ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬರ್ಮರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕಿರಾಡು ದೇವಾಲಯಗಳು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಗೂಢ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು "ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಖಜುರಾಹೋ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ಶಾಪದ ಕಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದು ಭಯಾನಕತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಜೆಯಾದಂತೆಲ್ಲಾ ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಉಳಿಯದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳೀಯರು, ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೆ ಕಲ್ಲಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕಿರಾಡು ದೇವಾಲಯಗಳ ಇತಿಹಾಸ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಶಾಪದ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಯೋಣ.

ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆ : ಕಿರಾಡು ದೇವಾಲಯಗಳು ೧೧ನೇ ಮತ್ತು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವುಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಚಾಳುಕ್ಯ (ಸೋಲಂಕಿ) ರಾಜರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮಂತರು ಅಥವಾ ಪರಮಾರ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಮೂಲತಃ ಈ ಸ್ಥಳವು ಕಿರಾಡ್ ಕೋಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೧೦೮ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು, ಭೂಕಂಪಗಳು ಮತ್ತು ಮರುಭೂಮಿಯ ಗಾಳಿ-ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಂದು ಕೇವಲ ಐದು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಶಿವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿವೆ. ಮಹಮೂದ್ ಘಜ್ನಿ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಒಂದುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡವಾದ ನಗರವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಒಂದು ಶಾಪದಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಜನವಾಯಿತು.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಭವ : ಕಿರಾಡು ದೇವಾಲಯಗಳು ಸೋಲಂಕಿ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿವೆ. ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೆತ್ತನೆಗಳು, ಸ್ತಂಭಗಳು, ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯವಾದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸ್ತಂಭಗಳು ಅಷ್ಟಭುಜಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳು, ಆನೆ-ಕುದುರೆ ಸವಾರರು, ಯುದ್ಧ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಡೈನೋಸಾರ್‌ಗಳಂತಹ ಜೀವಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಗರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಪುರಗಳು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟುವಂತಿದ್ದು, ಖಜುರಾಹೋ ಮತ್ತು ಕೋಣಾರ್ಕ ದೇವಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ.

ಶಾಪದ ನಿಗೂಢ ಕಥೆ : ಕಿರಾಡು ದೇವಾಲಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇದರ ಶಾಪದ ಕಥೆ. ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಋಷಿಯು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಆರೈಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟನು. ಆದರೆ ಶಿಷ್ಯನು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದಾಗ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಅವನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕುಂಬಾರನ ಹೆಂಡತಿಯು ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಆರೈಕೆ ಮಾಡಿದಳು. ಋಷಿಯು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಕೋಪಗೊಂಡು, ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಶಾಪವಿತ್ತನು: "ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಯಾರೇ ಆದರೂ ಕಲ್ಲಾಗಿ ಬದಲಾಗಲಿ." ಆದರೆ ಆ ಕುಂಬಾರನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ರಕ್ಷಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವಳು ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡದಂತೆ ಹೇಳಿದರೂ ಅವಳು ನೋಡಿದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಯೂ ಕಲ್ಲಾದಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಈ ಕಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಥಳೀಯರು ಸಂಜೆಯ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ಶಾಪದ ನಂಬಿಕೆಯು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಭಯಾನಕಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ : ಕಿರಾಡು ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಪ್ರಿಯರನ್ನು. ಹಗಲು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಂಜೆಯಾದಂತೆಲ್ಲಾ ನಿರ್ಜನವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬರ್ಮರ್ ನಗರದಿಂದ ಕಿರಾಡು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಆದರೆ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಿರಾಡು ದೇವಾಲಯಗಳು ಭಾರತೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿವೆ. ಇದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಪದ ನಿಗೂಢತೆಯು ಇದನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಈ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಮುಂಚೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು ಉತ್ತಮ!

(ಆಧಾರ)

ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: ವಿವಿಧ ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣಗಳು