ನೆನಪಿನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಛಠ ಪೂಜೆ

ರಾಂಚಿಯ ಶರತ್ಕಾಲದ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಚಳಿ ಇತ್ತು — ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ರಾಘವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹವಾಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಇದು ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ತಂದೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಆತನ ಕುಟುಂಬ ಆರು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು.

ಒಂದು ತಂಪಾದ ನವೆಂಬರ್ ಸಂಜೆ, ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನು ಕಾಲೋನಿಯ ಮೇಲೆ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಯಾರೋ ತಟ್ಟಿದರು. ಅದು ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ಸುನೀತಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಮಗಳು ಪ್ರಿಯಾ; ರಾಘವೇಂದ್ರ ಆಕೆಯನ್ನು ‘ಪ್ರಿಯಾ ದೀದಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.

"ಅಂಟಿ, ನಮ್ಮ ಜೊತೆ ಕೆರೆಗೆ ಬನ್ನಿ," ಪ್ರಿಯಾ ದೀದಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಹೇಳಿದಳು. "ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಲೋನಿಯೇ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೊರಟಿದೆ."

ರಾಘವೇಂದ್ರನ ತಾಯಿ ತಮ್ಮ ಸರಳವಾದ ಹತ್ತಿ ಸೀರೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂಜರಿದರು. "ನಮಗೆ ಈ ಪೂಜೆಗಳೇನು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ..."

ಸುನೀತಾ ದೇವಿ ಅವರ ಕೈ ಹಿಡಿದರು. "ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ. ಸುಮ್ಮನೆ ಬನ್ನಿ. ಛಠಿ ಮೈಯಾನ ಸೂರ್ಯ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಬೆಳಕು ಬೀರುತ್ತಾನೆ."

ರಾಘವೇಂದ್ರ ಶೂ ಧರಿಸಿ ತಾಯಿಯ ಕೈ ಹಿಡಿದನು. ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ, ರಸ್ತೆಯು ಜನಸಂದಣಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಗುಡಿಸಿದ್ದರು; ಹಸಿರು ಕಬ್ಬಿನ ಜಲ್ಲೆಗಳು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದವು. ಅವರ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಗುಂಪು ಒಮ್ಮುಖವಾಗಿ ಛಠಿ ಮೈಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗುನುಗುತ್ತಾ, ಕೆರೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿತ್ತು.

ರಾಘವೇಂದ್ರ ಪ್ರಿಯಾ ದೀದಿಯ ಪಕ್ಕ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಕೇಳಿದ. "ದೀದಿ, ನಿಮ್ಮ ಮಾಮ ಆ ದೊಡ್ಡ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಯಾಕೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ?"

"ಅದು ದೌರಾ," ಅವಳು ತಂದೆಯ ಕಡೆ ತೋರಿಸಿದಳು. "ಅಮ್ಮ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಸೂಪ್ (ಮರಾ) ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು, ಕಾಯಿ, ಸಿಹಿಗೆಣಸು, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಇವೆ. ಅಮ್ಮ ನಿನ್ನೆ ಸಂಜೆಯಿಂದ ಒಂದು ಹನಿ ನೀರೂ ಕುಡಿದಿಲ್ಲ."

ರಾಘವೇಂದ್ರ ಕಣ್ಣು ಅಗಲಿಸಿದ. "ನಿನ್ನೆಯಿಂದಾ?"

"ಒಟ್ಟು ಮೂವತ್ತಾರು ಗಂಟೆಗಳು," ಪ್ರಿಯಾ ದೀದಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ನುಡಿದಳು. "ನಾಳೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸೂರ್ಯ ಮೂಡುವವರೆಗೆ ಉಪವಾಸ."

ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸುನೀತಾ ದೇವಿಯ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಿಂದ ತಲೆಯವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದ್ದ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಸಿಂಧೂರದ ಗೆರೆಯನ್ನು ರಾಘವೇಂದ್ರ ಗಮನಿಸಿದ. ಅದು ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲೂ ಇತ್ತು; ಅವರ ಬಳೆಗಳಷ್ಟೇ ಸಹಜವಾಗಿತ್ತು.

ಕೆರೆಯ ಬಳಿ ತಲುಪಿದಾಗ, ದೃಶ್ಯವು ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸಿತು.

ದಡದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪಗಳು ಮಿನುಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿರಲಿಲ್ಲ, ಪುರೋಹಿತರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಹಜ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇತ್ತು. ಅಣ್ಣ ಚಾಪೆ ಹಾಸಿದ; ತಂದೆ ದೌರಾವನ್ನು ಇಳಿಸಿ ಹಿಡಿದರು. ಯಾರೂ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ತಿಳಿದಿತ್ತು.

ಸುನೀತಾ ದೇವಿ ಮಂಡಿವರೆಗಿನ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಇಳಿದರು. ಇತರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತು ಸೂಪ್ (ಮರಾ) ಹಿಡಿದರು.

ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣ ನೀರಿನಂಚಿಗೆ ಬಂದು ಹಿತ್ತಾಳಿಯ ಕೊಡದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸಿದರು. ಸುನೀತಾ ದೇವಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿರಲು, ಅವರು ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ ನೀರನ್ನು ಧಾರೆ ಎರದರು.

"ಅವರು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ," ಪ್ರಿಯಾ ದೀದಿ ಪಿಸುಗುಟ್ಟಿದಳು. "ಬೆಳೆಗಾಗಿ, ಬೆಳಕಿಗಾಗಿ."

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗದ್ದಲದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಿದ್ದ ರಾಘವೇಂದ್ರನಿಗೆ, ತೆರೆದ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ ಇಡೀ ಬಡಾವಣೆ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದು ವಿಭಿನ್ನ ಅನುಭವ ನೀಡಿತು. ನೀರು, ಜನರು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಒಂದಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು.

ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗಿದಂತೆ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಮಹಿಳೆಯರು ದಡಕ್ಕೆ ಬಂದರು.

"ನಾಳೆ ಮುಂಜಾನೆ ಉಷಾ ಅರ್ಘ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತೇವೆ," ಪ್ರಿಯಾ ದೀದಿ ಹೇಳಿದಳು. "ಮೂಡುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅಮ್ಮ ಉಪವಾಸ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ."

ಸುನೀತಾ ದೇವಿ ಬುಟ್ಟಿಯಿಂದ ಒಂದು ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣದ ತಿನಿಸು ತೆಗೆದು ರಾಘವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು.

"ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಪ್ಪ, ಇದು ಥೆಕುವಾ."

ಹೊರಪದರ ಗರಿಗರಿಯಾಗಿ, ಒಳಗಡೆ ಬೆಲ್ಲ-ತುಪ್ಪದ ಸಿಹಿಯೊಂದಿಗೆ ಅದು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿತು.

ರಾಘವೇಂದ್ರ ತಾಯಿಯ ಪಕ್ಕ ನಿಂತು ಅದನ್ನು ತಿಂದನು. ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆರೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಬೆಳಕು ಮಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಏನೆಂದೇ ತಿಳಿಯದ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನೋಡಿದ ಅವನು, ಸಮುದಾಯವೊಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನೇ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿಸಿದ ನೆನಪಿನೊಂದಿಗೆ ಮನೆಗೆ ನಡೆದನು.

ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದರೂ, ಇಂದಿಗೂ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಛಠ ಗೀತೆಗಳು ಕೇಳಿಸಿದರೆ, ರಾಘವೇಂದ್ರನ ಮನಸ್ಸು ತಕ್ಷಣವೇ ರಾಂಚಿಯ ಆ ತಂಪಾದ ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಕೆರೆಯ ಅಂಚಿನ ನೆನಪಿನ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಜಾರಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ನೀವೂ ಈ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆನಂದಿಸಿ!