ಹಲಸು: ರೈತರ ಭವಿಷ್ಯ ಬೆಳಸು !?

ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳು ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳು ಬದುಕಿನ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಲೇಖನವೂ ಅಂತಹದ್ದೇ.

ನೆನ್ನೆ ಒಬ್ಬ ಆತ್ಮೀಯರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ "ಚಂದ್ರ ಹಲಸು" ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು. ಮನೆಯವರ ಜೊತೆ ಕುಳಿತು ಅದರ ಸಿಹಿಯಾದ ತೊಳೆಗಳನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಹಲಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಮೂಡಿತು. ಮಾವು, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಸೇಬುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಹಲಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಎಷ್ಟು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ?

ಒಂದು ತೊಳೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ತೊಳೆ ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಅದರ ರುಚಿಯನ್ನು ಸವಿಯುವಾಗ, ಹಲಸಿನ ಮರದ ಮಹತ್ವ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡತೊಡಗಿತು. ಒಂದು ಹಣ್ಣು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ಒಂದು ಮರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹಲವು ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ನೆರಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ನೀಡುವ ಜೀವಂತ ಆಸ್ತಿ. ಆ ಆಲೋಚನೆಗಳೇ ಈ ಲೇಖನದ ಬೀಜವಾದವು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಬರಹ ಹಲಸಿನ ಹಣ್ಣಿನ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇದ್ದೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಾರದಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಕೊಡುಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತೋಟದ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹಲಸಿನ ಮರವನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ಸಂತೋಷ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದು, ರುಚಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧ ಹಾಗೂ ಬಹುಮುಖ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಹೆಸರಾದ ಹಲಸು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಣ್ಣೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಲಸು, ಇಂದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ಆದಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಪರೂಪದ ಕೊಡುಗೆ

ಹಲಸಿನ ಮರವು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಒಮ್ಮೆ ನೆಟ್ಟರೆ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಫಲ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷ ನಿರ್ವಹಣೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸುವ ಈ ಮರ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯೂ ಹೌದು. ನೆರಳು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ತಳಿಗಳು

ಹಲಸಿನ ಅನೇಕ ತಳಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ತಳಿಗಳ ತೊಳೆಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು ಕಚಗುಳಿಯುವಂತಿರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಸಿಹಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಹಣ್ಣುಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವು ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ರುಚಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ.

ಪ್ರತಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಹಲಸಿನ ತಳಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೇ ಹಲಸಿನ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಲಸಿನ ತಳಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರಹಲಸು, ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹಲಸು, ತುಪ್ಪದ ಹಲಸು, ಜೇನು ಹಲಸು, ಬಿಳಿ ವರಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ವರಿಕ್ಕ ಮುಂತಾದ ತಳಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ರುಚಿ, ಪರಿಮಳ ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿರ್ಸಿ, ಸಿದ್ದಾಪುರ, ಯಲ್ಲಾಪುರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರೈತರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರು 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಲಸಿನ ತಳಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ರೈತರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲಸನ್ನು ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ:

• ತೊಳೆಯ ಬಣ್ಣ

• ಸಿಹಿಯ ಪ್ರಮಾಣ

• ನಾರಿನ ಪ್ರಮಾಣ

• ಪರಿಮಳ

• ಹಣ್ಣಿನ ಗಾತ್ರ

• ಹಣ್ಣಾಗುವ ಕಾಲ

• ಬೀಜದ ಗಾತ್ರ

ಒಂದು ಮರ – ನೂರಾರು ಉಪಯೋಗ

ಹಲಸಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುವುದು. ಹಸಿಯಾದ ಹಲಸಿನ ಕಾಯಿ ವಿವಿಧ ಅಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣಾದ ಹಲಸನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಪ್ಪಳ, ಚಿಪ್ಸ್, ಜಾಮ್, ಹಲ್ವಾ, ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಲಸಿನ ಬೀಜಗಳೂ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಯುಕ್ತ ಆಹಾರವಾಗಿದ್ದು, ಬೇಯಿಸಿ ಅಥವಾ ಹುರಿದು ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲಸಿನ ಮರದ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಗಟ್ಟಿತನ ಮತ್ತು ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮರದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆರೋಗ್ಯದ ಖಜಾನೆ

ಹಲಸಿನ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಎ, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ, ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಂ, ನಾರಿನಾಂಶ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಆ್ಯಂಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇದು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಕಾರಿ ಹಾಗೂ ದೇಹಕ್ಕೆ ತ್ವರಿತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲಸಿನ ಕಾಯಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಗುಣಗಳ ಕಾರಣ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ವೆಜಿಟೇರಿಯನ್ ಮೀಟ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ರೈತರಿಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶ

ಹಲಸು ಕೇವಲ ಹಣ್ಣಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೂಲವಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಚಿಪ್ಸ್, ಹಿಟ್ಟು, ಪಾನೀಯಗಳು, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಕಡಿಮೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಉತ್ತಮ ಉತ್ಪಾದನೆ ನೀಡುವ ಕಾರಣ ಹಲಸು ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಲಸಿನ ಹಿಟ್ಟು ಕೂಡ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹಲಸಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಪಡ್ರೆ ಅವರಂತಹ ಪರಿಸರ ಚಿಂತಕರು, ಹಲಸಿನ ಹಿಟ್ಟಿನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಚ್ಚಾ ಹಲಸಿನ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಹಿಟ್ಟು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಾಯಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ಸಿಗದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೈತರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲ ಕೆಲವು ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲಸೂ ಒಂದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೃಷಿ ತಜ್ಞರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಭವಿಷ್ಯದ ಹಣ್ಣು

ಇಂದು ಜಗತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಆಹಾರಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲಸು ತನ್ನ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಗುಣಗಳು, ಬಹುಮುಖ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹಲಸಿನ ಉತ್ತಮ ತಳಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅಂಟಿನ ಪ್ರಮಾಣ, ತೊಳೆಗಳ ಗಟ್ಟಿತನ, ಪರಿಮಳ ಮತ್ತು ನಾರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಅಂಟು ಹೊಂದಿರುವ "ಗಮ್‌ಲೆಸ್" ತಳಿಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿವೆ.ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಲಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ University of Agricultural Sciences, Bengaluru (GKVK) ಮತ್ತು Indian Institute of Horticultural Research (IIHR) ಹಲಸಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ. GKVK ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು "GKVK Red Jack" ಎಂಬ ಕೆಂಪು ತೊಳೆಗಳ ಹಲಸಿನ ತಳಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು, IIHR ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು "ಸಿದ್ದು ಹಲಸು" ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ತಳಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ

ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಹಲಸಿನ ಮರಗಳು ಕೇವಲ ಹಣ್ಣು ನೀಡುವ ಮರಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಣ್ಣೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಲಸು, ಇಂದು ಆರೋಗ್ಯ, ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಹೊಸ ಗುರುತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಮರ, ನೂರಾರು ಉಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಲಸು ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಪರೂಪದ ಕೊಡುಗೆ.