ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಶಿಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನಾಶಿಕ್ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 28 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವದ ಜೊತೆಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. 

ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರವು ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ತ್ರಿಮುಖ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರವು ಶಿವಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಯಾತ್ರಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. 

ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ : ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪೇಶ್ವೆ ಬಾಲಾಜಿ ಬಾಜೀರಾವ್ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸುಂದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. 

ಭವ.jpg

ಕುಶಾವರ್ತ ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಗೋದಾವರಿ : ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಕುಶಾವರ್ತ ತೀರ್ಥ. ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಪರ್ವತವು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರವು ನದಿ, ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. 

ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ : ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟವು ಸುಮಾರು 3,000 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು, ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶವು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೂಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

ಕೇಶರ.jpg

ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ : ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರವು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ ; ಇದು ಶೈವ ಪರಂಪರೆ, ನಾಥ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಂತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ನಿವೃತ್ತಿನಾಥ ಮಹಾರಾಜರ ಸಮಾಧಿ ದೇವಾಲಯವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. 

ಇಲ್ಲಿನ ಸಿಂಹಸ್ಥ ಕುಂಭಮೇಳವೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಈ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಸಾಧು-ಸಂತರ ಆಗಮನವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆ : ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ದೇವಾಲಯದ ದರ್ಶನದ ಜೊತೆಗೆ ಕುಶಾವರ್ತ ತೀರ್ಥ, ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳು, ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣ, ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣ ಪ್ರವಾಸದ ಅನುಭವವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.

ತಲುಪುವುದು ಹೀಗೆ : ನಾಶಿಕ್ ನಗರದಿಂದ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ನಾಶಿಕ್ ರೋಡ್, ಇದು ಸುಮಾರು 40 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನಾಶಿಕ್ ಸಮೀಪದ ಓಝರ್ ನಾಶಿಕ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 

"ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಧರ್ಮ, ಇತಿಹಾಸ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೊಬಗನ್ನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಅಪೂರ್ವ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಾಸಕ್ತರಿಗೂ ಸಮೃದ್ಧ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ, ಗೋದಾವರಿ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶ, ಕುಶಾವರ್ತ ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯದ ವೈಭವ ನನ್ನ ಮೋಹಕವಾಗಿದೆ." 

(ಚಿತ್ರಗಳು : ಅಂತರ್ಜಾಲ ಕೃಪೆ)

-ರಮೇಶ ನಾಯ್ಕ, ಉಪ್ಪುಂದ, ಬೈಂದೂರು