ನದಿ ದಾಟಿ ಬಂದವರು

“ಶಶಿಧರ ಹಾಲಾಡಿಯವರ ಮೊದಲ ಎರಡು ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಕಥನ ಕೇಂದ್ರ ಅಖಿಲ ಭಾರತ (ಕಾದಂಬರಿ - 'ಕಾಲಕೋಶ') ಮತ್ತು ಬಯಲು ಸೀಮೆ (ಕಾದಂಬರಿ – 'ಅಜ್ಜಿ') ಆಗಿದ್ದವು. ಈ ಮೂರನೆಯ ಕಾದಂಬರಿಯ ('ನದಿ ದಾಟಿ ಬಂದವರು') ಕಥನ ಕೇಂದ್ರ ಕರಾವಳಿಯ ಒಳನಾಡಿನ ಹಳ್ಳಿಗಾಡು. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕಾರಂತರ 'ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ'ಯ ಕರಾವಳಿ – ಈ ಎರಡು ಸೀಮೆಗಳ ನಡುವಿನ, ಕರಾವಳಿಯ ಒಳಭಾಗದ ಕಾಡು, ಗುಡ್ಡ, ಗದ್ದೆ, ಹೊಳೆಗಳ ದಟ್ಟ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದವರ ಬದುಕಿನೊಳಗೆ ಲೇಖಕರು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.

ಹಾಲಾಡಿಯವರು ಕತೆ ಹೇಳುವಾಗ ಅದರೊಡನೆ ಕತೆಯ ಪರಿಸರವನ್ನೂ ಕಥಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ದೇಶ ಕಾಲಗಳ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಪಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹರಣದ ಪರಿಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಪಡೆದ ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು, ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಡುಕಾರ್ಪಣ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಯಿರ ನಾಯಕ ಎಂಬ ಗೇಣಿದಾರ ಬಡತನದಿಂದ ಜರ್ಝರಿತನಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ಸಹಿತ ರಾತೋರಾತ್ರಿ ಧಣಿಗಳ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ನದಿ ದಾಟಿ ಬೇರೊಂದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಣ್ಣಯ್ಯನ ಚಾಲಗೇಣಿದಾರನಾಗಿ ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ತಲೆಮಾರು ಕಳೆದಾಗ ದೇಶ ಬದಲಾಗಿ, ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾಗಿ, ಸಂಬಂಧಗಳು ಬದಲಾಗಿ ಹೊಸವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಭೂಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ವೆಂಕಣ್ಣಯ್ಯನ ಕುಟುಂಬ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರೆ ಕುಯಿರ ನಾಯಕನ ಪೀಳಿಗೆ ಭೂಮಿ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದು ದೇಶದ ಗಣ್ಯ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ಸಿದ್ಧ ನಾಯಕನ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಖಾತೆ ತೆರೆಯಿಸಿ ಮನೆ ಕಟ್ಟಲು ಸಾಲ ಕೊಡಲು ಮುಂದಾಗುವುದು ಈ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕಥನವಾಗಿದೆ. ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಜಗತ್ತು ನಮ್ಮೆದುರು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಅನಾವರಣವಾಗುವುದು ಶಶಿಧರ ಹಾಲಾಡಿಯವರ ಕತೆಗಾರಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿಗೆ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿದೆ.” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ ಬೆನ್ನುಡಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಖ್ಯಾತ ವಿಮರ್ಶಕರಾದ ಡಾ. ಬಿ. ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್.

ಶಶಿಧರ ಹಾಲಾಡಿ ಅವರ ಬರಹದ ಸ್ವಚ್ಛ ಸಮಚಿತ್ತ ಭಾವವಿಲ್ಲದ ದಾಖಲೆಯಂತಹ ಶೈಲಿ. ಅವರ ಕಥನವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಂತೆ ನಡೆಯುವ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷರಗಳ ಕ್ಯಾಮೆರಾದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಓದುವಾಗ ನನಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ಭಾರತದ ದಾಖಲೆಗಳು ಗುರುತಿಸಿ ಬಂದವು. ಈ ಕೃತಿ ತನ್ನ ನಿರ್ವಿವಾದ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದಲೇ ಓದುಗರನ್ನು ಆಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ನಿರೂಪಣೆಯು ಅಚಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಪಾತ್ರಗಳು ಭಾವಸಂತೃಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೆಂಕಣ್ಣಯ್ಯನವರು. ಅವರೇ ಈ ಕಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಹೀರೋಗಳಂತೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ತಜ್ಞರು, ಕನಸುಗಾರರು. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕನಸಲ್ಲ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕನಸು, ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಆಶೆ.

ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಕುಂದಾಪುರ ಆಗಮನದ ಸುದ್ದು ಕೇಳಿ ವೆಂಕಣ್ಣಯ್ಯ ನಡೆದೇ ಹೋಗಿ ದೂರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಅವರ ಕನಸು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ದೂರದಿಂದಲೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಾಧನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬೇರೂರಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸಲಾರರು. ಇದು ಜೀವನದ ದುರಂತ ಅಥವಾ ನಿಜವಾದ ಚಿತ್ರಣ.

ಕಾದಂಬರಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆ ಕುಯಿರನಾಯಕನಿಂದ ಆರಂಭ. ಗೇಣಿದಾರನಾಗಿದ್ದ ಅವನು ದಣಿಯ ದರ್ಪ ಸಹಿಸದೆ ಕರ್ಜೆ ಬಿಟ್ಟು ವೆಂಕಣ್ಣಯ್ಯನ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗೌರವದ ಜೀವನ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವನ ಮಗ ಸಿದ್ಧನಾಯಕನೂ ಗೇಣಿದಾರನೇ. ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂಸುಧಾರಣೆ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ತಾನೇ ತನ್ನ ಗೇಣಿಯ ಒಡೆಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಸಾಲದ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಉದಾಹರಣೆ! ಇಂತಹ ನೇರ ದಾಖಲೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಯೇ?

ಆದರೆ ಕಾದಂಬರಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಿಲ್ಲ. ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನೂ ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ. ಸಾಕಮ್ಮ ಗೇಣೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೆ ಕೋಣಗಳ ಮುಂದೆ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಕೃತಿಯ ಉನ್ನತ ಕ್ಷಣ. ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡಿದ ಇನ್ನೊಂದು ದೃಶ್ಯ ದಿನಕರನದ್ದು. ಸಾಕಮ್ಮನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವನು ಮನೆ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ದಿನಕರ ಬಲ್ಲಾಳರ ತೈನಾತಿ, ಬೆಂಗಾವಲು ಬಂಟ. ತಂದೆಯೂ ತೈನಾತಿಯಾಗಿ ಇತರರಿಂದ ಕೊಲೆಯಾಗಿ ಗದ್ದೆ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತಿದ್ದನು. ದಣಿ ಬಲ್ಲಾಳರು ತನಿಖೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮುಚ್ಚಿದ್ದರು. ಈಗ ದಿನಕರನೇ ಅದೇ ದಣಿಯ ಬಂಟನಾಗಿ ಇದ್ದಾನೆ. ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಾತ್ಮಕ ದುರಂತ ಕೆಲವೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಸಾಕಮ್ಮ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬಲ್ಲಾಳರ ಬರ ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಮಗ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಮಂಗಳವಾರ ಬರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಕಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಗಟ್ಟಿಯ ಸಾಕಮ್ಮ ಓದುಗರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೂ ಈ ಹೋರಾಟವೇ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅನಾಮಿಕಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಇಂತಹ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ದೃಶ್ಯಗಳು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಸ್ತಿಯಿವೆ. ಸುಮಾರು ೧೩೨ ಪುಟಗಳ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಓದಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವೇನೂ ಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.