ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾತೃಭೂಮಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಘಲರ ಬೃಹತ್ ಸೈನ್ಯದ ಎದುರು ಸಿಂಹಿಣಿಯಂತೆ ಗುಡುಗಿದ ವೀರ ನಾರಿ ರಾಣಿ ದುರ್ಗಾವತಿ. ಬಲಿಷ್ಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ವೀರಮರಣ ಅಪ್ಪುವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ ಧೀಮಂತ ಚೇತನ ಇವರು. ಜೂನ್ ೨೪ ರ ಇಂದಿನ ದಿನವನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅವರ ಅಮರ ದೇಶಪ್ರೇಮದ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ "ಬಲಿದಾನ ದಿವಸ" ಎಂದು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶೌರ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷ ಆಡಳಿತ

೧೫೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಾಂದೇಲ ರಜಪೂತ ರಾಜ ಕೀರತ್ ರಾಯ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ದುರ್ಗಾವತಿ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಕತ್ತಿವರಸೆ, ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದರು. ಗೊಂಡ್ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜ ದಲಪತ್ ಶಾ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಅವರು ಗೊಂಡ್ವಾನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೊಸೆಯಾದರು. ಆದರೆ, ವಿವಾಹವಾದ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪತಿ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣ ಹೊಂದಿದಾಗ, ಧೃತಿಗೆಡದ ದುರ್ಗಾವತಿ ತಮ್ಮ ಬಾಲಕ ಪ್ರಾಯದ ಮಗ ವೀರ್ ನಾರಾಯಣ್ ಪರವಾಗಿ ಆಡಳಿತದ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿದರು. ಇವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಂಡ್ವಾನಾ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಪಾರ ಸಮೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.

ಅಕ್ಬರನ ಕುತಂತ್ರ ಮತ್ತು ರಾಣಿಯ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ

ಗೊಂಡ್ವಾನಾದ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ವೈಭವವನ್ನು ಸಹಿಸದ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರನು, ರಾಣಿ ದುರ್ಗಾವತಿ ತನಗೆ ಶರಣಾಗಬೇಕೆಂದು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಯುದ್ಧದ ಆನೆ 'ಶರಭ' ಹಾಗೂ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸಚಿವ ಆಧಾರ್ ಸಿಂಗ್‌ನನ್ನು ಮೊಘಲ್ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಕುತಂತ್ರದ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಆದರೆ, ಪರಕೀಯರ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ರಾಣಿ, ಅಕ್ಬರನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಕಸದಂತೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಇದರಿಂದ ಕೆರಳಿದ ಅಕ್ಬರನು ತನ್ನ ದಂಡನಾಯಕ ಅಸಫ್ ಖಾನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಫಿರಂಗಿಗಳಿದ್ದ ಭಾರಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.

ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರ ಧೂಳೀಪಟ

ಮೊಘಲರ ಬೃಹತ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ರಾಣಿಯ ಸೈನ್ಯ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಾಣಿ ದುರ್ಗಾವತಿ ಅದ್ಭುತ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಮೊಘಲರನ್ನು ಬಯಲು ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸುವ ಬದಲು ಕಾಡು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದ 'ನರೈ ಕಣಿವೆ'ಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಕಿರಿದಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರ ಫಿರಂಗಿ ಪಡೆ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಯಿತು. ತಾವೇ ಖುದ್ದಾಗಿ ಸೈನ್ಯ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ರಾಣಿ, ಮೊಘಲ್ ಪಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸಿಡಿಲಿನಂತೆ ಎರಗಿ ಸತತ ಮೂರು ಬಾರಿ ಅವರನ್ನು ಭೀಕರವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು.

ಅಮರ ಬಲಿದಾನ ಮತ್ತು ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಕಿಚ್ಚು

ಜೂನ್ ೨೪, ೧೫೬೪ ರಂದು ನಡೆದ ಅಂತಿಮ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳು ಮರುಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ ವೀರ್ ನಾರಾಯಣ್ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಶೌರ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ವಿಷಪೂರಿತ ಬಾಣವೊಂದು ರಾಣಿಯ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಆಳವಾಗಿ ನಾಟಿತು. ತೀವ್ರ ರಕ್ತಸ್ರಾವದಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವ ಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಾಗ, ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಗೆ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದು ಅಪಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾಗಲು ಆ ವೀರ ರಮಣಿ ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ. ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ಸೊಂಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಖಂಜರವನ್ನು (ಚೂರಿ) ತೆಗೆದು ತನ್ನದೇ ಎದೆಗೆ ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ವೀರಸ್ವರ್ಗ ಸೇರಿದರು. ತನ್ನ ೩೯ ವರ್ಷಗಳ ಕಿರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರ ನಿದ್ದೆಗೆಡಿಸಿದ ಆ ಮಹಾಮಾತೆಯ ಅಪ್ರತಿಮ ಬಲಿದಾನದ ದಿನವಾದ ಇಂದು, ಇಡೀ ಭಾರತ ದೇಶವು ಆಕೆಗೆ ಶಿರಬಾಗಿ ನಮಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಣಿ ದುರ್ಗಾವತಿ ಅವರ ವೀರಗಾಥೆ ಮುಂದಿನ ನೂರಾರು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿ ಸದಾ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.