-ಅ

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು (Učida & Rajapurohit)

1. 1.
   suf.

   (gram.) 1 a suffix used for building the genitive form of nouns and pronouns ű ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮೇಜು the officer’s desk 2 a suffix for building the form preceding postpositions (oblique form) of nouns and pronouns ű ಗೂಡಿನ ಮೇಲೆ on the niche 3 a suffix for building adjectival modifiers from nouns, quasi-nouns, postpositions and adverb ű ಸಂಜೆಯ ವೃ-

ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು

1. 1.
   13.

   = -ಎ 3. an affix denoting emphasis at the end of genitives. ಎನ್ನಯ (= ಎನ್ನಯೆ) ಕಣ್ಠಂ (Bp. 13, 12). ಎಮ್ಮಯ ತೊತ್ತು (24, 87). ಎಮ್ಮಯ ಜಂಗಮಂ (26, 48). ತನ್ನಯ ಮಡದಿ (11, 36). ತನ್ನಯ ನೆ/?/ಲ್ (42, 5). ನಿನ್ನಯ ಪದವಿ (2, 19). ನಿಮ್ಮಯ ?ಪೆಸರ್ (2, 54).

2. 2.
   14.

   = -ಆ 5. a final vocative particle politely or kindly calling for attention, or, in the same manner, exhorting. ಕುಡ! ಕೇಳ! ನೋಡ! ಬಾರ! (Śmd. 153). ದೆಸೆಗಳಿರ! ನಲ್ಲರಿರ! (153). ಅವ್ವಾ; ನಿನ್ನೊಡನೆ ಮುನಿದು ಇರ್ದಹನು? ಹೇ/?/!! (Bp. 47, 12). ಸತ್ಯಮ್ ಎಮ್ಬುದು ತಾನು ಹಿತ್ತಲದ ಗಿಡ, ನೋಡ! ಮತ್ತೆಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ಅ /?/ಸದೆ, ತಾನ್ ಇರ್ದ ಹತ್ತಿಲೇ ನೋಡ! (Sp.).

3. 3.
   15.

   = -ಆ 6. an affix denoting polite or kind interrogation. ಇ/?/ವತ್ತಾಣ್ಡಿಯರ ಮಹಿಮೆಯನ್ ಅ/?/ಯ, ಜೈನ? (Bp. 49, 46). ಸೊಸ್ತದಲಿ ನೆನೆ ಕಣ್ಡ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನ (Dp. 1, 5). ಪುರನ್ದರವಿಟ್ಠಲನ ಚರಣವ ಕುನ್ದದೆ ಮನದಲಿ ಇಟ್ಟು, ನೆನೆ! ಕಣ್ಡ್ಯ, ಮನುಜ? (23, 5). ಕೆಟ್ಟಿ! ಕಣ್ಡ್ಯ ಬಡ್ಡಿ ಮನವೆ? (34, 1).

4. 4.
   17.

   the final of the relative (or adjective) present and past participles, and of the relative negative participle, e.g. ಬನ್ದ (of ಬನ್ದು), ಮಾಡದ (of ಮಾಡದೆ); ನಡೆವ, ಕಾಣುವ, ಕಾಣ್ಟ, ಕಣ್ಡ, ಇರ್ದ, ಇರ್ಪ see mdash;ಅದ, mdash;ದ6, mdash;ಪ2, mdash;ಬ2, mdash;ವ2.

5. 5.
   2.

   a substitute of final ಅ in some Tadbhavas, e.g. ಕನ್ದರ, ಉಪತ್ಯಕ, ಕರುಣ etc. (Śmd. 102).

6. 6.
   1.

   = -ಅ7, -ಅನು 2, -ಒಂ, mdash;ನು1. a termination of the third person singular in the masculine of the present, future, imperfect, and negative. ನೋಡಿದಪಂ (Śmd. 91), ಮಾಡಿದಪಂ, ಪಡೆದಪಂ (260); -ಕುಡುಮಂ, ಪಿಡಿವಂ, ಬಿರಿವಂ, ನಡೆವಂ, ಮಾಡುವಂ (260); -ಗೆಲ್ದಂ, ಕೇಳ್ದಂ, ಮಾಡಿದಂ, ಸಾರಿಸಿದಂ, ಪಡೆದಂ, ಸಿಡಿದಂ (260); mdash;ಎನ್ನಂ, ಉಣ್ಣಂ (87), ಮಾಡಂ (261); ಒಳ್ಳಿದಂ (257). cf. its feminine mdash;ಅಳ್, and its plural -ಅರ್.

7. 7.
   2.

   = -ಅ 8, (-ವಂ) a termination of the first person plural of the imperative. ಅನಿಬರುಮ್ ಒನ್ದಾಗಿ ತಾಗುವಂ ಫಲ್ಗುನನೊಳ್ (Śmd. 270). ಏಗೆಯ್ವಂ? ಪೇ/?/ಂ! (270). ಆಮ್ ಎಲ್ಲರ್ ಈಗಳ್ ಅಶ್ವಮೇಧವಂ ಮಾಡುವಂ (271).

8. 8.
   3.

   = (-ಅ 3)., -ಅ9, -ಅನು3, (mdash;ಉ 5), mdash;ಒಂ, mdash;ಂ2, mdash;ನು2, (mdash;ವು 2). a termination of the nominative singular with final a. ಮಾಡಿದಂ, ಆಡಪವಳಂ (Śmd. 89), ಅರಸಂ (90), ನಲಿದಂ, ಬೇಡುವಂ (91), ಮರಂ (115), ವೇದವಿದಂ (129), ಒರ್ವಂ, ಅವಂ (154), ಅವಂ (183), ಅತ್ತಣಂ, ಮಾಡಣಂ, ಕೆಲದಂ (136), ವೃಕ್ಷಂ; ಜನಂ (187), ಒಳ್ಳಿದಂ, ತೋರಿದಂ, ಇನಿಯಂ, ಎಳೆಯಂ (184), ಅಲರ್ಗಣ್ಣಂ (220), ಅಕ್ಕಂ, ಅಮ್ಮಂ, ಅವ್ವಂ (148). cf. its feminine ಅಳ್ and its plural ಅರ್.

9. 9.
   5.

   = -ಉಂ 1, etc. a copulative conjunction (Śmd. 149. 396) that is added to the end of words, except it be put to an accusative in which case it has to come between the crude noun and its termination (149. 150; see -ಉಂ 1, -ಊಮಂ, mdash;ಊವಂ 1&2): 1, and. ಕಾಮಕರದೊಳ್, ಎ/?/, ನ ಪಟ್ಟಯಲ್ಲಿ. ಬನ್ಧನದೊಳಂ ದೊರೆ ಕೊಳ್ಗು ಬಿಗಿ ಎಮ್ಬ ಶಬ್ದಂ (Śm. 81). 2, both ... and, as well as, and also, and ... and, being affixed to the end of each word to be connected. ಆತಂಗಮ್ ಅರಸಿಗಂ ವಿಖ್ಯಾತಿಯಶಂ ಪುಟ್ಟದಂ ಕುಲಕಂ ಚಲಕ್ಕಂ ಭೂತಲದೊಳ್ ಅರ್ಗಮ್ ಅಧಿಕಂ (Śmd. 138). ದ್ರೋಣಂಗಂ ನಿನಗಂ ಬಿಲ್ಜಾಣಿಕೆ ಅದು ಸಕ್ಕಸಮನೆ? (150). ಛಲದೊಳಮ್ ಅಚಾರದೊಳಂ ಕಲಿತನದೊಳಂ (150). ಈ ಶಬ್ದಂಗಳ್ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕಂ ಕನ್ನಡಕ್ಕಂ ಸರಿ (384). 3, also, likewise, too. ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದೊಳಂ ಕಿ/?/ದು ಎಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ತಕೆ, ಪುಲ್ಲಿಂಗದ ವೋಲ್, (ವಿಭಕ್ತಿಗಳ್) ಎಲ್ಲಂ ಪುದಿಗುಂ (Śmd 148). 4, it emphasizes a number. ಮೊದಲ್ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಿಯೊಳಂ ಪೊದ/?/ಮ್ ಅಲ್ (Śmd. 146). ಈ ಎರಡು ಸಮಾಸಪದಕ್ಕಮ್ ಉಚಿತ ವಿಧಿಯಂ ವಿಕಲ್ಪಮ್ ಇಲ್ಲ (384). ಎರಡುಮನ್ ಈಸಿಕೊಣ್ಡು (Bp. 50. 36). 5, it expresses that the whole of a definite number of things, etc. is meant. ಇನ್ದ್ರ, ಅನಲ, ಯಮ, ನ/?/ೈ/?/ತ, ವರುಣ, ಮರುತ್, ಧನದ, ರುದ್ರ ಈ /?/ ಮೂಡಲು ಮೊದಲಾದ ಎಣ್ಟು ದೆಸೆಗಂ (for the eight regions) ಕ್ರಮದಿನ್ದೆ ಒಡೆಯರು (Hlā). ಇವ/?/ ಉದಾಹರಣೆಗಳಂ ಸೊಲ್ಲಿಸುವೆನ್ ಎರಡು ಮೆಯ್ಗಂ (with regard to the two forms, viz. Saṁskṛita and Kannaḍa; Śmd. 384). ಎರಡು ಕಣ್ಗಳ್ means "two eyes"; ಎರಡು ಕಣ್ಗಳಂ (nominative) "both eyes". 6, if, together with the conditional particle ಒಡೆ (ಅಡೆ, ಅರೆ), it is added to the past participle of ಅಗು, the combined form ಅದೊಡಂ conveys a, the meaning of No. 2. ಪೂರ್ವದೀರ್ಘಮ್ ಅದೊಡಮ್, ಅವ್ಯಯಮ್ ಅದೊಡಮ್, ಅನೇಕಾಕ್ಷರಮ್ ಅದೊಡಂ ದ್ವಿತ್ವಮ್ ಇಲ್ಲ (Śmd. 84). b, that of at any rate. ಒನ್ದು ತೆ/?/ದ ಮಗನ್ ಅದೊಡಂ ಬೇಕು, ಎಲಾ, ಮಾನವರ್ಗೆ (J, 28, 57). c, that of even, as was not to be expected. ಭಾವಿಯೆನಿಸಿ ಇರ್ದುದು ಅದು ಪರಿಭಾವಿಸಿ ಕಳೆಯಲ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯಮ್ ಆಗದು ಜಗದೊಳ್ ದೇವಂಗೆ ಅದೊಡಂ Rśv. 13, 11). d, that of soever in the English whatsoever, whosoever. ನೀವು ಏನಾದೊಡಂ ಕು/?/ಪ ತನ್ದು, ಎನಗೆ ತೋರ್ಪುದು! (J. 28, 30). 7, if, together with ಒಡೆ, it is affixed to any other participle but that of No. 6, the meaning becomes and if; -soever (one) may; though, although. ದೋಷಮ್ ಇದ/?/ಳ್ ಏನಾನುಮ್ ಉಳ್ಳೊಡಂ ಪ್ರಿಯದಿಂ ತಿರ್ದುವುದು (Śmd. 3). ಅದಿಯ ಪತ್ತು ಅಕ್ಕರಮುಂ ಸಮಾನಮ್ ಎನಿಸುಗುಂ; ಅವ /?/ಳ್ ಎರಡು ಎರಡು, ಎನ್ತು ಓದಿದೊಡಂ, ಸವರ್ಣಂ (3). ಸದ್ಭಕ್ತಿಧರ್ಮಚ್ಯುತಿಗೆ, ಅದಟನ್ ಅಪ್ಪೊಡಂ, ಭೂಪತಿ ಅಳ್ಕಲ್ವೇ/?/ (Rśv. 13, 22). see -ಒಡಂ s. -ಒಡೆ 4.