ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 27 ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ದಿನ. ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು 'ವಂದೇ ಮಾತರಂ' ಎಂಬ ಮಹಾಮಂತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಟ್, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟರ್ಜಿ (ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ) ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಇಂದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನವೋದಯದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರರು ಕೇವಲ ಬರಹಗಾರರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಜಾಗೃತಿಯ ಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು.

'ಆನಂದಮಠ' ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರೇರಣೆ

ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟರ್ಜಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಶಿಖರಪ್ರಾಯವಾದ ಕೃತಿ 'ಆನಂದಮಠ' (1882). ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿರದೆ, ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಪಾಲಿನ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಾಗಿತ್ತು. 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ಸನ್ಯಾಸಿ ದಂಗೆ'ಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಈ ಕಾದಂಬರಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಕ್ರೂರತೆ ಮತ್ತು ಭೀಕರ ಕ್ಷಾಮದ ವಿರುದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ನಡೆಸಿದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<br>ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ಅಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕಿಚ್ಚನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿತೆಂದರೆ, ಅರವಿಂದ ಘೋಷ್, ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್, ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್ ಅವರಂತಹ ನಾಯಕರು ಇದರಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಮಾತೃಭೂಮಿಯ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುವ 'ಸಂತ-ಸೈನಿಕರ' ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಈ ಕೃತಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿತು.

ದೇಶವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ 'ವಂದೇ ಮಾತರಂ' ಮಹಾಮಂತ್ರ

'ಆನಂದಮಠ' ಕಾದಂಬರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನವೆಂದರೆ 'ವಂದೇ ಮಾತರಂ' ಗೀತೆ. 1875 ರಲ್ಲೇ ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದ ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ನಂತರ ಆನಂದಮಠ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮಣ್ಣಿನ ಮುದ್ದೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಭೌತಿಕ ತಾಯಿಯಾಗಿ, ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.<br>ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಲಾಠಿ ಏಟುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವಾಗ, ಗಲ್ಲು ಕಂಬ ಏರುವಾಗ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಘೋಷಣೆ 'ವಂದೇ ಮಾತರಂ'. ಈ ಆರು ಅಕ್ಷರಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಡುಗಿಸಿದ್ದವು. ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಂದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು! ಆದರೂ, 1896 ರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರು ಈ ಗೀತೆಗೆ ರಾಗ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯಾಗಿ (National Song) ಇದನ್ನು ಅಮರಗೊಳಿಸಿದರು.

ಬಹುಮುಖಿ ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆ

ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟರ್ಜಿ ಅವರು ಕೇವಲ ದೇಶಭಕ್ತಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತರಾಗದೆ, ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ: ಆಧುನಿಕ ಗದ್ಯದ ಪಿತಾಮಹ: ಇವರಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕಾವ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ತಂದು, ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದರು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ: ಇವರ 'ವಿಷವೃಕ್ಷ' ಮತ್ತು 'ಕೃಷ್ಣಕಾಂತೇರ ಉಯಿಲ್' ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ, ವಿಧವೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಏರುಪೇರುಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದವು.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು: 'ದುರ್ಗೇಶನಂದಿನಿ', 'ರಾಜಸಿಂಹ' ಮತ್ತು 'ದೇವಿ ಚೌಧುರಾಣಿ' ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿದರು. 'ಬಂಗದರ್ಶನ' ಪತ್ರಿಕೆ: 1872 ರಲ್ಲಿ ಇವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ಈ ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಅಂದಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗೃತಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ವೇದಿಕೆಯಾಯಿತು.

ಮೊದಲ ಪದವೀಧರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಿ

ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರರು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಿ.ಎ. ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಿಮಾನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೆ, ಲೇಖನಿಯನ್ನೇ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಮರ ಸಾರಿದ ಧೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು.

1894ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 8 ರಂದು ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಗಲಿದರೂ, ಅವರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಜ್ಯೋತಿ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವರು ನೀಡಿದ 'ವಂದೇ ಮಾತರಂ' ಎನ್ನುವ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜಾಗೃತವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಗೌರವ. ಭಾರತ ಮಾತೆಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ನಮನಗಳು.

-ಕಿರಣ್ ಬಿ.