ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ ಹೆರಿಟೇಜ್ ವಿಲೇಜ್: ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆ

ಮಣಿಪಾಲಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ ಹೆರಿಟೇಜ್ ವಿಲೇಜ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸವೆಂದರೆ ಸುಂದರವಾದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಿಹಿ ನೆನಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು. ಆದರೆ ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದ ಭೇಟಿ ನನಗೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡಿತು. ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದವು, ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ತಮ್ಮ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿರುಚಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅರಿಯುವ ಅವಕಾಶವಿದು.

ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮರದ ಕಂಬ, ಬಾಗಿಲು, ಕಿಟಕಿ, ತೊಲೆ ಮತ್ತು ಪಾರಂಪರಿಕ ವಸ್ತುವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ನೆನಪುಗಳು.

ವಿಜಯನಾಥ್ ಶೆಣೈ: ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕನಸು ಕಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿ

ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದ ಹಿಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಜಯನಾಥ್ ಶೆಣೈ (Vijayanath Shenoy). ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು, ಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಮರದ ಮನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಅಂಗಳ, ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಂಚಿನ ಛಾವಣಿ, ಕೆತ್ತನೆಯ ಮರದ ಕಂಬಗಳು, ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸದ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ದೇವರ ಕೋಣೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆ ಮನೆಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ, ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗೆಲಸದ ನೈಪುಣ್ಯವೂ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗತೊಡಗಿದವು.

ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಶೆಣೈ ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಲ್ಲ; ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜ್ಞಾನ, ಕಲಾವಿದರ ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ಜನರ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದೂ ಹೌದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಅರಿತುಕೊಂಡರು.

ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳಿಂದ ಮರದ ಕಂಬಗಳು, ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಬದುಕು ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಅವರ ಪರಂಪರೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಈ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತು.

ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಬದುಕು ನೀಡಿದ ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ

1997ರಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ ಹೆರಿಟೇಜ್ ವಿಲೇಜ್ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಬದುಕಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಆಗಿದೆ.

ಹಳೆಯ ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಜೋಡಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಯಾವ ಕಂಬ ಎಲ್ಲಿತ್ತು, ಯಾವ ಬಾಗಿಲು ಯಾವ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು, ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂಬ ವಿವರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ತಾಳ್ಮೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಅಗತ್ಯ.

ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ, ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಶ್ರಮವೂ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯನಾಥ್ ಶೆಣೈ ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಮಹತ್ವ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಕಲೆಯ ಸೊಬಗು

ನನ್ನ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು ಮರದ ಕಂಬಗಳು, ಕೆತ್ತನೆಯ ತೊಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಮರವನ್ನು ಕೇವಲ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅದನ್ನೇ ಕಲೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದ ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಕೌಶಲ ಇಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ, ಕೈಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಇಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಕಲೆಗಾರರನ್ನು ನೆನೆದಾಗ ಅವರ ನೈಪುಣ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ವೇಗ, ಅನುಕೂಲತೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನ, ಕುಟುಂಬದ ಅಗತ್ಯಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಪೂಜಾ ಮಂಟಪ: ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಸಂಗಮ

ನನ್ನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಯ ಪೂಜಾ ಮಂಟಪ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಮರದ ವಿನ್ಯಾಸ, ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಒಟ್ಟಾರೆ ರಚನೆ ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ ಕೋಣೆ ಅಥವಾ ಪೂಜಾ ಮಂಟಪವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಕುಟುಂಬದ ನಂಬಿಕೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗಲೂ ಮರಗೆಲಸ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಲೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಬದುಕಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುವ ವಸ್ತುಗಳು

ಹಳೆಯ ಮರದ ಮಂಚಗಳು, ತೂಗುಮಂಚಗಳು, ಕುರ್ಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಇತರ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಚಿತ್ರಣ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳು ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಾತಾವರಣದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.

ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಇಂತಹ ವಸ್ತುಗಳು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ನೆನಪುಗಳಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಅವು ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದವು. ಒಂದು ಮಂಚ, ಒಂದು ಮರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕುರ್ಚಿ ಕೂಡ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕುಟುಂಬದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ, ಇಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಂದು ಜೀವನದರ್ಶನ

ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಮರದ ಕಂಬಗಳು, ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಮರದ ಛಾವಣಿ, ಕೆಂಪು ನೆಲಹಾಸು ಮತ್ತು ಬೆಳಕು ಒಳಬರುವ ಕಿಟಕಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಮನೆಗಳು ಕೇವಲ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತಲೂ, ಅವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಜೀವನದರ್ಶನವಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ. ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬದುಕುವುದು, ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದವು.

ಇಂದು ನಾವು ಸುಸ್ಥಿರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಹಳೆಯದನ್ನೆಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಅದರೊಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ಉಪಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಹೌದು.

ವಿಜಯನಾಥ್ ಶೆಣೈ ಅವರ ಕನಸಿನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ

ವಿಜಯನಾಥ್ ಶೆಣೈ ಅವರು 2017ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ಪರಂಪರೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರ್ಯದ ಮಹತ್ವ ಅವರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಹಳೆಯ ಮನೆಯನ್ನು ಕೆಡವುವಾಗ ಅದರ ಮರದ ಕಂಬಗಳು, ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಟ್ಟಡದ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅವು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತು.

ಶೆಣೈ ಅವರ ಸಾಧನೆ ಎಂದರೆ ಇಂತಹ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದದ್ದು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆ ತಾಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದು ಅವರ ಬದ್ಧತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಮಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತವೆ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಏನನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಯಾವುದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು?

ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಳೆಯ ಕಲೆಯನ್ನೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ, ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ? ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪವು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ನನ್ನ ಭೇಟಿಯ ನೆನಪು

ಮಣಿಪಾಲದ ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ ಹೆರಿಟೇಜ್ ವಿಲೇಜ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬರುವಾಗ, ನಾನು ನೋಡಿದ್ದು ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿತು. ಕಾಲದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಮರೆಯಾಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಬದುಕಿನ ತುಣುಕುಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜೀವ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.

ಮರದ ಕಂಬಗಳು ಮೌನವಾಗಿವೆ. ಹಳೆಯ ಮಂಚಗಳು ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪೂಜಾ ಮಂಟಪಗಳು ತಮ್ಮ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಗಮನವಿಟ್ಟು ನೋಡಿದಾಗ, ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಬದುಕು, ಕಲೆಗಾರರ ಪರಿಶ್ರಮ, ಕುಟುಂಬಗಳ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಜಯನಾಥ್ ಶೆಣೈ ಅವರಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ: ಪರಂಪರೆ ಎಂದರೆ ನಾವು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಪಡೆದ ಆಸ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ತಲುಪಿಸಬೇಕಾದ ಅಮೂಲ್ಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ.

ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದ ಭೇಟಿ ನನಗೆ ನಮ್ಮ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿತು. ಆಧುನಿಕತೆಯತ್ತ ಸಾಗುವಾಗಲೂ ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಜಯನಾಥ್ ಶೆಣೈ ಅವರು ಕೇವಲ ಮರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲನ್ನು ಉಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಉಳಿಸಿದರು. ಅದೇ ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯ, ಅದರ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಅದರ ಶಾಶ್ವತ ಸಂದೇಶ.

(ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು: ನನ್ನ ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ ಭೇಟಿಯ ನೆನಪುಗಳಿಂದ)