ಕೇರಳದ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಕಂಪು — ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೇಟಿ

ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಗಳು ಕೇವಲ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಗಳು ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬೆಸೆಯುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೇರಳದ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ನನಗೆ ಆದ ಅನುಭವ ಎರಡನೆಯ ರೀತಿಯದ್ದು.

ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅದರ ಭವ್ಯತೆ ನನ್ನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಾಗ ಆ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದ, ಅದರಲ್ಲೂ ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ನಂಟು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು.

ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆ: ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾವಲುಗಾರ

ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 16 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ಪಳ್ಳಿಕೆರೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಸಮೀಪ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆ ಇದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ (Archaeological Survey of India — ASI) ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ, ಸಮಗ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ.

ಕೋಟೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸಮುದ್ರದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಭಾಗಶಃ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದರ ಹಿಂದೆ ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಬೇಕಲ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿವರಣೆಯಿದೆ. ASI ಫಲಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಹೆಸರು ‘ಬೇಕಳಂ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿರಬಹುದು; ಆ ಪದವು ‘ಬೃಹತ್ ಅರಮನೆ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುವ ‘ಬಲಿಕಳಂ’ ಪದದ ಬದಲಾದ ರೂಪವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇಂದು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ, ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು.

ಕದಂಬರಿಂದ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರವರೆಗೆ: ರಾಜವಂಶಗಳ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು

ASI ಫಲಕದಲ್ಲಿರುವ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ, ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೇಕಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರ ಅದು ಮೂಷಿಕ ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಆ ಬಳಿಕ ಕೋಲತ್ತಿರಿ ರಾಜರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು.

ಕ್ರಿ.ಶ. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಲತ್ತನಾಡಿನ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಲ್ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಸೇರಿದಂತೆ ಯುರೋಪಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗ ಇಕ್ಕೇರಿ ನಾಯಕರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಂದವು.

ಇಕ್ಕೇರಿ ಮತ್ತು ಬಿದನೂರು ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಈ ಅರಸರು ಇಕ್ಕೇರಿ ನಾಯಕರು, ಬಿದನೂರು ನಾಯಕರು ಅಥವಾ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.

ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯವಿರುವವರಿಗೆ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರ ಹೆಸರು ವಿಶೇಷವಾದದ್ದು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಈ ಅರಸರ ಆಡಳಿತದ ನೆನಪು ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.

ನನಗೆ ಈ ಸಂಗತಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಅನಿಸಿತು. ಇಂದು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದರೂ, ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಆಡಳಿತ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕೋಟೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಯಾರು?

ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ASI ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಬಿದನೂರು ನಾಯಕ ಅಥವಾ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1650ರಲ್ಲಿ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಫಲಕ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಲತ್ತಿರಿ ರಾಜನು ಮೊದಲು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು, ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1645ರಿಂದ 1660ರವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನು ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ಹೀಗಾಗಿ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸೈನಿಕ ಪಾತ್ರವಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆ, ಅದರ ಬಲಿಷ್ಠ ಗೋಡೆಗಳು, ಕಾವಲು ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲಿನ ನಿಗಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಆ ಕಾಲದ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಕರಾವಳಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಹೈದರ್ ಅಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲ

ಬೇಕಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದವು. ASI ಫಲಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಹೈದರ್ ಅಲಿ 1763ರಲ್ಲಿ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆ ತುಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಅಂದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಶತ್ರುಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿರದೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.

1799ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಪತನದ ನಂತರ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.

ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಸೇನೆಗಳು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು, ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ.

ಕೋಟೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ: ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸಂಗಮ

ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ. ASI ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಟೆಯು ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎತ್ತರದ ಭೂಶಿರದ ಮೇಲಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 38 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದರ ಗೋಡೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಸುತ್ತಳತೆ ಸುಮಾರು 1,500 ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು.

ಕೋಟೆಯ ಯೋಜನೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚೌಕಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಅನಿಯಮಿತ ಬಹುಭುಜಾಕಾರದ ಅಥವಾ ಬಹುಮುಖ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 15 ಬತಾಸುಗಳು (bastions) ಇದ್ದು, ಅವು ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರ, ಅಷ್ಟಭುಜಾಕಾರ, ಅಂಡಾಕಾರ, ಚೌಕಾಕಾರ ಮತ್ತು ಆಯತಾಕಾರದ ವಿಭಿನ್ನ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಅಂಕುಡೊಂಕಾದ ಅಥವಾ ಜಿಗ್‌ಜಾಗ್ ಮಾದರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಬತಾಸುಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದವು. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಬತಾಸುಗಳು ಮತ್ತು ಪರದೆಯ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತೋಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಬಂದೂಕುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಕೋಟೆಯ ಉತ್ತರದಿಂದ ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಕಂದಕವು ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ತೆರೆಯುವ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಈ ಕಂದಕದ ಮೇಲೊಂದು ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಸೇತುವೆಯೂ ಇತ್ತು. ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಶತ್ರುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ತಡೆಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.

ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾವಲು ಹಾದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲಿನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ತೋಪುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ತೆರಪುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪದರಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿರುವ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿ, ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ತೆರೆಯುವ ಸುರಂಗದಂತಹ ಮಾರ್ಗ, ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಗೋದಾಮು, ಸಮುದ್ರದತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಬತಾಸುಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇಳಿಜಾರಿನ ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರ ಪ್ರಮುಖ ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ.

ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರವು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದೂರದವರೆಗೆ ಗಮನಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಮುದ್ರದ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಕ್ಕೂ, ಶತ್ರುಗಳ ಆಗಮನವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದವು.

ಇಂದು ಈ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ಸಮುದ್ರದ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮನಮೋಹಕ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಾವಲುಗಾರರು ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಸಿಕೊಂಡರೆ, ಕೋಟೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗೋಡೆಗೂ ಹೊಸ ಅರ್ಥ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪತ್ತೆಯಾದ ಪುರಾತನ ಅವಶೇಷಗಳು

ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನೆಲದೊಳಗೆ ಅಡಗಿದ್ದ ಅವಶೇಷಗಳೂ ನೆರವಾಗಿವೆ.

ASI ಫಲಕದ ಪ್ರಕಾರ, 1921ರಲ್ಲಿ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ತ್ರಿಶೂರ್ ವೃತ್ತವು 1997ರಿಂದ 2001ರವರೆಗೆ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿತು.

ಈ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು, ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ, ಇಕ್ಕೇರಿ ನಾಯಕರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ದರ್ಬಾರ್ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸೇರಿವೆ.

ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಿಂಟ್ ಹೌಸ್ ಅಥವಾ ನಾಣ್ಯ ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರದ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಪತ್ತೆಯಾದವು. ಇದಲ್ಲದೆ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಟೆರಾಕೋಟಾ ಮುದ್ರೆಗಳು, ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯ ಅಚ್ಚುಗಳು, ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆಭರಣಗಳು ದೊರೆತವು.

ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಕೋಟೆಯು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಸತಿ, ಆಡಳಿತ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯ ತಯಾರಿಕೆಯಂತಹ ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ನಡೆದಿದ್ದವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇವು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದ ರಾಜವಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಾರರು ಕೇವಲ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಇಂತಹ ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ಕಾಲದ ಬದುಕು, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಣಗಳು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಕೇರಳದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಆತ್ಮೀಯತೆ

ಈ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಷ್ಟೇ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದದ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣ ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಕ್ಷಣ.

ಕೇರಳದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವರು ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡಿದ್ದು ನನಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷ ನೀಡಿತು. ದೂರದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಅದು ಕೇವಲ ಸಂವಹನದ ಅನುಕೂಲವಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನೆನಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಭಾವನೆ.

ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದ ನನಗೆ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು, ಈ ಭೇಟಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿತು.

ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಇಂತಹ ಭೇಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ.

ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರೆ, ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡಿದ ಆ ಜನರು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಅನುಭವಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.

ಗಡಿಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಬೇರುಗಳು ಉಳಿಯುತ್ತವೆ

ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯ ಭೇಟಿ ನನಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣದ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅನುಭವವಾಯಿತು.

ಒಂದು ಕಡೆ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ವಿಶಾಲತೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರ ಇತಿಹಾಸದ ನೆನಪು, ಕೋಟೆಯ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಕಥೆಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಸ್ಥಳದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿಯೇ ಕನ್ನಡದ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು.

ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಆ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಯ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ ಅದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ನನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದರೆ, ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆ ಆ ಬೇರುಗಳು ಎಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಹರಡಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.

ಕೆಲವು ಕೋಟೆಗಳು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವು ಹೇಳುವ ಕಥೆಗಳು ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆ ನನಗೆ ಅಂತಹ ಒಂದು ನೆನಪು.