ಹೂಗನಸು

'ಹೂಗನಸು': ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಪ್ರೀತಿಯ ಸರಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ

ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಮಾಜದ ಕನ್ನಡಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಸಮಾಜದ ಓರೆಕೋರೆಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಕೈ ದೀವಿಗೆಯೂ ಹೌದು. ಕಲಬುರಗಿಯ ನಿವೃತ್ತ ಉಪನ್ಯಾಸಕರೂ, ಹಾಸ್ಯ ಕಲಾವಿದರೂ ಆದ ಶ್ರೀ ರೇವಣಸಿದ್ದಪ್ಪ ಮುರಗೆಪ್ಪ ದುಕಾನ ಅವರು ರಚಿಸಿದ 'ಹೂಗನಸು' ಕವನ ಸಂಕಲನವು ಈ ಮಾತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತಿದೆ. ಲೇಖಕರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಉಂಡ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ೭೫ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಸಂಕಲನವು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜಾಗತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಕವಿ ತಮ್ಮ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ 'ಹೂಗನಸು' ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟಿರುವುದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹೂವು ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾದರೂ ಅದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸುಗಂಧವನ್ನೇ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು ಕೂಡ ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯ ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಐದು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು: ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಿಂತನೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಒಳನೋಟ.

ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು:

ರೇವಣಸಿದ್ದಪ್ಪ ಅವರ ಕಾವ್ಯದ ಮೊದಲ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಂದರೆ ಅವರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ. 'ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ' ಎಂಬ ಮೊದಲ ಕವಿತೆಯಲ್ಲೇ ಅವರು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯನ್ನು "ಧರೆಗೆ ಬಂದ ದೇವರು" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಮ್ಮನ ಎದೆಹಾಲು ಮತ್ತು ಅಪ್ಪನ ಬೆವರಿನ ಶ್ರಮವನ್ನು ಅಮೃತಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು ಎಂದು ಕವಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಉಮ್ಮಳವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಹಾಗೆಯೇ, 'ಗೆಳೆತನ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹಾಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ರೂಪಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರಿಗೆ ಹಾಲಿನ ಬಣ್ಣ ಬರುವುದು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಉಕ್ಕುವಾಗ ನೀರು ಅದನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡುವುದು - ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸ್ನೇಹದ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿದೆ. "ಗೆಳೆತನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಂಬಂಧ ಇಲ್ಲ ಇನ್ನೊಂದು" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ, ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧಗಳಾಚೆಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ:

ಹಾಸ್ಯ ಕಲಾವಿದರಾಗಿರುವ ಲೇಖಕರ ವಿಡಂಬನಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ರಾಜಕೀಯ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಧಃಪತನವನ್ನು ಅವರು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ರಾಜಕಾರಣಿ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂದರ್ಶನಕಾರರು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ "ಅಂಧ ಭಿಕ್ಷುಕನಿಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡದವನು, ಕಣ್ಣಿರುವವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡುವೆ?" ಎಂದು ಕೇಳುವ ಮೂಲಕ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ 'ಮೋಸ'ವೇ ಅರ್ಹತೆ ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡುತ್ತಾರೆ.

'ಕುಡುಕರ ಸಂಘ' ಕವಿತೆಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಣಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಡುಕರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಪಕ್ಷ ಕಟ್ಟಿ, ಗೆದ್ದು ಬಂದು "ನಿಶೆಯಿಂದ ಸತ್ತರೆ ನೌಕರಿ" ನೀಡುವ ಭರವಸೆ ಕೊಡುವುದು ಇಂದಿನ ಓಲೈಕೆ ರಾಜಕಾರಣದ ಅಣಕು ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. 'ಡೊಂಬರಾಟ' ಮತ್ತು 'ಎಮ್ಮೆ-ಲ್ಲೆ' ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಸ್ವಜನಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಲಾಲಸೆಯನ್ನು ಕವಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಗಾಂಧಿ ಟೋಪಿ ತಲಿಮ್ಯಾಲ ಇಡತಿ, ಗೆದ್ದ ಎತ್ತಿನ ಬಾಲ ಹಿಡಿತಿ" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ಅವಕಾಶವಾದಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಬಣ್ಣ ಬಯಲು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಆಕ್ರೋಶವು ಹಾಸ್ಯದ ಲೇಪನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಹಿಂದಿನ ನೋವು ಓದುಗರಿಗೆ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಶಿಕ್ಷಕನ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಳಕಳಿ

ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದ ರೇವಣಸಿದ್ದಪ್ಪನವರು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. 'ಓ ಗುರುವೇ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಕೇವಲ ಗುರುವಂದನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗದೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಾಸ್ತವವನ್ನೂ ಅವರು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾರೆ.

'ರಿಜಲ್ಟ್ ಬಾರಮ್ಮ' ಕವಿತೆಯು ಇಂದಿನ 'ಪಾಸ್' ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವಿಡಂಬಿಸುತ್ತದೆ. "ಹಾಜರಿ ನನಗೆ ಬೀಳಲೇ ಇಲ್ಲ... ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪಾಸಾದೆ" ಎನ್ನುವ ಸಾಲುಗಳು, ಗುಣಮಟ್ಟವಿಲ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಕವಿಯ ಆತಂಕವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಬಿಸಿಯೂಟ, ಸೈಕಲ್, ಕ್ಷೀರಭಾಗ್ಯಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆ ಗೌಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, 'ಆದರ್ಶ ಶಿಕ್ಷಕ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕನಾದವನು ಮಗುವಿನ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೇಗೆ ಶ್ರಮಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಶಿಕ್ಷಕನ ಹೃದಯಬಡಿತವನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಬಹುದು.

ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ದುಶ್ಚಟಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಮರ

ಈ ಸಂಕಲನದ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವು ವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಕವಿ ಮದ್ಯಪಾನ, ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಗುಟ್ಕಾ ಸೇವನೆಯಂತಹ ಚಟಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನೇರವಾದ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. 'ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ' ಎಂಬ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ, ಕುಡುಕನು "ಬೀರ್ ಕುಡಿದು ಶೇರ್ ಆಗುವೆ", "ವಿಸ್ಕಿ ಕುಡಿದು ಮಸ್ತಿ ಮಾಡುವೆ" ಎನ್ನುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಾಳು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

'ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲೆರೆಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾ, ಹಾವೇ ಬಂದು ತನಗೆ ಹಾಲು ಬೇಡ, "ಬ್ರಾಂಡಿ ಕುಡಿಯುವೆ, ಭಂಡಾಟ ರಂಪಾಟ ಮಾಡುವೆ" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಕಲ್ಪನೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ವಿಷದ ಹಾವಿಗಿಂತಲೂ ಮನುಷ್ಯನ ಚಟಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕರು ಕೇವಲ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೇಳದೆ, ಆರೋಗ್ಯವೇ ಭಾಗ್ಯ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಾರೆ.

ತಾತ್ವಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆ

ಸರಳ ಆಡುಮಾತಿನ ಕವಿತೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ರೇವಣಸಿದ್ದಪ್ಪನವರು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯುತ್ತಾರೆ. 'ನನ್ನೊಳಗೆ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕವಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಕಾಶಿಗೆ ಹೋದರೂ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣಲಾಗದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಐದನೇ ಬಾರಿ "ನನ್ನೊಳಗೆ ನಾನು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ಕಂಡೆ" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ, ದೇವರು ಹೊರಗಿಲ್ಲ, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

'ಬಯಕೆ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ಕಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಮನುಷ್ಯನ ಬಯಕೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅವನನ್ನೇ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅತಿಯಾಸೆ ಮತ್ತು ದುರಾಸೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ನಿಲುವು. 'ಸಾಧನೆ' ಮತ್ತು 'ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕ' ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರೋಪಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಬದುಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವಿದೆ.

ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿ

ಈ ಸಂಕಲನದ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ ಅದರ ಭಾಷೆ. ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ (ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ) ಭಾಗದ ಅಪ್ಪಟ ದೇಶಿ ಸೊಗಡಿನ ಭಾಷೆ. 'ಗ್ವಾಡಿ' (ಗೋಡೆ), 'ಮನಿ' (ಮನೆ), 'ಸಾಲಿ' (ಶಾಲೆ) - ಇಂತಹ ಪದಪ್ರಯೋಗಗಳು ಕವಿತೆಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಾದ (Rhyming) ಚತುಷ್ಪದಿ ಅಥವಾ ದ್ವಿಪದಿಗಳು. ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳ ಲಯ ಇವುಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಬಡಿದಾಡಿ ಭಂಡರಾಗೋದ್ಯಾಕ, ನಾವು ನೀವು ಒಂದಾಗಬೇಕ" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ಖವ್ವಾಲಿ ಅಥವಾ ತತ್ವಪದಗಳ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಸರಳತೆಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗರಿಗೆ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ರೇವಣಸಿದ್ದಪ್ಪ ದುಕಾನ ಅವರ 'ಹೂಗನಸು' ಕವನ ಸಂಕಲನವು ಒಂದು "ಜೀವನ ದರ್ಶನ" ಕೈಪಿಡಿಯಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕವಿತೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಲಾಸವಲ್ಲ; ಅವು ನೋವಿನಿಂದ ನಲುವಿನ ಕಡೆಗೆ, ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ಕಡೆಗೆ, ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಪಾರಮಾರ್ಥದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ದಾರಿದೀಪಗಳಾಗಿವೆ. ಲೇಖಕರೇ ಹೇಳುವಂತೆ, "ಸಾವಿರದ ಒಂದು ಕವನ ಬರೆದವರು ಕವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದೇನಿಲ್ಲ. ಸಾವು ಇರದ ಒಂದು ಕವನ ಬರೆದರೆ ಸಾಕು". ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿನ ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮನ ಪ್ರೀತಿ, ಸ್ನೇಹದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಬಗೆಗಿನ ಕಳಕಳಿಯ ಸಾಲುಗಳು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಓದುಗರ ಮನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು, ಯುವಕರಿಗೆ ದುಶ್ಚಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಬದುಕಿನ ಸಾರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಲು ಈ ಕೃತಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಡುಭಾಷೆಯ ಸೊಗಡನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಸರಳವಾಗಿ ಜೀವನದ ಗಂಭೀರ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ರೇವಣಸಿದ್ದಪ್ಪ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಟ್ಟದಾದರೂ, ಪರಿಮಳಯುಕ್ತವಾದ ಹೂವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

- ಶಿವರಾಜ ಸೂ. ಸಣಮನಿ, ಮದಗುಣಕಿ