ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆ: ಒಣಭೂಮಿಯೇ ಅವಕಾಶ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ನಾಡಿಗ್

ಈ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳ ಸ್ನೇಹಿತ ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ನಾಡಿಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಕೃಷಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆ ಪ್ರವಾಸದ ಮಧ್ಯೆ "ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಿರುವುದರಿಂದ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಸಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳು ಕೇವಲ ಕೃಷಿಯ ಕುರಿತಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕನ್ನಡ, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳವಳಿ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಾನು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ.

ಹಿಂದೂ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಫೋರಂ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರ, ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಸಂಕಷ್ಟಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಸಂದೇಶ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. “ಸಮಸ್ಯೆ” ಎಂದು ನಾವು ನೋಡುವ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲೇ “ಅವಕಾಶ” ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಲವು ಭಾಷಣಗಳು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದವು.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದದ್ದು ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ “ಒಣ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು” ವಿಷಯದ ಉಪನ್ಯಾಸ.

ಅವರ ಮಾತಿನ ಆರಂಭವೇ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವಂತಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 550 ಮಿಲಿಮೀಟರ್. ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಹೊಸ ಬೋರ್‌ವೆಲ್‌ಗಳ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಬೇಡುವ ಬೆಳೆಗಳು ರೈತರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ – ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಮತ್ತು ಲಾಭ ತರುವ ಬೆಳೆಗಳು ಯಾವುವು?

ಅದಕ್ಕೆ ಅವರ ಉತ್ತರ – ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಎಂದರೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯಗಳು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಭಿನ್ನ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡಿದರು. ಮುತ್ತಂಗ, ಅತಿಬಲ, ಸೊನಾಮುಖಿ ಮೊದಲಾದ ಸಸ್ಯಗಳು ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಆರೈಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ನಮಗೆ ಯಾವ ಸಸ್ಯಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವೆಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ತಮ್ಮ ಭಾಷಣದ ವೇಳೆ ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ಕೃಷಿ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಅಡಿಕೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ಬೆಳೆ ಅಲ್ಲ; ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವ ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂತರ್ಜಲದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಇದೆ ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಧೂಪದ ಮರಗಳು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಮರದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಸುಗಂಧ ರಾಳೆ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ದೇವಾಲಯಗಳ ಪೂಜೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಚರ್ಚುಗಳ ಆರಾಧನೆ, ಯಹೂದಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಧೂಪಾರ್ಚನೆ ಹಾಗೂ ಅರಬ್ ದೇಶಗಳ ಮಸೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧ ಧೂಪವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಧೂಪದ ಮರದ ಜೊತೆಗೆ ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಕಮರ (Hardwickia binata) ಮರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿದರು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಂತಹ ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಮರವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ನಾರಿನಿಂದ ತಯಾರಾಗುವ ಹಗ್ಗಗಳು ತಮ್ಮ ಗಟ್ಟಿತನ ಮತ್ತು ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆನೆ-ಕೇಡ್ಡಾ ಹಗ್ಗಗಳು, ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳ ಹಗ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಹಗ್ಗಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು. ಕಮರದ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಾಗುವ ಇದ್ದಿಲು (charcoal) ಕೂಡ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಇದೇ ರೀತಿ ಧೂಪದ ಮರದ ರಾಳೆಯೂ ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ನಾವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಇಂತಹ ಅಮೂಲ್ಯ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಬೇಡುವ ಬೆಳೆಗಳತ್ತ ಸಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕಾದರೆ, ಇಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮರುಅನ್ವೇಷಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು.

ಆದರೆ ಅವರ ಭಾಷಣದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ ಕೃಷಿಗಿಂತಲೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುರಿತು ಆಗಿತ್ತು.

“ಮೊದಲು ಖರೀದಿದಾರ, ನಂತರ ಬೆಳೆ” ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಸಾಲದು. ಒಣಗಿಸುವಿಕೆ, ಗ್ರೇಡಿಂಗ್, ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.

ಅವರ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಕೃಷಿ-ಉದ್ಯಮ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಕೃಷಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆಶಾವಾದವನ್ನು ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (KAMPA) ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ತರಬೇತಿ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಬ್ಸಿಡಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು. ರೈತರು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ, ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಸಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.

ನನ್ನ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಕೊನೆಯ ಸ್ಲೈಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಳ ಆದರೆ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಂದೇಶವಿತ್ತು:

“ಒಣ ಭೂಮಿ = ಅವಕಾಶ, ಸಮಸ್ಯೆ ಅಲ್ಲ”

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಈ ಚಿಂತನೆ, ಅದೇ ಒಣ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶವಾಗಿ ನೋಡುವ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದು ಹೊರಬರುವಾಗ, ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳ ಸಾರ ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಯಿತು:

“ಕಡಿಮೆ ನೀರು, ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯ.”

ಬಹುಶಃ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕೃಷಿಯ ದಿಕ್ಕು ಇದೇ ಆಗಿರಬಹುದು.