ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳು ಹೊರಗಡೆ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಡುವ, ನಮ್ಮ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ, ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಶತ್ರು ನಮ್ಮೊಳಗೇ ಅಡಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಶತ್ರು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ, "ನಾನು, ನನಗೆ, ನನ್ನಿಂದ, ನನಗೋಸ್ಕರ" ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದ ಭಾವನೆ. ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರು ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ನೋವು ಕೊಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಳಗಿನ ಶತ್ರು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

"ನಾನು" ಎಂಬ ಪದ ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದು ಅಹಂಕಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದಾಗ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. "ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ", "ನನ್ನ ಮಾತೇ ಸರಿ", "ನನ್ನನ್ನು ಮೀರಿಸುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ" ಎಂಬ ಭಾವನೆಗಳು ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಮನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ, ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿದಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಅಹಂಕಾರವೇ ಅವನನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಅನೇಕ ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವರು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ನಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅಹಂಕಾರ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸು ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು "ನನಗೆ ಯಾರ ಸಹಾಯವೂ ಬೇಡ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಗೋಡೆಯ ಹೆಸರು ಅಹಂಕಾರ. ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಅವನು ಬಲಶಾಲಿಯಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಳಗೆ ಅವನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಅಹಂಕಾರದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ ಮದ. ಮದ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಣದ ಗರ್ವವಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನ, ಹುದ್ದೆ, ಸೌಂದರ್ಯ, ಅಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಸಾಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಅತಿಯಾದ ಹೆಮ್ಮೆ ಕೂಡ ಮದವೇ. ಮನುಷ್ಯನು ಏನಾದರೂ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ ಸಂತೋಷಪಡುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಸಾಧನೆಯೇ ತನ್ನನ್ನು ಇತರರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಅದು ಮದವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಮರದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು ತುಂಬಿದಾಗ ಅದರ ಕೊಂಬೆಗಳು ಕೆಳಗೆ ಬಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಹಣ್ಣು ಇಲ್ಲದ ಮರ ಮಾತ್ರ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಜೀವನದ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ. ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಪ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದವರು ತಮ್ಮನ್ನು ದೊಡ್ಡವರಂತೆ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಹಂಕಾರವು ಮನುಷ್ಯನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಕಾಣದ ಪರದೆಯಂತೆ. ಅದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಸೋಲುಗಳಿಗೆ ಹೊರಗಿನವರನ್ನು ದೂಷಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಳವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಅದರ ಮೂಲ ಕಾರಣ ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇಳದೆ ಇರುವುದೂ ಅಹಂಕಾರ. ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆ ಇರುವುದೂ ಅಹಂಕಾರ. ಇತರರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ ಅಸೂಯೆಪಡುವುದೂ ಅಹಂಕಾರದ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ. ಹೀಗೆ ಅಹಂಕಾರ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮುಖಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಇದೇ ಸತ್ಯ. ಎಷ್ಟೋ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಸ್ನೇಹಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧಗಳು ಅಹಂಕಾರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಡೆಯುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಾತಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಜಗಳವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ "ಮೊದಲು ನಾನು ಯಾಕೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು?" ಎಂಬ ಭಾವನೆ. ಪ್ರೀತಿಗಿಂತ ಅಹಂಕಾರ ದೊಡ್ಡದಾದಾಗ ಸಂಬಂಧಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಟ್ಟಿದ ಸಂಬಂಧ ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮುರಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಈ ಶತ್ರು ಬಹಳ ಕುತಂತ್ರಿ. ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರೂ ನಾವು ಸರಿಯೇ ಇದ್ದೇವೆ ಎಂದು ನಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ನಮ್ಮ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಬಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶತ್ರುವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಹೊರಗಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಒಳಗಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಬೇಕು.

ಆತ್ಮಾವಲೋಕನವೇ ಈ ಶತ್ರುವಿನ ವಿರುದ್ಧದ ದೊಡ್ಡ ಆಯುಧ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. "ನನ್ನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ನೋವಾಗಿದೆಯೇ?", "ನಾನು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕೀಳಾಗಿ ನೋಡಿದ್ದೇನಾ?", "ನನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ ಇತರರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಮರೆತೇನಾ?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇ ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರದ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತವೆ.

ವಿನಯ ಎಂಬುದು ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಿಷ. ವಿನಯಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಇತರರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ; ತನ್ನನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಬದುಕುತ್ತಾನೆ.

ಜೀವನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಜೊತೆ ಬರುವುದೇ ಅವನ ಹಣ, ಅಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಹುದ್ದೆ ಅಲ್ಲ. ಅವನು ಬಿತ್ತಿದ ಪ್ರೀತಿ, ತೋರಿದ ವಿನಯ ಮತ್ತು ಗಳಿಸಿದ ಮಾನವೀಯತೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ "ನಾನು" ಎಂಬ ಪದ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಆಧಾರವಾಗಿರಲಿ, ಅಹಂಕಾರದ ಕೋಟೆಯಾಗಬಾರದು.

ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಶತ್ರುವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ದೂರ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿದರೆ ಸಾಕು. ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಕಂಡರೆ ಅದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯವೆಂದರೆ ಇತರರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಲ್ಲ; ತನ್ನೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಶತ್ರು ಹೊರಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ. "ನಾನು, ನನಗೆ, ನನ್ನಿಂದ, ನನಗೋಸ್ಕರ" ಎಂಬ ಮದದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸೇ ಅವನ ನಿಜವಾದ ಶತ್ರು. ಆ ಶತ್ರುವನ್ನು ಗೆದ್ದವನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ವಿಜಯಿ. ಏಕೆಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಜಯಿಸಿದವನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ವೀರ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.

-ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ನಾಯಕ್