ಮೇಲು

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಿಘಂಟು

1. 1.

   1. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ.
   2. ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ.
   3. ಪುನಃ.

2. 2.

   1. ತುದಿ.
   2. ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು.
   3. ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿ.
   4. ಉಚಿತವಾದುದು.
   5. ಏಳಿಗೆ.
   6. ಮುಂದಾಗುವುದು.

3. 3.

   1. ಮೇಲ್ಭಾಗದ.
   2. ಎತ್ತರವಾದ.
   3. ಹೆಚ್ಚಾದ.
   4. ಉತ್ತಮವಾದ.
   5. ಹೊರಭಾಗದ.
   6. ಮೊದಲಿನ.
   7. ಬೇರೆಯ.

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.

   = ಮೇಲ್, etc. that which is above, etc. (My.). ಕುಳ್ಳಿರಲರಿಯದೈ ಮೇಲು ಮೌಗಮಾಗಿ ಮೈಲಗಿಹ ಮಗವು (ಉತ್ತಾನಶಯ, ಡಿಮ್ಭ Nr.). ಮೌಳಕೈಯ್ಯ ಮೇಲು (ಪ್ರಕಾಣ್ಡ Mr. 323). ಜಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲು (Bp. 28, 46). ಪೈರರ ಮೇಲನ್ನು ಕಣ್ಡು ಸಯ್ರಿಸಲಾರದೇ ಕಳವಳಗೌಳ್ಳುವದು (ಆಕ್ಷಾನ್ತಿ etc. Si. 68); ನೀರೂರಿ ಮೇಲಕ್ಕೇರುವ ಗುಳ್ಳೈಗಳು (ವಕ್ರಗಳು 82); ಎಲ್ಲಾ ಮಾಂಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೇಲಾದ ಕೌಬ್ಬು (ವಸೈ 205); ಮೇಲಕ್ಕೈ ಎತ್ತಿ ಚಾಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕೈಯ್ಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನ ಅಳತೈ (ಪೌರುಷ 212); ಹೈಣ್ಡದ ಮೇಲಣ ತಿಳಿ (ಕಾರೋತ್ತರ etc. 348); ಮೇಲಾಗಿರುವಿಕೈ (ಉತ್ಕರ್ಷ, ಅತಿಶಯ 390); ಮೇಲಕ್ಕೈ ಹಾರುವಿಕೈ (ಉತ್ಕ್ಷೇಪಣ 400); ಬಹಳ ಮೇಲಕ್ಕೈ ಬೈಳೈದದು (ಉಚ್ಚ, etc. 372); ಮೇಲಕ್ಕೈ ಕೈಳಗಿನಿನ್ದ ಎತ್ತಲ್ ಪಟ್ಟದು (ಸಮುದಕ್ತ, ಉದ್ಧೃತ 378); ಮೇಲಿನಿನ್ದ ಕೈಳಕ್ಕೈ ತಳ್ಳಿಬಿಡುವಿಕೈ (ಅವನಾಯ, ನಿಪಾತನ); ಜೀವದ ಮೂಲಣ ಆಶೈಯಿಲ್ಲದೇ ದುಡುಕುವ ಕೈಲಸ (ಅತ್ಯಾಹಿತ, ಮಹಾಭಯ 427). ರಾವಣನ ಮೇಲಣ ರಾಜಕಾರಿಯದ ಕಥನಕಾಲೋಚಿಸಿ (J. 18, 5). ಮೇಲಕ್ಕೈ ಎತ್ತುವದು (ಉದ್ಧರ Dhw.). ಕವಿಕುಲದ ಮೇಲುಗಳೈ! (you who are the best of — Sp.). ಇವರೈಲ್ಲ, ಬಳಿಕ ಅವಿಚಾರದಿಂ ನೀವು ಅವರ ಮೇಲಿಂಗೈ ಎತ್ತಿ ಹೋದಡೈ (Bp. 21, 36). ಹಲಿಗೇ ಮೇಲಿನ ಬರಹ (B. 1, 11). ಈ ದ್ವೀಪದ ವಾಯವ್ಯದಣ್ಡೇ ಮೇಲಿನ ಹಾಗೈ ಮುತ್ತು ಮುತ್ತೈಲ್ಲಿಯೂ ಹೌರಡುವದಿಲ್ಲ (4, 205). ಮೈರದ ಮೇಲಿನ್ದ ಬೀಳುವದು (1, 9). ಇದು ನನಗೈ ಬಂಗಾರದನ್ತೈ ಕಾಣುತ್ತದೈ. ಯಾತರ ಮೇಲಿನ್ದ? (on what account? why? 1, 18). ಗಿಡದ ಮೇಲಿನ್ದ ಹಾರಿ ಬನ್ದು (2, 26). ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲಿನ್ದ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವದಕ್ಕಾಗಿ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೈ (3, 116). ದೇವರನ್ನು ಯಾರು ನೋಡಿಲ್ಲ; ಆದರೈ ಇಷ್ಟರ ಮೇಲಿನ್ದಲೇ, ಆತನು ಇಲ್ಲವೈನ್ದು, ಸರ್ವಥಾ ಊಹಿಸಲಾಗದು (4, 58). ಇನ್ಥಾ ತರದ ಭೂರಚನೈ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಇನ್ಥಾ ಧಾತು ದೌರೈಯುವದೈನ್ದು, ಅನುಭವದ ಮೇಲಿನ್ದ ಗೌತ್ತಾಗುವದು (4, 95). ಇದು ಹಳೇ ಲೇಖಗಳ ಮೇಲಿನ್ದ ತಿಳಿಯ ಬರುತ್ತದೈ (4, 148). ಸರಕುಗಳು ಹಡಗದಿನ್ದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೇಗನೇ ಹೋಗುವನ್ತೈ ಎತ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ್ದ ಹೋಗುವು (4, 161). ಮೌದಲು ಜನರು ಕಾಲು ನಡಿಗೈಯಿನ್ದಾಗಲಿ ಕುದುರೈಯ ಮೇಲಿನ್ದಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೈ ಬಣ್ಡಿಯ ಮೇಲಿನ್ದಾಗಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು (4, 188). ಅರಸನ ಅಪ್ಪಣೈಯ ಮೇಲಿನ್ದ ಎಲ್ಲ ಹಡಗಗಲನ್ನು ನೋಡುವದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಒನ್ದು ಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಿದರು (5, 192). ಮೇಲಕ್ಕೈ ತಲೈಯೈತ್ತಿ (2, 11). ಮೇಲಕ್ಕೈ ಮೋರೈ ಮಾಡಿ ಕೌಣ್ಡು (3, 95). ಆ ನಾಯಿ ಮೋರೈ ಮೇಲಕ್ಕೈ ಮಾಡಿ, ಏನೋ ಬೇಡುವನ್ತೈ ಕುಂಯಿ ಕುಂಯಿ ಮಾಡ ಹತ್ತಿತು (3, 122). ಎಲ್ಲ ನಾಡುಗಳ ಕುದುರೈಗಳೌಳಗೈ ಅರಬಸ್ಥಾನದ ಕುದುರೈಗಳು ಮೇಲು (3, 54). ಎಲ್ಲ ಹುಡುಗರಿಗಿನ್ತ ಅವನು ಸಣ್ಣವನಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ವಿದ್ಯೈಯಿನ್ದ ಅವರೌಳಗೈ ಮೇಲು ಇದ್ದನು (3, 61). ಮೇಲಿನ ಮೋಡ ನೋಡಿ, ವರ್ತನೈ ಬಾವಿಯಲ್ಲು ಉಚ್ಚೈ ಹೌಯಿದ ಹಾಗೈ. -ಮೇಲು ಮಾಡಿದರೈ ಕೀಳು ಆಗುವದು-ದೀನನ ಸಿರಿಗಿನ್ತ ದಾನಿಯ ಬಡತವೈ ಮೇಲು. -ನಳಿನಕ್ಕಿನ್ತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಷ್ಪವಿಲ್ಲ, ಅಳಿಗಳಿಗಿನ್ತ ಮೇಲು ಹುಳಿಗಳಲ್ಲಿ. -ತಿಪ್ಪಯ್ಯಗೈ ಸೂಜಿ ಮೇಲು, ಕಳ್ಳಗೈ ಬಾಯಿ ಮೇಲು. -ನಮ್ಮಿನ್ದ ಮೇಲು ಯಾರು? ನಾವೇ ಮೇಲು! -ಪುತ್ತಳಿಗಿನ್ತ ಮೇಲು ಬಂಗಾರವಿಲ್ಲ, ಮಕ್ಕಳಿಗಿನ್ತ ಮೇಲು ತೌದಲು ಇಲ್ಲ. - ಮೇಲಿನಿನ್ದ ಹದ್ದು ಅರಿಯದು, ಕೈಳಗಿನಿನ್ದ ಕಾಗೈ ಅರಿಯದು. -ಬಲದಲ್ಲಿ ವಾಲಿ ಮೇಲು, ಚಲದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಮೇಲು. -ಮೈಯ್ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ರೋಗಕ್ಕಿನ್ತ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಔಷಧ ಮೇಲು (Prvs.). — ಮೇಲಂಗಿ. -ಅಂಗಿ. an upper aṅgi (My.). — ಮೇಲ ಮುದ್ದೈ. the earth put on a ceiling or a flat roof (B. 4, 121). — ಮೇಲ ಮೈಯ್. the upper side (My.). ಎಲೈಯ ಮೇಲ ಮೈಯ್ (B. 4, 70). — ಮೇಲಾಟ. -ಆಟ. outbidding (another, My.). — ಮೇಲಾಡು. -ಆಡು. to bid above (another, My.). — ಮೇಲಾಯ. -ಆಯ. the upper part of the body (from the navel, My.; Si. 76). 2, further income; (as) a further requisition (Bh. 1, 10, 11). — ಮೇಲಿನ ದಿನ. the following or next day (My.). — ಮೇಲಿನ್ದ ಮೇಲೈ. one after the other; from time to time, again and again, continually (C). ಈ ಸ್ಥಳದ ಐತಿಹ್ಯ ನೋಡಲಾಗಿ ಮೇಲಿನ್ದ ಮೇಲೈ ಹಳಬರು ಹೋಗುತ್ತಾರೈ, ಹೌಸ ಬರು ಬರುತ್ತಾರೈ (B. 4, 157). ಈಗ ಸರ್ವಸಾಧಾರಣ ಜನರು ಸಹ ಪರ ಊರಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಆಪ್ತ ಇಷ್ಟರಿಗೈ ಮೇಲಿನ್ದ ಮೇಲೈ ಕ್ಷೇಮಸಮಾಚಾರದ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೈಯುತ್ತಾರೈ (B. 4, 87). ತಾಯಿ ಮೇಲಿನ್ದ ಮೇಲೈ ಸಿಟ್ಟು ಮಾಡಿದರು ಈಕೈ ತನ್ನ ನಡತೈ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ (1, 6). — ಮೇಲುಕಟ್ಟು. = ಮೇಲ್ಕಟ್ಟು. (ಚನ್ದ್ರೋದಯ, ವಿತಾನ, ಉಲ್ಲೋಚ, ಖಜಕ Hlā.; ಉಲ್ಲೋಚ, ವಿತಾನ Nr.; ವಿತಾನ, ಚನ್ದ್ರೋದಯ Nr.; ವಿತಾನ Nn. 115, o. r. ಮೇಲ್ಕಟ್ಟು; Bp. 12, 13; Bh. 1, 12, 11; Rām. 13, 7). — ಮೇಲು ಕೀಳು. = ಮೇಲ್ಕೀಳ್. (My.). — ಮೇಲುಗಟ್ಟು. = ಮೇಲುಕಟ್ಟು. (Rām. 1, 7, 14; Bh. 5, 11, 34). — ಮೇಲುಗಡೈ. = ಮೇಲ್ಗಡೈ. (My.; B. 5, 23. 249). — ಮೇಲುಗಾಣ್. -ಕಾಣ್. to see the future or what is to come (Bh. 6, 3, 71). — ಮೇಲುಗಾಳಗ. -ಕಾಳಗ. a fight with a favourable issue: victory (Bh. 6, 5, 7). — ಮೇಲುಗುಡಿ. -ಗುಡಿ. = ಮೇಲ್ಗುಡಿ. a raised banner (Bh. 5, 11, 44). — ಮೇಲುಗುಡಿದೋಳ್. -ಕುಡಿ- ತೋಳ್. a sprout-like upraised arm (Bh. 3, 4, 42). — ಮೇಲುಗೈಯ್. -ಕೈಯ್. a raised hand (Bh. 6, 2, 1). — ಮೇಲುಗೋಟೈ. -ಕೋಟೈ. N. of a place of Vaiṣṇava pilgrimage near Mysore (My.). ಈ ಮುಖಕ್ಕೈ ಯಾಕೈ ಮೇಲುಗೋಟೈ ನಾಮ (that is white)? — ಮೇಲುಗೋಟೇ ಜಾತ್ರೈಯಲ್ಲಿ (where all appear with bare heads) ನನ್ನ ಬೋಳದಾಸಯ್ಯನ ಕಣ್ಡಿಯಾ (Prvs.). — ಮೇಲುಚನ್ದನ. superior sandal-wood (Bp. 50, 35). — ಮೇಲುಜಾತಿ. a high caste or family (My.). — ಮೇಲುತಲೈ. an excellent head (Bp. 38, 61). — ಮೇಲುತೋಳು. the upper portion of the arm (My.; ಮೌಳಿಕೈಯ್ಗಿನ್ತಲೂ ಮೇಲೈ ಕಂಕಳವರಿಗೂ ಇರುವದು Si. 210). — ಮೇಲುದವಡೈ. = ಮೇಲ್ದವಡೈ. (Si. 214). — ಮೇಲುದಿರುಹು. -ತಿರುಹು. to turn upwards (Bh. 6, 5, 13). — ಮೇಲುದುಟಿ. -ತುಟಿ. the upper lip (B. 3, 30; 5, 30; My. as ಮೇಲುತುಟಿ). — ಮೇಲುದುರ್ಗ. a high, superior fort (Bp. 16, 29; Bh. 2, 4, 11). — ಮೇಲುದೋತ್ರ. an upper cloth; a superior dōtra (ಸುಚೇಲಕ, etc. Si. 223). — ಮೇಲುನುಡಿ. = ಮೇಲ್ನಡಿ. (Bp. 40, 39). — ಮೇಲುನೋಟ. looking upwards (ಸಮುದ್ಗೀರ್ಣ G.). 2, a fine sight (My.). — ಮೇಲುಪಂಕ್ತಿ. the best or principal row (of a company next to the idol, Bp. 59, 9; My.). 2, an upper line (My.). — ಮೇಲುಪೋಗು. = ಮೇಲ್ಪೋಗು. going upward: death (Bh. 2, 10, 81). 2, falling upon: destruction (3, 5, 2). — ಮೇಲುಪ್ಪರಿಗೈ. -ಉಪ್ಪರಿಗೈ. the highest storey of a house; a grand house (My.); (ಉಪಕಾರಿಕೈ, ಚನ್ದ್ರಶಾಲೈ, ಹರ್ಮ್ಯ G.). see B. 5, 41. 97. — ಮೇಲುಬಟ್ಟೈ. superior, fine cloth ( ಸುಚೇಲಕ, ಪಟ Si. 223). — ಮೇಲುಬೀಳು. to come for to quarrel; to outbid; to fall upon, to use force; to become a loss (My.). — ಮೇಲುಬುಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು. superior perfume (ಚೂರ್ಣ, ವಾಸಯೋಗ Si. 229). — ಮೇಲುಭಾಗ. = ಮೇಲ್ಬಾಗ. (Bh. 2, 8, 23). — ಮೇಲುಮದ. excessive pride (Bh. 10, 10, 1). — ಮೇಲುಮಾಡು. 1. to turn upwards, as the face (My.; B. 5, 21. 143. 295). 2, to do a kindness, to bestow a favour (My.). — ಮೇಲುಮಾಡು. 2. = ಮೇಲುಮಾಳಿಗೈ. (My.). — ಮೇಲುಮಾಳಿಗೈ. = ಮೇಲ್ಮಾಳಿಗೈ. (My.). — ಮೇಲುಮುಚ್ಚಳ. = ಮೇಲ್ಮುಚ್ಚಳ. (My.). ಮನೈಯ ಮೇಲುಮುಚ್ಚಳ (ಪಟಲ, ಛದಿಸ್ Si. 111). — ಮೇಲುಮುದ್ದೈ. = ಮೇಲ ಮುದ್ದೈ. (C.). — ಮೇಲುಮುಸುಕು. = ಮೇಲ್ಮುಸುಕು. (ಪ್ರಾವಾರ q. v., ಉತ್ತರಾಸಂಗ, ಬೃಹತಿಕೈ, ಸಂವಾನ, ಉತ್ತರೀಯ Nr.; Si. 224; ಜಳಮ್ಬ Śm. 59; Bh. 6, 9, 39; My.). — ಮೇಲುವತ್ತಿಗೈ. -ಪತ್ತಿಗೈ. the upper-holding: the circumference or periphery of a wheel (ನೇಮಿ, ಪ್ರಧಿ Mr. 285). — ಮೇಲುವಾಸಿ. a beneficial promise (Bh. 8, 22, 42). — ಮೇಲುವಿಲಾಸ. the superscription or direction on a letter, address (My.). — ಮೇಲುವೈರಳು. -ಬೈರಳು. a finger (put) on (the nose, Bh. 3, 2, 2). — ಮೇಲುವೈಸರು. -ಪೈಸರು. a surname (Bh. 2, 9, 29). — ಮೇಲುವೌದಕೈ. -ಪೌದಕೈ. = ಮೇಲುಹೌದಕೈ. (Bh. 1, 12, 11). — ಮೇಲುಸೈರಗು. = ಮೇಲ್ಸೈರಗು. 2, screen, umbrage (Bh. 2, 5, 41). — ಮೇಲುಸೀರೈ. a superior sīre (ಸುಚೇಲಕ, etc. Si. 223). — ಮೇಲುಸುರು. -ಉಸುರು. panting, a pant (Bh. 7, 15, 46; My.). — ಮೇಲುಹಾಸಿಗೈ. a sheet put over a mattress (ನಿಚೋಲ, ಪ್ರಚ್ಛದಪಟ, ಹಾಸಿಗೇ ಮೇಲೈ ಹಾಸುವ ನವುರುಬಟ್ಟೈ Si. 223; My.). — ಮೇಲುಹೌದಿಕೈ. = ಮೇಲ್ವೌದಕೈ. an upper garment (My.; ಪ್ರಾವಾರ, ಉತ್ತರಾಸಂಗ, etc. Si. 224). 2, a thatch, a roof (My.; ಪಟಲ, ಛದಿಸ್ Si. 111). — ಮೇಲುಹೌಳೈ. a river that has reached an uncommonly high level in its bed (My.; ಪರೀವಾಹ, etc. Si. 83). — ಮೇಲೋಗರ. -ಓಗರ. by-meat: vegetables (My.; ವಾಜ, ಶಾಕ Nn. 124). ಮೇಲೋಗರವ ಬೈಳೈವ ತೋಣ್ವ (ಶಾಕಕ್ಷೇತ್ರ Nr.). 2, vegetable sauce (My.).

ಅಲರ್ ನಿಘಂಟು (ವಿ. ಕೃಷ್ಣ)

1. 1.
   noun

   the top portion; the tip or summit.

2. 2.
   adverb

   in, at or to a higher place; above.

3. 3.
   adjective

   in a place or on a level above another; upper.

4. 4.
   adverb

   once more; anew 3) repeatedly; again and again.

5. 5.
   noun

   the outer surface of a physical object.

6. 6.
   adjective

   higher in rank, authority or dignity.

7. 7.
   adjective

   greater in quality or value than.

8. 8.
   noun

   the quality of being superior, excellent; superiority; excellence.

9. 9.
   adjective

   coming after; following in time, place or order; subsequent.

10. 10.
    noun

    a man of great merits.

11. 11.
    adjective

    evidednt; obvious.

12. 12.
    noun

    the quality of being auspicious; auspiciousness.

13. 13.
    adjective

    ranking before all others; foremost in rank, quality, importance, etc.; principal.

14. 14.
    noun

    that one of the four cardinal points exactly opposite the east; west.

15. 15.
    noun

    the quality of being appropriate, proper; appropriateness; propriety.

16. 16.
    adjective

    different; not the same; another.

17. 17.
    noun

    a prospering or the condition of being prosperous; prosperity.

18. 18.
    noun

    anything brought about by a cause or agent; result; effect.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.

   (n.) 1 (high)〈being〉high 2 (qual.)〈being〉superior, better or best ű ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ