇತ್ತರ q. v. ಇರ್ತಲೆ. = ಇತ್ತಲೆ two, or both, heads; two generations. ಇರ್ತಲೆಗೊಜ್ಜ. -ಕೊಜ್ಜ (Śmd. 79). = ಇರ್ತಲೆಗೊಲಜ q. v. ಇರ್ತಲೆಗೊಲಜ. -ಕೊಲಜ. = ಇರ್ತಲೆಗೊಜ್ಜ a grandfather. ತನ್ನ ತನ್ದೆಗೆ ತಾಯಿತನ್ದೆಗಳ್ ಇರುಹ, ತನ್ನ ತಾಯಿಗೂ ಮಾತಾಪಿತೃಗಳ್ ಇರುಹನೊ, ಅವನು ಇರ್ತಲೆಗೊಲಜಂ (Śmd. 79, Mḍb. MS. in explanation of ಇರ್ತಲೆಗೊಜ್ಜ). ಇರ್ತಲೆ ಹಾವು. = ಎರಡುತಲೆ ಹಾವು, ಇತ್ತಲೆಗುಯ್ಯ q. v. the two-headed snake, a short-tailed, not venomous earth snake, Tortrix cylindrophis rufus. 2, = ಕೊ/?/ಕುಮಣ್ಡಲ (My.). ಇರ್ತೆರೆ (Śmd. 222). two, or both, curtains. ಇರ್ತೆ/?/. = ಇತ್ತೆ/?/ two kinds (Śmd. 60. 94). ಇರ್ದೆಸೆ. = ಇದ್ದೆಸೆ both directions. (Śmd. 135 Mḍb. MS.). ಇರ್ಪತ್ತು. = ಇಪ್ಪತ್ತು, ಇರ್ಪತ್ತು (Ch. v. 326). ಇರ್ಪತು ಮೂ/?/ twenty-three (Ch. v. 330). ಇರ್ಪತ್ತಯ್ದು. = ಇಪ್ಪತ್ತಯ್ದು (Śmd. 201). see also Śmd. 21. 44. ಇರ್ಪತ್ತಾ/?/. = ಇಪ್ಪತ್ತಾ/?/. ಇರ್ಪತ್ತಾ/?/ ಛನ್ದಂಗಳ್ (Ch. p. 23). ಇರ್ಪತ್ತಾ/?/ ಛನ್ದದಿನ್ದೆ (v. 235). ಇರ್ಪತ್ತು. = ಇಪ್ಪತ್ತು. -ಇರ್ಪತ್ತು ನಾಲ್ಕು. = ಇಪ್ಪತ್ತುನಾಲ್ಕು [ಪನ್ನೆರಡು ಪಟಹಂಗಳುಂ ಪುಣ್ಯಾಬ್ಧಿ ಸಂಭವಂಗಳಾಗಿ ಗಮ್ಭೀರಾವರ್ತಂಗಳೆಮ್ಬಿರ್ಪತ್ತು ನುಲ್ಕುಂ ಶಂಖಂಗಳುಂ Ap. 15, 3 va.]; (Ch. v. 256). ಇರ್ಪತ್ತೆಣ್ಟು = ಇಪ್ಪತ್ತೆಣ್ಟು (Ch. v. 293). [ಇರ್ಪತ್ತೆರಡು twentytwo. ಎನ್ದಾ ಮಹಾನುಭಾವನ ಪೇ/?/ಮಾ/?/ಯೊಳಿರ್ಪತ್ತೆರಡು ದಿವಸಮ್ಬರಂ ವೀರ ಶಯ್ಯಾತಳಗತನಾಗಿರೆ Ap. 2, 58 va.]. ಇರ್ಪತ್ತೇ/?/. = ಇಪ್ಪತ್ತೇ/?/. ಇರ್ಪತ್ತೇ/?/ ಮುತ್ತಿನ ಸರಮಂ ಸಕ್ಷತ್ರಮಾಲೆ ಎಮ್ಬುದು (Hlā.). [ಇರ್ಪತ್ತೊನ್ದು twenty one. ಸಲೆ ಸನ್ದಿರ್ಪತ್ತೊನ್ದು ತಲೆವರೆಗಂ ನಮಗೆ ಪರಿಭವಂ Pb. 7, 56; Ap. 3, 41 va.]. ಇರ್ಪೆಗಲ್ both shoulders (My. occasionally). ಇರ್ಪೆಣ್ಡಿರ್ (Śmd. 197). two, or both, wives or women. ಇರ್ಬಗಿ. = ಇಬ್ಬಗೆ q. v. [ಒಗೆದ ಶರಸ್ತಮ್ಬದೊಳಿರ್ಬಗಿಯಾಗಿ ಮನೋಜರಾಗರಸಮುಗುತರೆ Pb. 2, 33; Ap. 14, 163 va.]; (Abh. P. 13, 81). ಇರ್ಬರ್ (Śmd. 122; T. ಇರುವರ್ Te. ಇರುವುರು). = ಇಬ್ಬರ್, ಇಬ್ಬರು q. v., ಇರ್ವರ್ two, or both, persons; both. ಇರ್ಬರ್ಗೆ ಎರಮಯ್ದುವಾ! (69). ಇರ್ಬರ್ ಕರ್ತೃಗಳ್ಗೆ ನಿಮಿತ್ತಮ್ ಅಪ್ಪ ಸತಿಸಪ್ತಮಿಗೆ ಎಕಾರಮ್ ಅಕ್ಕುಂ (296). [ನೀಮಿರ್ಬರು ಮನ್ನೆಗಮಿನ್ತೀ ಮಾ/?/ಯೊಳಿನಿಸು ಪೊ/?/ ನುಡಿವುತ್ತಿರಿಂ Kr. 3, 133; Ap. 16, 5]. ಇರ್ಬರನು (Bp. 13, 27). ಇರ್ಬರು (18, 103). ಎಮ್ಮನಿರ್ಬರನು (42, 34). ಇರ್ಬರಿ both sides or flanks (Rśv. 13, 82). ಇರ್ಬಲ two, or both, forces (Abh. P. MS. 13, 48. 60. 93. 95). ಇರ್ಬಾಯ. -ಬಾಯ್. -ಅ 3. = ಇಬ್ಬಾಯಿ ಹಕ್ಕಿ (or the ಬೇರುಣ್ಡ Śśv. 3, 33). ಇರ್ಬಾಳ್ (Śmd. 197). two, or both, swords ಇರ್ಬಾ/?/ the second cultivation, the second ploughing of a field (ಶಮ್ಬಾಕೃತ, ದ್ವಿಸೀತ್ಯ Hlā.). ಇರ್ಬೇನೆ (Śmd. 222). two diseases; two pains; a complicated disease. ಇರ್ಭಾಗ. = ಇಬ್ಬಾಗ (B. 4, 191). ಇರ್ಮಡಿ. = ಇಮ್ಮಡಿ (Śmd. 81; Ct. II, 98). ಇರ್ಮಡಿಕೆ. = ಇಮ್ಮಡಿಕೆ (V. 9, 71 va.). ಇರ್ಮಡಿಸು. = ಇಮ್ಮಡಿಸು [ಪರಿಭವಾನಿಲನಿಂ ಶೋಕಾನಲನಿರ್ಮಡಿಸೆ ನಡನಡುಗಿ ಕಾಯ್ದಿನೊಳ್ಪುದುಗಿ Pb. 8, 70 va.; Ap. 8, 63]; (Rśv. 14, 15). ಇರ್ಮೆಯ್ (Śmd. 196). = ಇಮ್ಮೆಯ್ q. v. ಇರ್ಮೆಯ್ಯಿ. = ಇರ್ಮೆಯ್ (Abh. P. 9, 66). ಇರ್ಮಕ್ಕ. -ಪಕ್ಕ both sides (Abh. P. 15, 3). ಇರ್ವಣ್ಣ. -ಬಣ್ಣ two colours (Grj. 9, 64 va.). ಇರ್ವನ್ತಿಗೆ. = ಇರವನ್ತಿಗೆ (My.). ಇರ್ವರ್. = ಇರ್ಬರ್ etc. (Śmd. 121. 122. 154; Tu. ಇರ್ವೆರ್). ಇರ್ವರುಂ (121. 267. 298). [ಮುತ್ತಿನಿರ್ವರುಮಂ ಮದುವೆಯಂ ಮಾಡಿಗಾಂಗೇಯನಮ್ಬೆಯನಿನ್ತೆನ್ದಂ Pb. 1, 74 va.]. ಇರ್ವರೆ ತೊಳ್ಗಳ್ ಅಲ್ತೆ ನೃಪತಿಗೆ ರಣದೊಳ್ (57). ಮೆಲ್ಲನೆ ಇರ್ವರ್ ನುಡಿದರ್ (112). ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರಿರ್ವರುಮಂ ಮಿಥುನಮ್ ಎಮ್ಬುದು (Hlā.). ಇರ್ವರ್ ಬಳೆದರ್ (Rśv. 4, 78). ಅವರಿರ್ವರ ಇರವನ್ ಉರ್ವರೆಯರ್ ಈಕ್ಷಿಸುತಂ (4, 79). ಇರ್ವಲ. = ಇರ್ಬಲ [ನಡೆತನ್ದರಾಜಿಗಿರ್ವಲದಲರಾತಿನಾಯಕರುಮೊರ್ಬರನೊರ್ಬರೆ ಗೆಲ್ವ ತಕ್ಕಿನೊಳ್ Pb. 10, 52]; (Śmd. 207 Mḍb. MS.; Abh. P. MS. 13, 54 va.).

5. 5.
   2.

   = ಇ/?/ 2, ಎ/?/ 2. ಇರ್ಕುಳಿ. = ಇ/?/ಳಿ, ಎ/?/ಕುಳಿ pulling, dragging near or away; attracting, captivating, charming; taking (ಎ/?/ಕುಳಿ Śm. 61; Kk. 49). ಇರ್ಕುಳಿಗೊಳ್. -ಕೊಳ್. = ಇ/?/ಳಿ-,ಎ/?/ಕುಳಿ to attract; to captivate [ಮತ್ತಾ ಪೀನ ವೃಷಸ್ಕನ್ಧನುಮಾ ಪದ್ಮಾಸ್ಯೆಯರ ಮನಮನಿರ್ಕುಳಿಗೊಣ್ಡಂ Ap. 8, 25]. (ಸೆಳದುಕೊಳ್ Ct. II, 96); to lay hold of, to take, to assume (Abh. P. 14, 143; 16, 75).

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ನೆಲೆಗೊಳ್ಳು.
   2. ಜೀವಿಸು.
   3. ವಾಸಮಾಡು.
   4. ನಿಲ್ಲು.
   5. ವರ್ತಿಸು.