ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಚಯ — ಆವೆಯ ಮಣ್ಣಿನ ಆಟದ ಬಂಡಿ

ಒಂದು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ

ಸಂಸ್ಕೃತ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅತಿ ಹಳೆಯ, ಅತಿ ಜೀವಂತ ನಾಟಕವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿತವಾದ ಶೂದ್ರಕನ "ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ"ವನ್ನು ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯರು ಕನ್ನಡದ ನೆಲದಲ್ಲಿ — ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡ ಶಬ್ದಗಳ ಬಂಡಿಯಲ್ಲಿ — ಮರು-ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಅಪರೂಪದ ಕೃತಿ. ಇದು ಬರಿ ಭಾಷಾಂತರವಲ್ಲ; "ಸ್ವತಂತ್ರ ರೂಪಾಂತರ" ಎಂದು ಲೇಖಕರೇ ಕರೆದಂತೆ, ಮೂಲದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡದ ಕಿವಿಗೆ ಹಿತವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿರುವ ಮರು-ರಚನೆ.

ಕಥಾವಸ್ತು

ಉಜ್ಜಯಿನಿ ನಗರದ ಬಡ ಆದರೆ ಸತ್ಯಸಂಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಾರುದತ್ತ; ಶ್ರೀಮಂತ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತ, ಕಲಾವಂತೆ ವಸಂತಸೇನೆ; ಆಕೆಯನ್ನು ಬಲಾತ್ಕರಿಸಲು ಹೊಂಚುವ ರಾಜನ ಭಾವಮೈದುನ ಶಕಾರ; ಪಾಲಕನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಆರ್ಯಕನ ಕ್ರಾಂತಿ — ಇವೆಲ್ಲ ಎಳೆಗಳು ಚಾರುದತ್ತನ ಮಗ ರೋಹಸೇನನ ಆವೆಯ ಮಣ್ಣಿನ ಆಟದ ಬಂಡಿಯ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಆ ಪುಟ್ಟ ಬಂಡಿ ನಾಟಕದ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರತೀಕ — ಮಗುವಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಬಂಡಿ ಬೇಕು ಎಂಬ ಬೆಂಕಿಯ ಆಸೆ, ವಸಂತಸೇನೆಯ ಒಡವೆ-ಕರುಣೆ, ಮುಂದೆ ಚಾರುದತ್ತನ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಸುಳ್ಳು ಕೊಲೆಯ ಅಪವಾದ, ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಮರಣದಂಡನೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದ ಕ್ರಾಂತಿ-ಪ್ರಣೀತ ಬಿಡುಗಡೆ — ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಆಟದ ಬಂಡಿಯ ಚಕ್ರಗಳಂತೆ ಒಂದರೊಳಗೊಂದು ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.

ಬನ್ನಂಜೆಯ ಭಾಷಾ-ಕೌಶಲ್ಯ

ಬನ್ನಂಜೆಯವರ ಸಂಸ್ಕೃತ-ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಜಗದ್ವಿಖ್ಯಾತ; ಆದರೆ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಭಾರವನ್ನು ತೆಗೆದು ಕನ್ನಡದ ಒಡಲೊಳಗಿನ ಶಬ್ದಗಳಿಂದಲೇ ನಾಟಕ ಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರುವುದು ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿ. "ಅಂಕ"ಕ್ಕೆ "ಪರಿಚೆ", "ನಾಂದಿ"-"ಸೂತ್ರಧಾರ" ಮುಂತಾದ ರಂಗಪರಿಭಾಷೆಗೆ ಹೊಸಗನ್ನಡ ಒಳ-ರೂಪ — ಹೀಗೆ ಭಾಷಾಂತರವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಬಿಡದೆ, ಕನ್ನಡದ ಆಡುನುಡಿಗೆ ಎಳೆದು ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಗದ್ಯ-ಪದ್ಯ ಮಿಶ್ರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆ-ಮುದ್ರೆ ಹಾಕಿ, ರಸಭರಿತ ತ್ರಿಪದಿ-ಷಟ್ಪದಿ ಲಯವಿರುವ ಪದ್ಯಗಳಿಂದ ರಂಗಭಾಷೆಯನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಎರಡನೆಯ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಲೇಖಕರೇ ಬರೆದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ — ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಲೋಪಗಳನ್ನು, ಪದಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವರು ತೋರಿಸಿರುವ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಗಮನಾರ್ಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು

• ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ: ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕದ ಕರ್ತೃತ್ವ, ಶೂದ್ರಕನ ಚರಿತ್ರೆ, ಭಾಸನ "ದರಿದ್ರಚಾರುದತ್ತ"ದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ — ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಶೋಧಕ-ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗನಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

• ಕೊನೆಯ ಪದಕೋಶ: "ಕೊಂಚ ಕನ್ನಡದ ಕೊಲ್ವಶಬ್ದಾರ್ಥ" ಎಂಬ ಶಬ್ದಸೂಚಿ, ಹಳಗನ್ನಡ-ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲದ ಕಠಿಣ ಪದಗಳಿಗೆ ಇಂದಿನ ಕನ್ನಡ ಸಮಾನಾರ್ಥವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ — ಇದು ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗನಿಗೂ ದೊಡ್ಡ ಸಹಾಯಕ.

• ರಂಗಯೋಗ್ಯತೆ: ನಾಟಕ ಬರಿ ಪಠ್ಯವಲ್ಲ, ಪ್ರಯೋಗಯೋಗ್ಯ — ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರವೇಶ-ನಿರ್ಗಮನ, ಸೂತ್ರಧಾರ-ನಟಿ ಸಂವಾದಗಳು, ರಂಗಸೂಚನೆಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಆಧುನಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.

ಕೆಲವು ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಗತಿಗಳು

ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸಂಸ್ಕೃತ-ಸಮಾನಾರ್ಥ ಬಯಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರ-ವ್ಯಾಸಂಗಿಗೆ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಬಹಳ ಸ್ವತಂತ್ರವೆಂದು ಕಾಣಬಹುದು — ಇದು ಸಮೀಕ್ಷಾ-ಭಾಷಾಂತರವಲ್ಲ; ಮೂಲದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೆಲವನ್ನು ರಂಗಧ್ವನಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಎಳೆದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ಲೇಖಕರೂ ಮುಚ್ಚಿಡದೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಮೂಲನಾಟಕದ ಜೀವಚೈತನ್ಯ — ಪ್ರೇಮ, ಬಡತನ, ರಾಜನೀತಿ, ಹಾಸ್ಯ, ಕರುಣೆ — ಎಲ್ಲವೂ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.

ಇದನ್ನು ಯಾರು ಓದಬೇಕು?

• ಸಂಸ್ಕೃತ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯೇ ಪಡೆಯಬಯಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗ.

• ರಂಗ-ನಿರ್ದೇಶಕರು, ನಾಟಕ-ತಂಡಗಳು — ಇದು ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಹದವಾದ ಪಠ್ಯ.

• ಕನ್ನಡ-ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು — ಬನ್ನಂಜೆಯವರ ಭಾಷಾ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾದರಿ.

ಕೊನೆಗೊಂದು ಮಾತು

"ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ"ವೇನೂ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹೊಸತಲ್ಲ — ಈ ಮೊದಲು ಎಷ್ಟೋ ಭಾಷಾಂತರಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಬನ್ನಂಜೆಯವರ "ಆವೆಯ ಮಣ್ಣಿನ ಆಟದ ಬಂಡಿ" ತನ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರತೆ, ಶಬ್ದಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ರಂಗ-ಸ್ಪರ್ಶಗಳಿಂದ ಮೇಲೇಳುತ್ತದೆ. ಮಗುವೊಂದರ ಮಣ್ಣಿನ ಆಟಿಗೆ ಬಂಡಿಯಿಂದ ಒಂದು ಯುಗದ ಪ್ರೇಮ-ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಥೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತೆ, ಈ ಚಿಕ್ಕ ಹೊತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ರಂಗಪರಂಪರೆಯ ಪರಿಚಯ ಕನ್ನಡ ಓದುಗನಿಗೆ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರದಲ್ಲಿ ಇಡಲೇಬೇಕಾದ ಒಂದು ಆಪ್ತ ಕೃತಿ.

ಮೂಲ: ಶೂದ್ರಕನ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕ "ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ"ದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರೂಪಾಂತರ

ಪ್ರಕಾಶನ: ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಕಾಶನ, ಉಡುಪಿ — ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣ ೧೯೯೬, ಎರಡನೆಯ ಮುದ್ರಣ ೨೦೦೮; ೨೧೭ ಪುಟಗಳು.